بخش ۵۶ - در حق مردم و آدمی گوید
هوش مصنوعی: این متن به موضوع انسان و حیوان می‌پردازد و به تفاوت‌های اساسی بین آدمی و دیگر موجودات اشاره می‌کند. شاعر بعد از معرفی انسان، به این نکته توجه می‌کند که وجود انسان فراتر از نیازهای ابتدایی مانند خواب و خوراک است. او به ویژگی‌های انسانی و تلاش برای هنر و علم اشاره می‌کند و می‌گوید آدمی باید با همت و اراده خود در زندگی پیشرفت کند. در نهایت، شاعر با اشاره به مدح شاه به پایان می‌رسد. به طور کلی، این متن پیام مهمی درباره ارزش‌های انسانی و تلاش برای برتری دارد.
پس از آدم هر آنچ ز آدم زادآدمی خوانمش به اصل و نژاد
هوش مصنوعی: پس از آدم، هر کسی که به نوعی از نسل او باشد و به عنوان انسان شناخته شود، را به عنوان آدمی میشناسم.
نتوانم که گویمش مردمزانکه در سرِ این سخن مردم
هوش مصنوعی: من نمیتوانم این موضوع را با کسی درمیان بگذارم، زیرا خود من در پی این داستان هستم و به آن مشغولم.
مردمی عالمی دگر باشدکم کسی را ازو خبر باشد
هوش مصنوعی: مردم در جهانی دیگر زندگی میکنند و کمتر کسی از حال و زندگی آنها باخبر است.
گرچه از روی اصل در دو سرایکمتر از سگ نیافرید خدای
هوش مصنوعی: اگرچه خداوند در دنیا و آخرت، موجوداتی کمتر از سگ را نیافریده است، اما به معنای واقعی، ارزش و مقام انسانها بسیار بالاتر از این موجودات است.
از پی خواب و خور مدانش وجودکاندرو بیش ازین بود مقصود
هوش مصنوعی: به دنبال خواب و خوراک نباش، زیرا وجود انسان در این دنیا بیشتر از این معنایی ندارد.
چون بُوَد خلد و در هنر کوشدجامه مشطی ششتری پوشد
هوش مصنوعی: زمانی که بهشت و زیبایی وجود دارد، هنر و استعداد مانند لباسی زیبا بر تن فردی زینت میبخشد.
خدمتش را کسی کنند پدیدکه برو بایدش مقیم دوید
هوش مصنوعی: کسانی که باید در حضور او خدمت کنند، باید به طور مداوم و با جدیت در تلاش باشند.
ور شود کشته گاه جولانشصید در زیر زخم دندانش
هوش مصنوعی: اگر در می‌دان نبرد کشته شود، شکار قربانی زخمهای دندانهایش خواهد شد.
چون بگویی برو به هم تکبیرشرع می‌گویدت حلالش گیر
هوش مصنوعی: وقتی به کسی میگویی که از جایی برود، احکام شرعی به او می‌گوید که کاری که انجام میدهد مجاز است.
باز اگر کاهلی کند پیشهناورد زی طریق اندیشه
هوش مصنوعی: اگر کسی در کار و تلاش سستی کند، از راه اندیشه و تفکر دور خواهد شد.
گرد بازارها دوان باشدنزد دکّان این و آن باشد
هوش مصنوعی: در بازارها پرسه زده و به سراغ دکانهای مختلف میرود.
تا یکی استخوان خشک بردده تبر در میان سر بخورد
هوش مصنوعی: انسان میتواند با استفاده از قدرت و ابزارش، آسیبهایی به دیگران بزند، حتی اگر فرد مقابل ضعفی داشته باشد.
هست فرقی ز کار این تا آنهمچنین کار آدمی می‌دان
هوش مصنوعی: میتوان گفت که کارهای مختلف انسانها به نوعی با هم مشابهت دارند و در این میان تفاوت چندانی بین آنها وجود ندارد.
سگ به کوشش چنان شود که کندخدمتش آدمیّ و لاف زند
هوش مصنوعی: سگ با تلاش و کوشش به حدی می‌رسد که انسان برایش فداکاری کند و از خود brag کند.
ور خسی آدمی شود چونانکی کند خدمت سگ از پی نان
هوش مصنوعی: اگر انسانی به حدی پایین بیفتد که مانند یک کرم شود، چه خدمتی میتواند به دیگران کند، جز اینکه مانند سگی به دنبال نان باشد؟
کار دربند همّت من و تستنشوی خوار تا نباشی سست
هوش مصنوعی: برای اینکه در کار خود کم نیاوری و شایستگیات را از دست ندهی، باید همواره قوی و مصمم باشی و هرگز تسلیم نشوی.
این بگفتم برِ پناه جهانبازگشتم به مدح شاه جهان
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که پس از بیان سخنانی در ستایش و دفاع از جهان، شخص به ستایش و مدح پادشاه جهان بازمیگردد.