قصیدهٔ شمارهٔ ۱۵۲ - منع کبر و غرور و مذمت دنیا
هوش مصنوعی: این شعر به بیان مسائلی در مورد عشق و عقل می‌پردازد. شاعر می‌گوید که عشق نباید تحت تأثیر عقل قرار گیرد و باید از توجه به ملاحظات و مشورت‌های عقلانی پرهیز کرد. او عشق را یک تجربه عمیق و منحصر به فرد می‌داند که نباید به خاطر مسائل دنیوی و مادی خدشه‌دار شود. از طرفی، او به خواننده توصیه می‌کند که به دنبال حقیقت و آزادی باشد و در دام خواسته‌های مادی و دنیاگرایانه نیفتد.
شاعر عشق را به عنوان یک مسیر روحانی معرفی می‌کند که نیاز به فداکاری و از خود گذشتگی دارد. او بر این باور است که باید از حجاب‌های غفلت عبور کرد و به جانان نگریست و در جستجوی او بود، چرا که تمام خوشبختی در وصال عشق نهفته است. در نهایت، او به شکل‌گیری هویت انسانی و دوری از خودخواهی‌ها و حرص‌ها اشاره کرده و بر اهمیت صداقت و سادگی تأکید می‌کند.
ای دل ار در بند عشقی عقل را تمکین مکنمحرم روح‌الامینی دیو را تلقین مکن
هوش مصنوعی: ای دل، اگر در عشق گرفتار هستی، به عقل اجازه نده که تسلیم شود و به او سلیقه نده. روحالامین را حرمت نگذار و به دیو دروس نده.
خوش نباشد مشورت با عقل کردن پیش عشققبله تا خورشید باشد اختری را دین مکن
هوش مصنوعی: خوشایند نیست که در عشق، با عقل مشورت کنیم. تا زمانی که عشق در اوج خود باشد، نباید به حساب کسی که به ستارهها پایبند است، دین و ایمان آورد.
ماه و تیر و زهره و بهرام و برجیس و زحلچون همین خدمت کنندت خدمت پروین مکن
هوش مصنوعی: اگر ماه و سیارههای دیگر هم برای تو خدمت کنند، نیکوست، اما خدمت پروین را هیچگاه انجام مده.
از برای باستانی خسروی را سر مکنوز برای کور دینی حمله بر گرگین مکن
هوش مصنوعی: به خاطر شخصیتهای باستانی، به کسی آسیب نرسان و همچنین به خاطر ناتوانی یا نقص کسی، به دیگران حمله نکن.
قوت فرهاد و ملک خسروت چون یار نیستدعوی اندر زلف و خال و چهرهٔ شیرین مکن
هوش مصنوعی: قدرت و توان فرهاد و شیرینی و زیبایی خسرو وقتی که یاری در کار نباشد، نباید درباره مو و خال و چهرهٔ زیبا ادعایی کنید.
گنج اگر خواهی که یابی ابتدا با رنج سازچون مکان اندر جهان شد دیده کوته بین مکن
هوش مصنوعی: اگر به دنبال گنجی هستی، باید ابتدا با سختی و تلاش بسازی. زیرا در این دنیا، اگر دیدهات کوتاه و محدود باشد، به هیچ چیز نخواهی رسید.
از برای هفت گندم هشت جنت در مبازبرگ بی‌برگی مجوی و قصد برگ تین مکن
هوش مصنوعی: برای به دست آوردن یک چیز کوچک و بیارزش، به دنبال چیزهای بزرگ و ارزشمند نباش. در واقع، تلاش برای به دست آوردن آنچه که به راحتی و بیزحمت به دست میآید، کار نادرستی است.
نی زمانی همچو مایی بلبل مطرب مباشوز برای سور گلبن یاد فروردین مکن
هوش مصنوعی: هیچ وقت مانند ما، بلبل شاداب و سرزنده نباش و برای جشن گلستان به یاد بهار نباش.
زاد آزادی طلب کن چون محمد مردواراز برای راه سدره گربه‌ای را زین مکن
هوش مصنوعی: آزادی را به دست بیاور، مانند محمد که با شجاعت در مسیر حق حرکت کرد. برای رسیدن به هدف والای خود، به چیزهای بیارزش وابسته نشو.
گرم رو در راه عشق و با خرد صحبت مجویکبک اگر خواهی که گیری ملوح از شاهین مکن
هوش مصنوعی: اگر در مسیر عشق قدم میزنی، با خردمندی صحبت کن. اگر میخواهی زیبایی را به دست آوری، مانند کبک عمل نکن و از شاهین دوری کن.
