بخش ۱ - اندر نعت پیامبر ما محمّد مصطفی علیه‌السّلام و فضیلت وی بر جمیع پیغمبران
هوش مصنوعی: این متن به معرفی و ویژگی‌های پیامبر اسلام، محمد (ص)، میپردازد و او را به عنوان آخرین پیامبر، رحمت الهی و چراغ هدایت میشناسد. خداوند در آیات قرآن به مقام و جایگاه او اشاره کرده و او را به عنوان شاهد و بشارتدهنده معرفی می‌کند. همچنین، پیامبر (ص) خود به مقام والای خود اشاره دارد و از ابتدای خلقت معرفی می‌شود. او به عنوان سید فرزندان آدم و کسی که تمام انبیاء در سایهاش قرار دارند، شناخته می‌شود. متن در قالب شعر، به عظمت و نورانی بودن وجود او، رحمت او به جهانیان و تأثیرش بر زندگی مردم اشاره می‌کند. پیامبر (ص) به عنوان الگو و دلیلی برای وجود کیهان معرفی شده و مقامش در نظام عالم بسیار بالا و بینظیر توصیف شده است.
خیرالکلام بعد کلام الملک العلّام فضیلة محمّدالنّبی المختار علیه‌السّلام، قال‌الله تعالی: انّ‌الله و ملائکته یصلّون علی النّبی یا ایهاالذین آمنوا صلواة علیه و سلموا تسلیما، و قال ایضا: انا ارسلناک شاهدا و مبشرا و نذیرا و داعیا الی‌الله باذنه و سراجا و منیرا، و قال‌الله تعالی: و ما ارسلناک الّا رحمة للعالمین، و قال النبی علیه‌السلام: انّا اوّل الانبیاء خلقا و آخرهم بعثا، و قال علیه‌السّلام: انا خاتم الانبیاء و لانبیّ بعدی و قال علیه‌السّلام: کنت نبیّا و ادم بین‌الماء والطین، و قال صلّی‌الله علیه و سلم حکایة عن‌الله سبحانه و تعالی انّه قال عزّوجل خطاباً له: لولاک لما خلقت الافلاک، و قال علیه‌السّلام انا سیّد ولد آدم ولافخر، و آدم و من دونه تحت لوائی یوم‌القیمة ولافخر.
هوش مصنوعی: بهترین سخن بعد از کلام خداوند، فرمایشات پیامبر بزرگوار، حضرت محمد (ص) است. خداوند متعال فرمود: «خدا و فرشتگانش بر پیامبر درود می‌فرستند، ای کسانی که ایمان آورده‌اید، بر او درود بفرستید و سلام کنید.» همچنین فرمود: «ما تو را شاهد، بشارت دهنده، ترساننده و دعوت‌کننده به سوی خدا با اجازه‌اش و چراغی فروزان فرستادیم.» و نیز گفته است که «ما تو را جز رحمتی برای جهانیان نفرستادیم.» پیامبر (ص) همچنین فرمود: «من نخستین پیامبری هستم که خلق شده‌ام و آخرین کسی هستم که به رسالت فرستاده شده‌ام.» و اضافه کرد: «من خاتم پیامبران هستم و بعد از من هیچ پیامبری نخواهد آمد.» آن حضرت همچنین فرمود: «من در حالتی که آدم بین آب و گل بود، پیامبر بودم.» و به نقل از خداوند، فرمود: «اگر تو نبودی، جهان‌ها را نمی‌آفریدم.» همچنین پیامبر (ص) اظهار داشت: «من سید فرزندان آدم هستم و این در افتخار نیست، و در روز قیامت، آدم و همه نسل‌های او زیر پرچم من خواهند بود و این نیز در افتخار نیست.»
احمدِِ مرسل آن چراغ جهانرحمت عالم آشکار و نهان
هوش مصنوعی: احمد، فرستاده خدا، نوری است که جهان را روشن کرده و رحمت او برای همه موجودات، چه آشکار و چه پنهان، فراگیر است.
آمد اندر جهان جان هرکسجان جانها محمّد آمد و بس
هوش مصنوعی: در این دنیا، تنها وجودی که روح و جان هر کسی را زنده می‌کند، محمد است و بس.
