غزل شمارهٔ ۵۶۵ - در مدح شاه‌جهان
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به مضامین عمیق عشق، اندوه و گذر زمان می‌پردازد. او بیان می‌کند که در این دنیا نه چیزی از دین و نه از دنیا برایش اهمیت دارد و تنها دلش تنگ است. شاعر به زودگذر بودن عمر اشاره می‌کند و از زیبایی‌های عشق و دل‌دادگی سخن می‌گوید. در این بین، او به تمثیل‌های خیالی مانند پروانه و ساقی اشاره کرده و بیان می‌کند که در این عالم، با تمام مشکلات و کمبودها، خواسته‌ای نداشته و تنها در پی ابراز احساساتش است. در نهایت، او به نقش هنر و خلاقیت در زندگی‌اش اشاره می‌کند و از تلاش برای خلق آثار هنری سخن می‌گوید.
به راه او چه در بازیم، نه دینی نه دنیاییدلی داریم و اندوهی، سری داریم و سودایی
هوش مصنوعی: در مسیر او نه به چیزی وابستهایم، نه به مسائل دینی و نه دنیایی. فقط دلمان را داریم که پر از شوق و اندوه است و سرمان پر از آرزو.
زمان راحتم چون خواب پا عمر کمی داردمگر آسایش خواب اجل محکم کند پایی
هوش مصنوعی: زندگی راحت و آسوده مانند خواب است، اما عمر انسان کوتاه است. مگر اینکه آرامش خواب به او کمک کند تا قدمی محکم بر روی خواب خود بردارد.
بنازم چشم داغت را عجب بینایی‌ای داردبه غیر از سینهٔ پاکان ندیدم خوش کند جایی
هوش مصنوعی: چشم جذاب و داغ تو بسیار تماشایی است، و من در هیچ جا جز در سینهٔ افراد پاک و معصوم، چنین زیبایی را ندیدم که بتواند شگفتی بیافریند.
بیابان را به شهر آوردم از جذب جنون خودز سیلاب سرشکم، خانه‌ام گردید صحرایی
هوش مصنوعی: من با حالتی دیوانهوار و با اشکهای خود، بیابان و تنهایی را به خانه‌ام آوردهام، بهطوری که خانه‌ام به یک دشت و دنیای بیانتها تبدیل شده است.
به عشق ار برنمی‌آیی، مکش پروانه‌سان خود رانداری در جگر آبی، به آتش کن مدارایی
هوش مصنوعی: اگر به عشق پاسخ نمیدهی، پس مانند یک پروانه خود را بیپروا نسوزان. در دل خود آبی از عشق نداری، پس چرا آرامش را به آتش نکشانی؟
به یک پیمانه ساقی گفت‌و‌گوی عقل کوته کنترا کز دست می‌آید، به این هنگامه زن پایی
هوش مصنوعی: ساقی، به من بگو که فکر کردن را رها کنم و فقط از شراب لذت ببرم، زیرا در این لحظه فقط باید خوش بگذرانم.
به عالم آنچنان با چشم و دل سیری به سر بردمکه گر از فاقه می‌مردم، نمی‌پختم تمنایی
هوش مصنوعی: من به گونهای در دنیا زندگی کردهام که حتی اگر در تنگدستی و کمبود باشد، هیچ گونه آرزویی در دل نداشتهام.
کلیم از خامه کار تیشهٔ فرهاد می‌کردمکه بر سر هست چون شاه‌جهانش کارفرمایی
هوش مصنوعی: من با قلم خود مانند تیشهای که فرهاد به کار میبرد، کار میکردم تا بر سر هستی او، که مانند شاه جهان است،创造 کنم.