گاه خلوت پیش رضوان زحمت مالک مخواهحور اگر در خلد یابی دعوت از سجین مکن
هوش مصنوعی: هر از گاهی که در خلوت به رضوان میرسی، از مالک به حور طلب نکن، اگر به بهشت رسیدی، از جهنم تقاضا نکن.
عقل و عشق اندر بدایت جز دم آشفته نیستعز و ذل بگسل تو و در عاشقی تعیین مکن
هوش مصنوعی: عقل و عشق در آغاز تنها شلوغی و بینظمی است. برای رهایی از افت و خیزها، در عشق خود را محدود نکن و اجازه نده که ویژگیهایت تعیینکننده نحوه عشق ورزیدنت باشد.
گر قبول عشق خواهی بیخ وصل از دل بکنملک چین داری ز حسرت ابروان پر چین مکن
هوش مصنوعی: اگر میخواهی عشق را بپذیری، باید وابستگیات را از دل رها کنی. تو که صاحب سرزمین چین هستی، از حسرت ابروهای پرچین خود دست بردار.
عشق بازی و ز خود تربیت جویی شرط نیستنرگس اندر گرد خار خشک وز پرچین مکن
هوش مصنوعی: عشق ورزی و یادگیری از خود، نیازی به شرایط خاص ندارد. مانند نرگسی که در کنار خار خشک رشد می‌کند، تو نیز از موانع و مشکلات دوری نکن.
از برای چشم زخم بچهٔ دیو لعینعنبر اشهب مسوز و ورد خود یاسین مکن
هوش مصنوعی: برای جلوگیری از چشم زخم، مراقب باش که به بچهٔ دیو لعین آسیبی نرسد و از عطر خوش عنبر و گل یاسین استفاده نکن.
پرده‌دار عقل را در بارگاه دل نشانتاج شاه روح را خلخال آب و طین مکن
هوش مصنوعی: عقل در دل مثل پردهای است که در کاخ دل آویزان شده و باید آن را از نظر دور نگهداشت. نباید برای روح و عواطف خود زینتی را که از آب و خاک سرچشمه گرفته (مانند خلخال) بیافری، بلکه باید به جای آن به فکر ارزشهای واقعی بود.
صورت آدم نداری از برای زاد دیوپشت سوی جان روح‌افزای حورالعین مکن
هوش مصنوعی: اگر چهرهای انسانی نداری، از زادگاه شیطان رو برگردان و به روح‌افزای حورالعین نزدیک نشو.
اندرین ره همرهانی دوربین چون کرکسندبا دو چشم همچو کژدم رهبری چندین مکن
هوش مصنوعی: در این راه، همراهانی هستند که مانند کرکس به دور دستها نگاه میکنند و با دو چشمی که مانند کژدم است، نمیتوان بر هدایت آنها تکیه کرد. بنابراین، از راهنمایی آنها جداً بپرهیز.
تا نسوزی دل چو لاله پیرهن چون گل مدردیده چون نرگس نداری چهره چون نسرین مکن
هوش مصنوعی: اگر نمیخواهی دل مثل لاله آسیب ببیند، باید مانند گل زیبا باشی. اگر چشمانت مانند نرگس روشن نیست، پس چهرهات را مانند نسرین زینت مده.
گر بقا خواهی چو کرم پیله گرد خود متنکبر کبک و حرص مور و فعل ما را آیین مکن
هوش مصنوعی: اگر میخواهی پایدار بمانی، مثل کرم ابریشم که دور خود پیله میسازد، مغرور و حریص نباش و به اعمال ما دقت نکن.
از حجاب غفلت آخر یک زمان بیرون نگرناظر رخسار جانان چشم صورت بین مکن
هوش مصنوعی: از پردهی غفلت خارج شو و برای یک لحظه به زیبایی معشوق نگاه کن؛ فقط به ظاهر او ننگر و عمق وجودش را ببین.
غیرت اوباش را در کوی او گردن بنهخسرو ایام را بی روی او تمکین مکن
هوش مصنوعی: به شکست و ذلت کسانی که غیرت و حسادت میورزند، بیاعتنا باش و خود را به خاطر اوضاع و احوال سنجیده مکن.
چنگ در فتراک صاحب دولتی زن تا رهیدل برای مال آن و ملک این غمگین مکن
هوش مصنوعی: به افرادی که دارای مقام و ثروت هستند، نزدیک شو و ارتباط برقرار کن تا دیگر نگران مال و اموال دیگران نباشی و غم نخور.