تا بخندید بر سپهر جلیآفتابِ سعادتِ ازلی
هوش مصنوعی: تا زمانی که بر آسمان روشن، نیکی و خوشبختی ابدی بخندید.
نامد اندر سراسر آفاقپای مردی چنوی بر میثاق
هوش مصنوعی: در هیچ کجای جهان، پایمردی و استقامت مانند او وجود ندارد.
آن سپهرش چه بارگاه ازلآفتابش که احمدِ مرسل
هوش مصنوعی: این آسمان چه فضایی دارد، مانند مکانی از آغاز، که نورش از احمدِ فرستاده می‌تابد.
آدمی زنده‌اند از جانشانبیا گشته‌اند مهمانش
هوش مصنوعی: انسان‌ها به سبب جان خود زنده هستند و همین وجود آنها باعث شده تا پیامبران، مهمان زندگی‌شان شوند.
شرع او را فلک مسلّم کردخانه بر بام چرخ اعظم کرد
هوش مصنوعی: او به گونه‌ای زندگی‌اش شکل گرفته که در بلندای آسمان و در قله‌ی قدرت و اهمیت قرار دارد.
اندر آمد به بارگاه خدایدامن خواجگی کشان در پای
هوش مصنوعی: به سرای خداوند وارد شد و دامن خواجگی را در برابر او به زمین کشید.
پیش او سجده کرده عالم دونزنده گشته چو مسجد ذوالنون
هوش مصنوعی: پیش او، عالم پایین مقام مانند مسجد معروف ذوالنون (مسجدی با ویژگی‌های خاص) زنده شده است.
زبدهٔ جانِ پاکِ آدم ازومعنی بکر لفظ محکم ازو
هوش مصنوعی: بهترین بخش روح پاک انسان، از او سرچشمه می‌گیرد و معنای ناب مانند واژه‌ای است که از استحکام و پایداری برخوردار است.
جان عاقل جهان بدو دیدهزانش بر جان خویش بگزیده
هوش مصنوعی: جان آگاه و خردمند، به خاطر می‌آورد که در زندگی، تنها عشق و محبت به او ارزش دارد و او را بر خود مقدم می‌دارد.
انبیا ریخته هم از زر اویهرچه‌شان نقد بود بر سرِ اوی
هوش مصنوعی: پیامبران از طلا و جواهرات خود برای او (خدا) استفاده کردند و همه آنچه که دارند را در راه او خرج کردند.
تا شب نیست صبح هستی زادآفتابی چون او ندارد یار
هوش مصنوعی: تا زمانی که شب پایان نیافته، صبح وجود دارد و آفتاب همچون او یاری ندارد.
همه شاگرد و او مدرسشانهمه مزدور و او مهندسشان
هوش مصنوعی: همه افراد در کلاس درس دانش‌آموز هستند و معلمشان است. همه کارگران مشغول به کارند و او کسی است که کارها را طراحی می‌کند.
او سری بود و عقل گردن اواو دلی بود و انبیا تن او
هوش مصنوعی: او دارای نبوغ و خردی والا است و قلبش هم جایگاه پیامبران است.
دل کند جسم را به آسانیمیزبانی به روح حیوانی
هوش مصنوعی: دل به راحتی از جسم جدا می‌شود، مانند میزبانی که روح حیوانی را پذیرایی می‌کند.
کوشکش در ولایت تقدیسصحن او بام خانهٔ ادریس
هوش مصنوعی: کوشک او در سرزمین تقدس، حیاط خانهٔ ادریس است.
آستانِ درش به روضهٔ انسبوده بستان روح روح‌القدس
هوش مصنوعی: در اینجا به زیبایی و معنویت مکانی اشاره شده است که در آن روح مقدس حضور دارد و با عشق و دوستی پر شده است. این مکان، به مانند باغی سرسبز و دل‌انگیز، جایی است برای نزدیکی به حقایق روحانی و انس با روح الله.
کرده با شاه پرِّ طاوسیجلوه در بوستان قدوسی
هوش مصنوعی: با پادشاهی که جلوه‌ای مانند طاووس دارد، در باغی از گل‌های مقدس ملاقات کرده است.
جان او خوانده پیش از آمد رقابجد لم یزل ز تختهٔ حق
هوش مصنوعی: وجود او از قبل از آمدن حروف و اعداد بر تختهٔ حقیقت شناخته شده بود.
