بخش ۳۵ - در مثالب علوی زرمدی گوید
هوش مصنوعی: این متن به بررسی ناپسندی‌های اجتماعی و اخلاقی انسان‌ها می‌پردازد و از عواقب منفی زندگی نامناسب صحبت می‌کند. شاعر از زندگی کسانی انتقاد می‌کند که تنها به دنبال نان و آب هستند و خود را به دست زشتی و نقص‌های اخلاقی می‌دهند. او به توصیف افرادی می‌پردازد که به دنبال لذایذ زودگذر بوده و از دستاوردهای حرام استفاده می‌کنند. همچنین به نداشتن انصاف و عدالت در رفتار و کردار اشاره دارد و از عواقب تلخ چنین زندگی‌ای هشدار می‌دهد. در نهایت، شاعر بر اهمیت عقل و دانش تأکید می‌کند و از افراد می‌خواهد تا در انتخاب‌های خود با دیدی بازتر و اخلاقی‌تر عمل کنند.
آخر عمرت از دل تفتههمچو بر کودک اوّل هفته
هوش مصنوعی: در پایان عمر، دل تو مانند دل یک کودک تازه به دنیا آمده خواهد بود، خالی و تازه و بیخبر از دنیا.
گربه گر شد به لقمه شاد از توگوش و بینی دهد به باد از تو
هوش مصنوعی: اگر گربهای خوشحال شده و لقمهای یافته، از تو دقت و توجه را نادیده میگیرد.
جنس آنها که نامسلمانندهمچو دونان گران و ارزانند
هوش مصنوعی: افرادی که به دین اسلام باور ندارند، مانند اشیای بیارزش و ارزان هستند.
از پی صید آهوی خوش پوزچشمها سرمه کرده‌ای چون یوز
هوش مصنوعی: تو برای شکار آهوی زیبا و دلفریب، چشمانت را با سرمه تزئین کرده‌ای همانند یوزی که برای شکار آماده است.
زانکه دیوی رسید فریادتای کم از خاک چیست این بادت
هوش مصنوعی: چون دیوی بر تو میتازد و به فریادت میآید، میپرسم که این وضعیت که تو را به تسخیر درآورده، چه ارتباطی با خاک و زمین دارد؟
مردمی گیر و دانش و آزرمویحک از ریش خود نداری شرم
هوش مصنوعی: برای فرار از عیبجویی دیگران، مردم را دانشمند و با ادب و بزرگوار بگیر و بدان که شرم از خودت را با ریشات نمیتوانی پنهان کنی.
تا کی از ریح و ضحکه و تسخرزین سر و ریش شرم دار ای خر
هوش مصنوعی: دیگر چه وقت باید به خاطر لطافت و شوخی و تمسخر دیگران از این سر و ریش خود شرمنده باشی، ای خر؟
از پی نان و آب هر روزهزهر را خوانده‌ای شکر بوزه
هوش مصنوعی: هر روز به دنبال نان و آب هستی و زهر را به عنوان شکر میخورید. این یعنی برای تامین نیازهای روزمرهات، به چیزهایی روی میآوری که ممکن است ضرر داشته باشند.
تو مده مر عیال را نانیدیگران داده مر ورا جانی
هوش مصنوعی: هرگز زندگی خود را به دست دیگران نسپار و برای خودت ارزش قائل شو.
دشت و کهسار گیر همچو وحوشخانه و خوان بمان به گربه و موش
هوش مصنوعی: دشتها و کوهها را مانند حیوانات وحشی بگیر و در جایی سکنی بگزین که مانند گربه و موش در آرامش زندگی کنی.
هرکه دارد حرام نان عیالسخنش دان که گشت سحر حلال
هوش مصنوعی: هر کس که نان حلال را از خانوادهاش دریغ می‌کند، باید بداند که سخنش بیاعتبار است، زیرا در نهایت روزی به دست میآید که حلال خواهد بود.
در تو ای شوم نحس دارم ظنکه یکی نان بهست از ده زن
هوش مصنوعی: در تو ای بدشگون، به خاطر این فکر میکنم که شاید یکی از ده زن، نان بهتری برای خوردن داشته باشد.
زن چو ندهی تو نان او ناچارخود به دست آورد چو خر افسار
هوش مصنوعی: اگر به زن نانی ندهی، او ناچار باید خود آن را به دست آورد، مانند خر که برای حرکت به افسار نیاز دارد.