عشق با زاغ‌البصر گویی ترا شد رهنمایحاجب لاینبغی را دعوت تحسین مکن
هوش مصنوعی: عشق به نوعی برای تو راهنمایی میشود که نمیتوانی او را به تحسین دعوت کنی.
چون «الم نشرح» شنیدی «رب یسرلی» بگویچون ز جنت در گذشتی وصف ملک چین مکن
هوش مصنوعی: وقتی آیه "آیا ما سینهات را برایت گشاده نکردیم" را شنیدی، بگو: "خدایا، کارم را آسان کن." و هنگامی که از بهشت گذشتی، دربارهی وصف شهر چین صحبت نکن.
«رحمة للعالمین» را «اهد قومی» ورد ساز«لا تذر اذ ذاعنی» گر بشنوی آمین مکن
هوش مصنوعی: این بیت اشاره به نوعی دعا و درخواست دارد. گوینده از خداوند میخواهد که رحمتی برای همه عالم باشد و با تمام وجود به درگاه الهی رو آورد. همچنین، او می‌گوید که اگر دعایش به حقیقت بپیوندد، دیگر نباید از یاد او غفلت کرد و باید با قلبی پاک، به دعا ادامه دهد. به طور کلی، این بیت بر اهمیت درخواست از خدا و توجه به رحمت الهی تأکید می‌کند.
دم برای دیگران زن در خلا و در ملاچون تو خاص شهریاری آن خود تضمین مکن
هوش مصنوعی: برای دیگران در خلوت و در جمع صحبت کن، اما تو که خودت دارای مقام و منزلتی خاصی هستی، نباید به هیچکس وابسته شوی.
گرگران باری چو قارون جز ثری بستر مسازور سبک روحی چو عیسی جز قمر بالین مکن
هوش مصنوعی: اگر بار سنگینی مانند قارون داری، درختان را نزن و بستر نگذار، و اگر روح سبکی مانند عیسی داری، بر ماه تکیه نکن.
شاهد و شمع و شراب و مطرب آنجا بهترستدرد ازینجا برمدار و سینه درد آگین مکن
هوش مصنوعی: در آنجا، عاشق و جلوهگر، شمع و شراب و نوازنده، همه چیز بهتر است. پس از اینجا درد را با خود نبر و دل پر از درد را آزار نده!
دست شه خواهی که باشد آشیانت همچو بازچشم سر ز اول بدوز آن راه را بین وین مکن
هوش مصنوعی: اگر میخواهی که دست پادشاه بر سر تو باشد و به آرامش زندگی کنی، از همان ابتدا باید با دقت و هوشیاری راه خود را انتخاب کنی و از اشتباه دوری کنی.
بر در سلطان نشاید کرد کبکی ره زدنگر نداری گربه با خود دست زی زوبین مکن
هوش مصنوعی: نمیتوان در درب بارگاه پادشاه، بیاحترامی کرد، و اگر هم همراهی نداری، نباید بهتنهایی دست به کار خطرناکی بزنی.
خلعت فغفور داری نوبت قیصر مزنشهریار و شاه هندی بندگی تکین مکن
هوش مصنوعی: تو لباس و مقام بزرگانی مانند فغفور و قیصر را داری، اما ای شهریار، نباید خود را به شاه هندی محدود کنی و به او بندگی کنی.
گر ز سر کار خویش آگه شدی چون دیگرانشهد و زهر و کفر و دین را زاد و بوم دین مکن
هوش مصنوعی: اگر از وضعیت واقعی خود آگاه شوی، مانند دیگران به خوبی میدانی که نباید به سرزمین دین، زهر و شهد و کفر و ایمان بیافزایی.
در نظم از بحر خاطر چون به دست آید تراجز عروس روح را از عقد او کابین مکن
هوش مصنوعی: وقتی که در شعر و ادبیات به دقت و زیبایی مینگری، تنها چیزی که ارزش توجه دارد، روح زیبا و معنوی است. نباید آن را به چیزهای مادی و بیارزش گره بزنی.
چون سنایی باش فارغ از برای حرص و آزآفرین بر دیگران بر خویشتن نفرین مکن
هوش مصنوعی: شبیه سنایی باش و از دلبستگی به مال و ثروت آزاد باش. برای دیگران آرزوی خوب داشته باش و برای خودت نفرین نکن.