بخش ۴۵ - اندر مدح اصحاب دیوان و ارباب قلم و مشایخ کثّرهم‌اللّٰه
هوش مصنوعی: متن به توصیف خواجه‌های دانا و چیره دست می‌پردازد که در دیوان و لشکر نقش دارند. این خواجگان با علم و دانش خود، همچون نقاشانی با قلمی برنا، معانی را می‌آفرینند و در نامه‌ها زیبایی‌ها را به تصویر می‌کشند. آنها همواره در تلاش برای برقراری عدالت و حقیقت هستند و به عقل و خرد خود افتخار می‌کنند.
این خواجگان از دقت و فهمی عمیق برخوردارند و به کار و عمل خود اهمیت می‌دهند. از صفات نیکو و خلوص قلب برخوردارند و در میان آنها خیانت و فریب وجود ندارد. همچنین، اقتصاد جامعه به دست این افراد نیکوکار شکوفا شده و به آرامش رسیده است.
در نهایت، با وجود چنین خواجگانی، عمل به عدالت و مهربانی در جامعه برقرار شده و در سایه آنها، امنیت و رفاه برای همگان فراهم می‌شود. جملگی در این متن به توصیف خوبی‌ها و برکات وجود این خواجگان می‌پردازند.
پس از این خواجه خواجگان دگرزَین دیوان و شمسهٔ لشکر
هوش مصنوعی: پس از این، دیگر کسی در بین خواجگان مثل این دیوان و ستارههای لشکر نخواهد بود.
خواجگانی به علم و دانش چیرکلکشان با مثابت شمشیر
هوش مصنوعی: افرادی که در علم و دانش مهارت دارند، مانند کسی هستند که با شمشیر کار میکند؛ یعنی دارای توانایی و تسلط بالایی در زمینههای علمی هستند.
همه نقّاش معنی از خامهدُرّ و زر دَرج کرده در نامه
هوش مصنوعی: تمام هنرمندان توانستهاند با قلمی از گوهر و طلا، معانی عمیق و زیبایی را در آثار خود به تصویر بکشند.
از رخ و خامهٔ نگار نگارصدر دیوان ز هریک چو بهار
هوش مصنوعی: زیبایی چهره و قلم معشوق به قدری دلنشین است که هر کدام مانند بهاری تازه و زیبا به نظر میرسند.
درجشان همچو دُرجشان دُربارکلکشان همچو ملکشان زردار
هوش مصنوعی: شکوه و جلال آنها همچون دربار سلطنتی است و هنر و قلمشان به اندازه ملک و قدرت آنها ارزشمند به نظر میرسد.
رویشان مرگ را کند پس دستبویشان عقل را کند سرمست
هوش مصنوعی: آنها مرگ را به دست میگیرند و عقل را از سر مستی به سمت خود می‌کشند.
جانشان همچو جای دین پر حُرنفسشان چون صدف شکم پر دُر
هوش مصنوعی: جان آنها مانند مکانی است که دین در آن جا دارد و نفسشان مانند صدف، پر از گهر و گرانبهاترین چیزهاست.
از پی سرو جویبار صوابدیده‌ها کرده همچو ابر پر آب
هوش مصنوعی: به دنبال زیبایی و طراوت مانند جویبار، چشمانش را پر از زیبایی و شادابی کرده است، مانند ابری که پر از باران و آب است.
همچو عیسی ز خاطر و خامهنقش با جان نموده در نامه
هوش مصنوعی: مانند عیسی که با روح و قلم، اثری جاوید در دل انسانی به یادگار گذاشت.
حرص را کرده در جهان نویکلکشان همچو علک معده قوی
هوش مصنوعی: حرص و طمع در دنیا باعث شده است که افراد مانند دانههای قوی و مغذی در معده، به جمعآوری چیزهای مختلف بپردازند.
چون براهیم قابل سعدندچون سماعیل صادق الوعدند
هوش مصنوعی: همانطور که ابراهیم، مورد محبت و انتخاب خداوند است، اسماعیل هم به خاطر وفاداری و وعدهاش در نظر خداوند عزیز است.
روز کارند اهل عقل و بصرسینه‌شان چرخ و فکرشان اختر
هوش مصنوعی: در روزهایی که افراد با عقل و بصیرت کار می‌کنند، دلهایشان مانند چرخ میچرخد و افکارشان همانند ستارهها در آسمان میدرخشند.
عقلشان آسمان آتش گیرتنشان عنکبوت کرگس گیر
هوش مصنوعی: عقل و درک آنها چون آسمانی پر از آتش است و بدنشان به شدت از مشکلات و گرفتاریها مانند تارهای عنکبوت پر شده است.
خصم را تا کنند آبی‌وارهمه بر پُردلند همچو انار
هوش مصنوعی: دوست داشتنیها را چون انار پر از دانه نشان می‌دهند، و دشمنان را به آرامی از میدان بیرون می‌کنند.