زن اگر بد کند شوی خرسندسیم باید که ماند اندر بند
هوش مصنوعی: اگر زن کار بدی کند، شوهر باید خوشحال باشد و سعی کند که در این وضعیت بماند و از آن خارج نشود.
چون ترا عقل نیست چه‌توان کردایزدت کرد ازین معانی فرد
هوش مصنوعی: وقتی که تو عقل و درک نداری، نمیتوانی کاری انجام دهی؛ خداوند تو را از این موضوعات و مفاهیم مبرا کرده است.
نیست عقل هدایتت ز خدایمکتسب نیز نیست ژاژ مخای
هوش مصنوعی: عقل تو به هدایت خدا وابسته نیست و درآمدن از حرفهای بیپایه و بیمعنی نیز از فهم تو برنمیآید.
بی‌سری باش چون ز روی نویزرمدی شد بدین صفت علوی
هوش مصنوعی: مثل این که بدون سر هستی، چونکه از روی طلا به این حالت رسیدهای که شبیه افراد بزرگ و باصفات به نظر میرسی.
حس و عقلش چو نیست اندر ذاتهست درخورد ناودانش صفات
هوش مصنوعی: شخصی که در درون خود احساس و عقل ندارد، نمیتواند صفاتی از خود را به دیگران نشان دهد و حالتی از او بروز کند.
هست از این زرمدی چو شد طالبننگ و عاری بر آلِ بوطالب
هوش مصنوعی: اگر کسی به دنبال ننگ و عیب باشد، به طبع باید از خانواده بوطالب که شخصیتهای بزرگی در تاریخ اسلام هستند، دوری کند.
هرچه بستاند از حرام و حرجاز بهای نماز و روزه و حج
هوش مصنوعی: هر چه از راه نادرست به دست آوردهاید، نمیتواند جبرانکننده ثواب نماز، روزه و حج باشد.
یا به لَه یا به منگ صرف کندبرف را یار دوغ و ترف کند
هوش مصنوعی: این بیت اشاره به این دارد که یا باید با محبت و دوستی رفتار کنیم یا اینکه به صورت بیتفاوت و سرد پیش برویم. در واقع، انتخاب ما میتواند تأثیر زیادی بر روابط و احساسات دیگران داشته باشد.
کم شنیدیم چون تو لنبانیتر فروشی و خشک جنبانی
هوش مصنوعی: ما کمتر کسی را دیدهایم که مانند تو، هم نرم و لطیف باشد و هم در تکانهایش خشک و بیتحرک.
کآن زبانها که اصل شور و شرستهمه اندر دهان یکدگرست
هوش مصنوعی: زبانها که نماد هیجان و شور هستند، در واقع همه به یکدیگر ارتباط دارند و در یک مکان جمع شدهاند.
عقل و جان کسی که بی‌ادبستاین یکی بیوه وآن دگر عزبست
هوش مصنوعی: کسی که بیادب باشد، نه عقل درستی دارد و نه جان سعادتمندی. یکی از این افراد در تاریکی و تنهایی زندگی می‌کند و دیگری مثل یک بیوه از نعمتها و خوشیها محروم است.
عقل و جان کسی که بی‌باکستآن یکی تیره این دگر خاکست
هوش مصنوعی: کسی که شجاع و بیپرواست، عقل و روحش در اوج است، اما آن که ترسو و هراسناک است، دچار ناامیدی و یأس خواهد بود.
دل براین چار طبع چرخ منهجعفری بهر خرج کرخ منه
هوش مصنوعی: دل به دلیل چهار طبع مختلف خود به آسانی به خاطر مسائل بیاهمیت ناراحت نکن، زیرا زندگی به سنجشهای دقیقتری نیاز دارد و نباید به زود رنجی بیجهت دچار شود.
هرکه خود زشت و بی‌خرد باشدرای او سست و روی بد باشد
هوش مصنوعی: هر کسی که از نظر اخلاقی و فکری ضعیف و ناپسند باشد، نظر و فکرش نیز ضعیف و ناپسند خواهد بود.
صبر کن بر ادای جان‌کش اودل منه بر غذای ناخوش او
هوش مصنوعی: صبور باش و تحمل کن، هرچند او با رفتار خود قلب تو را میآزارد و تو را به زحمت میاندازد.
که‌آب رویش ز تختهٔ افلاکشست تعلیقهای عمرش پاک
هوش مصنوعی: روزی که زیباییهایش از آسمان گرفته شد، ارتباطات و وابستگیهای عمرش به کلی قطع میشود.