سِرّ او سورهٔ وقا خواندهدل او مرکب صفا رانده
هوش مصنوعی: راز او مانند سورهٔ وقا است که دل او را مانند مرکبِ پاک و بی‌آلایش می‌راند.
گوی بربوده دست منقبتشپای بر سر نهاده مرتبتش
هوش مصنوعی: دست من به لطف و بزرگواری او نرسیده، اما قدر و منزلتش بر سر من سایه افکنده است.
عالم جزو را نظام بدوغرض نفس کل تمام بدو
هوش مصنوعی: جهان حاوی اجزا و جزئیات، به خاطر هدفی خاص و کلی به یک نظم نیاز دارد. تمامیت و کمال در این نظم به طور کامل به آن هدف وابسته است.
قدمش را ازل بپیمودهبودهٔ کلِّ کون و نابوده
هوش مصنوعی: او در آغاز، در مسیری که برای تمام جهان بوده، قدم گذاشته و برای او هیچ‌چیزی وجود نداشته است.
داده اِشراف بر همه عالممر ورا کردگار لوح و قلم
هوش مصنوعی: هر چیزی که در عالم وجود دارد، تحت نظر و فرمان قهرمان بزرگ، یعنی خداوند، نوشته و ثبت شده است.
قدمش در ازل نفرسودستندمش در ابد نیاسودست
هوش مصنوعی: وارد شدن او در ابتدا به عالم وجود هیچ گاه ناپسند و رد نشده است و خروج او از این عالم در نهایت نیز نامطلوب و ناپسند نیست.
علم او میزبان عالم دادشرع او شحنهٔ خدای آباد
هوش مصنوعی: دانش او مانند یک میزبانی است که برای علم و معرفت فراهم شده است، و قوانین او نماینده و نگهبان خداوند در جهانی آباد و پررونق هستند.
آمد از رب سوی زمین عربچشمهٔ زندگانی اندر لب
هوش مصنوعی: از سمت رب، به سوی سرزمین عرب، چشمه‌ای از زندگی به لب‌ها آورد.
هم عرب هم عجم مسخّر اولقمه خواهان رحمتِ درِ او
هوش مصنوعی: همه‌ی مردم، چه عرب و چه عجم، به نوعی تحت نفوذ و تسلط او هستند و برای دریافت نعمت‌ها و رحمت‌های او به دنبال فرصتی می‌گردند.
قابلی چون عتیقش اندر برقاتلی همچو حیدرش بر در
هوش مصنوعی: خود را با ارزش و باخصیصه‌ای همچون عتیقه می‌دانی، در حالی که در برابر شخصی قرار داری که همانند حیدر (علی) بر سر در دشمن ایستاده است.
فیض فضل خدای دایهٔ اوفرّ پِرّ همای سایهٔ او
هوش مصنوعی: نعمت و رحمت خداوند به او مانند سایه‌ای است که همواره او را حمایت می‌کند.
چرخ پر چشم همچونرگس ترعقل پر گوش همچو سیسنبر
هوش مصنوعی: چرخ پر از چشم مثل گل نرگس است و عقل پر از گوش مانند سیسنبری است.
جان او دیده ز آسمان قِدمزادنِ عقل و آدم و عالم
هوش مصنوعی: جان او، از آسمان عقل و آفرینش آدم و علم زاده شده است.
بلکه از عقل بیشتر دل اودیده صنع خدای در گِل او
هوش مصنوعی: دل او بیشتر از عقلش خداوندگار را در زیبایی خلقتش مشاهده کرده است.
گفته او را به وقت وحی و وجلجبرئیل امین که لاتعجل
هوش مصنوعی: در زمانی که جبرئیل مقدس وحی می‌آورد، به او گفته شده بود که شتاب نکند.
بوده چون نقش صورت خویششماجراهای غیب در پیشش
هوش مصنوعی: همان‌طور که نقش صورت انسان خود را نمایان می‌کند، ماجراهای پنهان و اسرار نهفته نیز در برابر او آشکار شده‌اند.
هست کرده ز لطف و نور گُلشنشرق و غرب ازل درون دلش
هوش مصنوعی: گُلشن، که نشانه‌ای از زیبایی و لطف است، نور و روشنی را در دل خود دارد و این زیبایی در هر دو سوی شرق و غرب وجود دارد.