مال ایشان به نزد ایشان خاکقال ایشان چو حال ایشان پاک
هوش مصنوعی: دارایی آنها برای خودشان مثل خاک است و صحبتهایشان در مورد خودشیرینی، از حال واقعیشان به دور است.
هرچه کان داد گوهر و زر و سیمحصر آن گشته پیششان چو سلیم
هوش مصنوعی: هر چیزی که به صورت طلا و نقره و جواهر به آنها داده شده، برایشان مانند چیز بیاهمیتی به نظر میرسد.
ناز و نعمت ز کلکشان باراندست اعدا قرین شده با ران
هوش مصنوعی: زیبایی و خوشی زندگی از جانب افرادی که استعداد و قدرت دارند، به مانند بارانی است که به زمین میبارد و در کنار آن، سرنوشت و سختیهایی از سوی دشمنان نیز وجود دارد.
عالم عقل واله از دلشانصورت نفس کاره از گلشان
هوش مصنوعی: عالمی که به عقل و دانش آراسته است، از اعماق دل خود به ویژگیهای روح خود پیبرده و از آنها بهره میبرد. در واقع، آنها با داشتن این ویژگیها، به شناخت عمیقتری از وجود خود و جهان پیرامون دست یافتهاند.
رونق صدر و زینت دیوانبرمیده ز کلکشان دیوان
هوش مصنوعی: زیبایی و شکوه مجلس و نیز دلنشینی نوشتههای دیوان را از قلم هنرمندان بزرگ میگیرد.
در بناشان نگر تو کلک روانکه عطا می‌دهد به خلق روان
هوش مصنوعی: به ساختار و آثار آنها توجه کن که چقدر زیبا و لطیف هستند و همچون بخشی از شخصیت آنها، به دیگران نیز بخشش و محبت می‌کنند.
مهر و ماه از لقایشان خیرهنور و نار از بهایشان تیره
هوش مصنوعی: خورشید و ماه به خاطر زیباییاش خیرهکنندهاند، و آتش به دلیل ارزشش تاریک و ناپیدا می‌شود.
مهتران سخن سوار دلیرکلکشان یار گشته با شمشیر
هوش مصنوعی: رؤسای سخن، همچون سواران دلیر، قلمهایشان بهسان شمشیری است که به یاری و دفاع از آرمانها و کلماتشان میشتابد.
همه اندر حساب و خط ماهرهمه اندر بیان حق قاهر
هوش مصنوعی: همه در محاسبات و نوشتن ماهر هستند و همه در بیان و توضیح حقیقت توانمندند.
عالم از نور رایشان انورعقلشان با بیانشان در خور
هوش مصنوعی: جهان پر از روشنی وجود آنهاست و عقلشان با سخنشان درخور و شایسته است.
از خطا کلکشان همیشه مصونکس نگوید که این چه یا آن چون
هوش مصنوعی: خطای آنها همیشه در امان است و هیچکس نمیگوید که این چه چیزی است یا آن چیست.
در جهان معاملت هریکچون بتازند خامه را پر تگ
هوش مصنوعی: در دنیای معاملات، هر کس به شیوه خاصی عمل میکند و باعث می‌شود تا قلم و نوشتار با چالشها و دشواریها روبهرو شود.
صفت هریکی ازین اعیاناز دو صد جزو یک ورق نتوان
هوش مصنوعی: هیچیک از این موجودات نمیتوانند تنها با یک ورق، تمامی ویژگیهای خود را از دو صد جزء بیان کنند.
زانکه هریک ز راه علم و عملیار عقلند و حق‌گزار امل
هوش مصنوعی: زیرا هر یک از آنها در مسیر علم و عمل، همراه عقل هستند و به آرزوهای راستین خود احترام میگذارند.
وجنت آن یکی خزینهٔ نورروی و رای یکی هزینهٔ حور
هوش مصنوعی: بهشتی که یکی از آنها درخشش و زیبایی صورت دارد، و دیگری هزینهای است برای دیدار حوریان.
کلک این علک‌وار می‌خایدهر حوادث که چرخ بنماید
هوش مصنوعی: هر حادثهای که دنیا به نمایش بگذارد، به نوعی به سرنوشت آدمی خواهد چسبید و او را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
روی آن همچو برق می‌خندددست این پای فتنه می‌بندد
هوش مصنوعی: چهرهاش مانند برق درخشان و جذاب است، اما دست او باعث محدود شدن و ایجاد مشکل برای کسانی می‌شود که در پی فتنه هستند.
ملک این حاکی یدِ موسیکلک آن معجز دَمِ عیسی
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که حکومت و سلطنت این شخص، مانند دستی است که موسی از آن قدرت میگیرد، و خلاقیت و تواناییهای او به اندازه معجزههایی است که عیسی با نفَس خود انجام می‌دهد. در واقع، به قدرت و تأثیرگذاری فردی اشاره دارد که توانسته است با شجاعت و کارایی، جایگاه خود را در جامعه تثبیت کند.
