بخش ۴۸ - فصل در مذمّت مرائی و ریائی
هوش مصنوعی: این متن به بیان ویژگی‌های بندگی خدا و اهمیت خلوص نیت در عمل می‌پردازد. شاعر بیان می‌کند که هر چیز غیر از حق، بت و معبود انسان‌هاست و بندگی واقعی در فانی شدن در حق است. تا زمانی که انسان خود را از «دنیای ظاهر» و «جاه» جدا نکند، هیچ عملی از او پذیرفته نخواهد شد.
در این مسیر، زهد و ظاهرسازی نه تنها کافی نیست، بلکه باطن باید از زرق و برق عاری باشد. کسی که در این راه گام برمی‌دارد باید از خودخواهی و ریا دور باشد و قلبش باید عاری از عشق‌های کاذب و ناپاک باشد.
شاعر به فرد یادآوری می‌کند که دروغ و لاف زدن درباره اعمال خود بی‌فایده است و انسان باید در عبادت و نیایش خاشع و خاضع باشد. در نهایت، او تأکید می‌کند که دل باید در این مسیر به صداقت و اخلاص دست یابد تا در این "بازار عشق" موفق شود.
صفت آنکه داردش حق دوستهر چه جز حق بود همه بت‌اوست
هوش مصنوعی: هر کسی که حق را دارد، تنها باید به آن توجه کند و هر چیزی غیر از حق در نظر او، همچون بت و بتپرستی است.
دان که آنجا که شرط بندگی استبهترین طاعتی فکندگی است
هوش مصنوعی: بدان که در جایی که شرایط بندگی وجود دارد، بهترین نوع عبادت، تسلیم و عدم خودپسندی است.
تا تو خود را نیفکنی زاولنکنندت قبول هیچ عمل
هوش مصنوعی: تا وقتی که خودت را نپذیری و به خودت احترام نگذاری، هیچکس هم کارها و ویژگیهایت را قبول نخواهد کرد.
تات باشد به کنج زاویه جاهبرگرفتی به قعر هاویه راه
هوش مصنوعی: تات در گوشهای از زاویه نشستهای و با جاه و مقام خود، به قعر جهنم هدایت شدهای.
نیست شو در رهش که راه این استدر بن چاه شو که جاه این است
هوش مصنوعی: در این دنیا، باید از مسیرهای معمولی دور شد و به عمق مسائل پرداخت. افتادن در عمق مشکلات و چالشها میتواند به دانش و مقام انسان افزوده و او را به درک عمیقتری برساند.
از پی آنکه زاهدت خوانندصوفی چست و عابدت خوانند،
هوش مصنوعی: برای اینکه تو را زاهد بنامند، دست به ریاضت و عبادت میزنی و به دنبال آن هستی که دیگران تو را صوفی و عابد بشناسند.
ظاهر آراستی به حسن عملباطن انباشتی به زرق و حیل
هوش مصنوعی: زبان و رفتار ظاهری خود را به زیبایی تزئین کردهای، اما در درون به فریب و نیرنگ مشغولی.
نه غلط گرداب خطات افتاداین خطابین که از کجات افتاد
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که اشتباهات یا خطاهایی که پیش آمده، ناشی از تاثیرات بیمورد و ناشی از جایی نیست که انتظار میرفته. به عبارت دیگر، باعث اشتباهات جدی نشده و این خطاها به دلایلی که به آنها اشاره شدهاند، به وجود نیامدهاند.
رهروان را روش چنین نبوددر طریقت طریق این نبود
هوش مصنوعی: راهیان این مسیر باید بدانند که چنین رفتاری در این راه پسندیده نیست و این گونه حرکت کردن درست نیست.
نشود گر کند به آب گذرقدم راهرو به دریاتر
هوش مصنوعی: اگر کسی با پاها و اصرار خود به آب قدم بگذارد، ممکن است غرق شود و به دریا برود.
وربگیرد همه جهان آتشدامنش را نسوزد آن آتش
هوش مصنوعی: اگر همه جهان در آتش فرو برود، دامن او نسوزد.
نقد دل قلب شد در این بازارکودلی در جهان تمام عیار؟
هوش مصنوعی: در این دنیا که همه چیز با ارزش و تمام عیار است، دل و احساسات ما به حراج گذاشته شدهاند و تبدیل به کالای بیارزش شدهاند.
دل که او دار ضرب عشق ندیدروی اخلاص و نقش صدق ندید
هوش مصنوعی: دل کسی که عشق واقعی را تجربه نکرده، هرگز چهره صداقت و راستگویی را نخواهد دید.
ای زنقد وجود خویش به شکخیز و بنمای نقد خود به محک
هوش مصنوعی: ای زن، وجود خود را با تردید بررسی کن و ارزش واقعیات را با معیاری بسنج و نشان بده.
تاببینی توکم عیاری خویشزین چنین شور و زشت‌کاری خویش
هوش مصنوعی: ببین چطور از رفتار زشت و جنجالآفرین خودت، میتوانی درک کنی که چقدر به خودت لطمه زدهای.
به زبان خیره لاف چند زنی؟!لاف نیز از گزاف چند زنی؟!
هوش مصنوعی: چقدر دروغ میگویی و به زبان میآوری؟! دروغ گفتن هم نوعی بیپروایی است.
چند گویی که من چنین کردم؟اول شب به روز آوردم؟
هوش مصنوعی: چقدر میگویی که من این کار را کردهام؟ من در ابتدای شب، کارهای روز را انجام دادم.
طاعت روزم اینچنین بودست؟تیره‌شب ،سوزم‌اینچنین‌بودست؟
هوش مصنوعی: آیا بندگی من در این روز به این شکل بوده است؟ آیا در شبهای تار نیز من اینگونه میسوزم؟
در نماز و نیاز خاشع باشدر قیام و قعود خاضع باش
هوش مصنوعی: در وقت نماز و دعا، با دل و جان خاضع و فروتن باش و در حال ایستادن و نشستن نیز نشاندهنده خودستایی نباش.