بخش ۲۵ - در حلم پادشاه و احتمال از زیردستان
هوش مصنوعی: این متن به بیان سخنان ابوحنیفه دربارهٔ اهمیت خودداری و اخلاق نیک می‌پردازد. او در برابر دشنام‌ها و انتقادات دیگران، به خود یادآوری می‌کند که باید عیوب خود را بررسی کند و در مقابل بدی، خوب رفتار کند. او تأکید می‌کند که بهتر است به جای پاسخ دندان‌شکن به بدگویی‌ها، بر اخلاق و خویشتن‌داری شاهده‌ایم. ابوحنیفه توصیه می‌کند که از بدی دیگران دلگیر نشویم و با پاک کردن دل از کینه‌ها، به رشد و شکوفایی معنوی خود پرداخته و هر کسی را باید در جایگاه خود قرار دهیم. در نهایت، او بر اهمیت مکارم اخلاق در دین و زندگی تأکید می‌کند و نشان می‌دهد که در هر شرایطی باید خوبی‌ها را دنبال کنیم.
بشنو تا ابوحنیفه چه گفتصفّهٔ عقل خویش را چون رُفت
هوش مصنوعی: بشنو چه چیزی را ابوحنیفه گفت وقتی که قدرت تفکر و عقل خود را از دست داد.
که سفیهی چو داد دشنامشگشت خامش ز گفتن خامش
هوش مصنوعی: چنانچه کسی به تو ناسزا گفت، خاموشی و سکوت بهتر است، زیرا جواب دادن به او تنها بر بیخود بودن او میافزاید.
گفت از این ژاژ او چه آزارمآنچه او گفت بیش بنگارم
هوش مصنوعی: آنچه او میگوید برای من اهمیتی ندارد و به من آسیبی نمیزند. من در جواب او بیشتر مینویسم و برایش دلیل میآورم.
گر چنانم بشویم آن از خودورنه‌ام با بدی چه گویم بَد
هوش مصنوعی: اگر به آن حالتی که میخواهم برسم، از خودم میشوم و اگر نه، نمیدانم با بدی چه بگویم.
زو بهم چونکه عیب خود جویمورنه چه او چه من که بد گویم
هوش مصنوعی: اگر بخواهم عیب خود را پیدا کنم، باید به خودم توجه کنم، در غیر این صورت چه او و چه من نمیتوانیم همدیگر را بد بگوییم.
مرد دین‌دار همچنین باشدکز برون وز درونش دین باشد
هوش مصنوعی: مرد با ایمان باید به گونهای باشد که دین او نهتنها در ظاهر بلکه در باطن و درونش نیز وجود داشته باشد.
نه خرد جُستن مراد خودستاز دو بد به گزین کنی خردست
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به خواستهات برسی، لازم نیست که از راههای نادرست استفاده کنی. انتخابهای عاقلانه و درست نشانهٔ خرد توست.
گرچه با خام طبع تو نپزدتو چنان زی برو که از تو سزد
هوش مصنوعی: اگرچه شاید تو به دلیل نداشتن تجربیات کافی به نتیجه نرسی، اما باید به گونهای زندگی کنی که شایستهات باشد.
گر کسی عیب تو کند بشنووآنچه عیبست جملگی بدرو
هوش مصنوعی: اگر کسی از تو انتقاد کند، به حرفهای او گوش بده و اگر عیبی در خود میبینی، تمام آن را از خودت دور کن.
باغ دل را تو از بدی کن پاکتا برآید نهال تو چالاک
هوش مصنوعی: باید قلب خود را از ناپاکیها پاکسازی کنی تا جوانههای امید و نشاط در آن به خوبی رشد کند.
گر کند عیب از دو بیرون نیستیا بُوَد یا نه بر دو رای مایست
هوش مصنوعی: اگر عیب از دو طرف برطرف شود، دیگر نمیتواند وجود داشته باشد یا نیست، پس بر دو نظر نباید تکیه کرد.
گر بود عیب آن ز خود بدرَوور نباشدت آن سخن به دو جو
هوش مصنوعی: اگر عیب و نقص آن از خود انسان باشد، بینهایت معذور است؛ اما اگر آن سخن از دیگری باشد، نباید به آن توجه کرد.
گر تو معیوبی آن بشو از هوشور نه‌ای ژاژ او میار به گوش
هوش مصنوعی: اگر تو نقصی داری، به آن عیب توجه کن و از هوش و خرد دوری کن، اما اگر عیب نداری، حرف بیمخل را به گوش دیگران نرسان.
خلق اگر در تو خست ناگه خارتو گل خویش ازو دریغ مدار
هوش مصنوعی: اگر مردم در مورد تو بیاعتنایی یا خست به خرج دهند، نگذار که محبت و خوبیهای خود را از آنها دریغ کنی.
آنکه دشنام دادت از سرِ خشمخاک پایش گزین چو سرمهٔ چشم
هوش مصنوعی: اگر کسی در حال عصبانیت به تو فحش داد، باید او را مانند سرمهای برای چشمانت با ارزش و با احترام در نظر بگیری.
وانکه بد گفت نیکویی گویشور نجوید ترا تو می‌جویش
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که اگر کسی درباره تو بد بگوید، به جای اینکه به او پاسخ دهی یا به آن توجه کنی، تلاش کن تا خوبی‌ها و نکات مثبت خود را بگویی و به دنبال آن باشی. همچنین این نشان می‌دهد که در نهایت خوبها تو را پیدا خواهند کرد و تو را به سمت خود جذب خواهند کرد.
آنکه زَهرت دهد بدو ده قندوانکه از تو بُرد درو پیوند
هوش مصنوعی: اگر کسی به تو تلخی و زهر دهد، تو به او قند و شیرینی ببخش. و اگر کسی از تو چیزی بگیرد و با تو رابطهای ایجاد کند، باید با او پیوند برقرار کنی.
وانکه سیمت نداد زر بخششوانکه پایت برید سر بخشش
هوش مصنوعی: کسی که به تو طلا و سیم ندهد و چیزی برای بخشش نداشته باشد، هرگز نمیتواند به تو خدمتی کند.
همه را در محلّ خویش بدارهیچ‌کس را ز خوی بد مازار
هوش مصنوعی: هر کسی را در جایگاه خود نگهدار و هیچکس را به خاطر بدیهای خود اذیت نکن.
تا بوی در کنار وصل و فراقدفتری از مکارم الاخلاق
هوش مصنوعی: تا زمانی که عطر وصل و جدایی در کنار هم باشد، کتابی از ویژگیهای نیکو و اخلاقی در دست داریم.
هست در دین و ملک ظلم و محالهمچو در جسم و جان و با و وبال
هوش مصنوعی: در دین و حکومت، ظلم و نادرستی وجود دارد، همچنان که در جسم و جان و در زندگی مشکلات و خطراتی هست.