سازد آنگه که دست شد به نگارکلک هریک ز آبنوس حصار
هوش مصنوعی: آنگاه که دست به زیبایی میرسد، هر یک از خطوط و طرحها مانند دیواری از چوب سیاه شکل میگیرد.
سفتهٔ هریکی سفینهٔ نوحنکتهٔ هریکی دفینهٔ روح
هوش مصنوعی: هر کسی اسناد و مدارکی دارد که میتواند او را نجات دهد، مانند کشتی نوح. همچنین هر کلمه و نکتهای که فرد بیان میکند، میتواند گنجینهای از روح و شخصیت او باشد.
گردد آنگه که چرخ گردد فرشباشد آنگه که فرش جوید عرش
هوش مصنوعی: زمانی که چرخش زندگی به گردش درآید، فرش عالم به دست میآید و در زمانی که فرش جستجو شود، عرش و بلندیها نمایان میگردد.
شاه و دستور شاه و لشکر شاهگشته از وهم رایشان آگاه
هوش مصنوعی: پادشاه و فرماندهان و سپاهیان او از ترس و خیال مردم آگاه شدهاند.
کز خیانت بجملگی دورندهم امینند و هم نه مغرورند
هوش مصنوعی: آنها از خیانت دور هستند و همگی قابل اعتمادند، نه به خود می بالند و نه مغرور هستند.
جز به فرمان یکی نفس نزنندمرد کارند جملگی نه زنند
هوش مصنوعی: تنها به فرمان یک نفر عمل می‌کنند، مردان واقعی همه یکصدا هستند و هیچگاه به صورت پراکنده عمل نمیکنند.
پاک و خالی همه از خیانت دلعلم دو جهان بجملگی حاصل
هوش مصنوعی: همه از نیرنگ و فریب پاک و بیآلایشند، علم و معرفت دو دنیا بهطور کامل نتیجهاش همین است.
از شهنشاه راد نیکو ناممستحق گشته با هزار انعام
هوش مصنوعی: از پادشاه بزرگ و نیکوکار، با توجه به شایستگیاش، هزاران پاداش و هدیه دریافت کرده است.
همه را از خدایگان تشریفنام و نان یافته وضیع و شریف
هوش مصنوعی: همه افراد، چه فقیر و چه غنی، از خداوند برکت و روزی دریافت می‌کنند و به همین دلیل در ارزش و مقام یکسان هستند.
هم به اسب و ستام و زرّ و درمهیچ را هیچ چیز نبود کم
هوش مصنوعی: در اینجا به این نکته اشاره می‌شود که فردی از نظر دارایی و ثروت، هیچ چیزی برایش کم نیست. او هم در مورد اسب، هم در مورد زیبایی، و هم در مورد زر و پول، به حد کافی دارایی دارد و احساس کمبود نمیکند.
شاه از این خواجگان مرّفه و شادملک از این خواجگان شده آباد
هوش مصنوعی: پادشاه به خاطر این خدمتگزاران خوشحال است و این افراد باعث رونق و آبادانی کشور شدهاند.
دست ظالم ز مملکت کوتاهشیر اعداش سخرهٔ روباه
هوش مصنوعی: دست ظالم از کشور کنار گذاشته شده است و شیر، دشمنی را که شبیه روباه است، به تمسخر میگیرد.
گرگ با میش در بیابان جفتعدل بیدار گشت و فتنه بخفت
هوش مصنوعی: در بیابان، گرگ و میش در کنار هم پرتوافکنی از عدالت را تجربه کردند و هرگونه آشوب و درگیری به آرامش ختم شد.
شاد باش ای به عدل شاهنشاهزین همه خواجگان نیکوخواه
هوش مصنوعی: ای دل شاد باش که به خاطر انصاف و عدالت شاهنشاه، همه خدمتکاران در نظر دارند تا به تو خیر و نیکی برسانند.
چون بود شاه عادل و دستورخواجگان زین صفت همه منظور
هوش مصنوعی: وقتی پادشاهی عادل وجود داشته باشد و وزرای او هم به خوبی کار کنند، همه چیز به نیکی پیش میرود.
عالم آسوده از فریب و فتنغزنه مر عدل را شده مسکن
هوش مصنوعی: جهان از فریب و مشکلاتی که در آن وجود دارد، در غزنه آرامش یافته است و آنجا به مکانی برای عدالت تبدیل شده است.
تا جهان باد عمر خسرو بادباغ عدلش همیشه بی‌خو باد
هوش مصنوعی: تاکنون زندگی پادشاهان و حکمرانان، مانند خسرو و باغ عدل و انصاف آنها تا همیشه پایدار و بدون خواب و کسالت باقی بماند.