بخش ۱ - فی الکلام ذکر کلام الملک العلّام یسهل المرام
هوش مصنوعی: این متن درباره اهمیت و ویژگیهای قرآن کریم صحبت می‌کند. آیات قرآن به قدرت و بینظیری آن اشاره دارند و بیان میکنند که هیچ‌کس نمی‌تواند به مانند آن بیافریند. همچنین به این نکته اشاره می‌شود که قرآن شامل همه چیزهای کوچک و بزرگ است و در آن، علم الهی به خوبی نمایان است. پیامبر اسلام نیز قرآن را بهترین کتاب و داروی همیشگی میداند.
سخنان شاعرانه درباره لطافت و زیبایی کلام قرآن بیان شده و تاکید شده که این کلام، دور از زوال و نفوذ است. قرآن به عنوان مایه شفا برای دلها و به عنوان اصل ایمان و تقوا معرفی شده و بر فوقالعاده بودن آن در برابر دیگر علوم و دانشها تأکید شده است. در نهایت، قرآن به عنوان یک معیار برای حکمت و فهم درست دنیا و آخرت معرفی می‌شود.
قال‌الله تعالی قل لئن اجتمعت‌الانس والجن علی ان یأتوا به مثل هذاالقرآن لایأتون به مثله ولو کان بعضهم لبعض ظهیراً، و قال عزّ من قائل. ولاحبة فی ظلمات‌الارض ولا رطب ولا یابس الّا فی کتاب مبین، و قال النبی علیه‌السلام: القرآن غنی لافقر بعده و لاغنی دونه، و قال علیه‌السلام: القرآن هوالدواء من کل دواء الّا الموت. و قال ایضا: اهل القرآن هم اهل‌الله و خاصته، و قال ایضا صلوات‌الله وسلامه علیه اصدق الحدیث کتاب‌الله، و قال احمدبن حنبل: القرآن کلام‌الله غیر مخلوق و من قال مخلوق فهو کافربالله العظیم.
هوش مصنوعی: خداوند متعال فرموده است که اگر همه انسان‌ها و جن‌ها جمع شوند تا نظیر این قرآن را بیاورند، هرگز نمی‌توانند مانند آن را بیاورند، حتی اگر برخی از آن‌ها پشتیبان برخی دیگر باشند. او همچنین گفته است که هیچ دانه خشک یا تر در زمین وجود ندارد مگر اینکه در کتابی واضح به ثبت رسیده است. پیامبر اسلام نیز فرموده است که قرآن منبع غنای بی‌پایانی است و نیازی به چیزی غیر از آن نیست. او همچنین بیان کرده است که قرآن درمانی برای هر بیماری است، به جز مرگ. همچنین فرمودند که اهل قرآن، اهل خدا و نزدیکان او هستند. رسول خدا همچنین فرمودند که راست‌گوترین سخن، کتاب خداست. احمد بن حنبل نیز اظهار کرده که قرآن کلام خداست و نه آفریده، و هر کسی که بگوید مخلوق است، به خداوند بزرگ کافر است.
سخنش را ز بس لطافت و ظرفصدمت صوت نی و زحمت حرف
هوش مصنوعی: کلام او به قدری نرم و لطیف است که همچون نی آواز می‌خواند و هر کلمه‌اش به آسانی و بی‌زحمت جاری می‌شود.
صفتش را حدوث کی سنجدسخنش در حروف کی گنجد
هوش مصنوعی: هیچ‌کس نمی‌تواند وصف او را به درستی درک کند و سخنانش را در کلمات محدود کند.
وهم حیران ز شکل صورتهاشعقل واله ز سِرّ سورتهاش
هوش مصنوعی: اندیشه و تفکر به شکل و جلوه‌های ظاهری او حیران و متحیر است و عقل از رازهای باطنی و عمق وجود او شگفت‌زده و متعجب شده است.
مغز و نغز است حرف و سورت اودلبر و دلپذیر صورت او
هوش مصنوعی: حرف‌های او مانند مغز و جوهر هستند و ظاهر او زیبا و دلربا به نظر می‌رسد.
زان گرفته مقیم قوّت و قوتزادهٔ ملک و دادهٔ ملکوت
هوش مصنوعی: از آنجا که بر پایهٔ قدرت و نیرو قرار گرفته، فرزند ملک و بخشیدهٔ آسمان است.
سرّ او بهر حلّ مشکلهاروح جانها و راحت دلها
هوش مصنوعی: راز او برای حل مشکلات، جانها را زنده کرده و دلها را آرامش می‌بخشد.
دل مجروح را شفا قرآندل پر درد را دوا قرآن
هوش مصنوعی: دل زخم خورده‌ای را قرآن مایه‌ی شفا می‌باشد و دل پر از درد را قرآن درمان می‌کند.
تو کلام خدای را بی‌شکگر نئی طوطی و حمار و اِشَک
هوش مصنوعی: اگر تو بدون تفکر و درک کلام خدا را بگویی، در واقع مانند طوطی یا الاغ خواهی بود که فقط به تکرار می‌پردازد.
اصل ایمان و رکن تقوی دانکان یاقوت و گنج معنی دان
هوش مصنوعی: اساس ایمان و پایه تقوا را بشناس، زیرا آن مانند یاقوت و گنجی پرارزش و پرمعناست.
هست قانون حکمت حکماهست معیار عادت علما
هوش مصنوعی: عقل و دانایی، برای حکما یک قانون دارد و این قانون، معیار رفتار عالمان است.
نزهت جانها ستایش اوستسلوت عقلها نمایش اوست
هوش مصنوعی: ستایش او موجب سرزندگی جان‌هاست و جلوه‌گری او نمایش عقل‌هاست.
آیت او شفای جان تقیرایتش درد و اندهان شقی
هوش مصنوعی: معنای این بیت به این صورت است که نشانه او، درمان بخش روح و جان هر انسانی است و نشان دهنده این است که درد و رنج و غم، نشانه سختی و ناآرامی انسان‌هاست.
عقل و نفس از نهاد او حاجزفصحا از طریق آن عاجز
هوش مصنوعی: عقل و نفس انسان از درون او جدا هستند و فصاحت و بلاغت در سخن گفتن نمی‌تواند از این طریق به طور کامل نمایان شود.
عقل کل را فکنده در شدّتنفس کل را نشانده در عدّت
هوش مصنوعی: عقل کل را در شدت و قدرت خود به کار می‌گیرد و تمامی موجودات را تحت تأثیر قرار می‌دهد.