بخش ۱ - ذکر نفس الکلی نذیر ناصح و اهماله غرور فاضح
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف شخصیت و شرایط انسانی می‌پردازد. شاعر به شخصی می‌گوید که نباید در محدودیت‌های دنیوی و مادی خود گرفتار شود. او اشاره می‌کند که زندگی در این جایگاه مادی، مانند زندانی است و باید از آن آزاد شود. شاعر به او توصیه می‌کند که از غرور و نفس پرستی فاصله بگیرد و به دنبال حقیقت و بقا باشد. در نهایت تأکید می‌کند که این دنیا جایگاه واقعی انسان نیست و او باید به سمت بالاتر و حقیقتی برخیزد.
اندر آمد چو ماه در شبگیرانَعِم‌اللّٰه صباح‌گویان پیر
هوش مصنوعی: وقتی ماه در آسمان شب ظاهر شد، پیرمردی گفت صبح بخیر و نعمتهای خدا را یادآوری کرد.
کُندجسمی و ساکن ارکانیتیزچشمی و ره‌فرادانی
هوش مصنوعی: بدن و جسمی که ثابت و ساکن است، به مانند ارکانی میماند که با دقت و تیزبینی به محیط اطراف نگاه می‌کند و بر اساس آگاهی و دانش مسیر خود را مشخص میسازد.
روی چون آفتاب نور اندودجامه چون جامهٔ سپهر کبود
هوش مصنوعی: صورتش مانند خورشید میدرخشد و پوشش او مانند آسمان آبی رنگ است.
ناگهانی تو گفتی آمد برآفتابی ز حوض نیلوفر
هوش مصنوعی: به طور ناگهانی تو گفتی که از حوض نیلوفر، نوری همیشهتابان میآید.
یا مگر باغبانِ طینت منناگهان گشت بر بنفشه سمن
هوش مصنوعی: آیا ممکن است که پرورشدهندهی وجود من ناگهان بر روی گل بنفشه، گل سمن بگذارد؟
دیده چون از نهاد من پُر کردتا به سر دُرج جزع پر دُر کرد
هوش مصنوعی: چشمم وقتی از احساسات و حال و روز من پر شد، مانند درزی که جانم را از خود به درون میکشد، به تنگی رسید.
گفت چون نطق پر شکر بگشادکُلَه خواجگی ز سر بنهاد
هوش مصنوعی: وقتی او سخن شیرینی آغاز کرد، مقام و موقعیتش را کنار گذاشت.
کیف‌اصبحت ای پسر خواندهای به زندان نفس درمانده
هوش مصنوعی: ای پسر، آیا میدانی که حالا در چه وضعیتی به سر میبرم؟ من در قید و بند نفس خود گرفتار شدهام.
ای به چاه غرور مانده اسیر بر تو نفس هواپرست امیر
هوش مصنوعی: ای که در چاه غرور گرفتار شدهای، بر تو است که زندگی و نفس را برای خودت محترم بشماری، امیر.
خیز کاین خاکدان سرای تو نیستاین هوس خانه است جای تو نیست
هوش مصنوعی: بیدار شو که این جهان مادی محل زندگی تو نیست؛ این آرزوهای دنیوی جای تو را ندارد.
چه افگنی بیهُده بساط نشاطاندرین صد هزار ساله رباط
هوش مصنوعی: چه کار بیهودهای است که بخواهی در این رباط باستانی، که صد هزار سال قدمت دارد، فضای شادابی را برپا کنی.
گر قبای بقا نخواهی سوختبرکش از تن قبای آدم دوخت
هوش مصنوعی: اگر نمیخواهی در جاودانگی بمانی، باید از لباس بشری خود دست بکشی.
خویشتن را ازین قفس برهانبنما از خلیفتی برهان
هوش مصنوعی: خودت را از این زندان آزاد کن و نشان بده که میتوانی از رهبری و مسئولیتها فارغ شوی.
باش گنجور در نشیمن خاکورنه بگذر از انجم و افلاک
هوش مصنوعی: در زندگی ساده و بیدردسر در این دنیا بمان، زیرا زندگی در آسمانها و زندگیهای دیگر چیزی جز خیال و توهم نیست.