شمارهٔ ٢٩ - قصیده در مدح خواجه یحیی
هوش مصنوعی: این شعر به ستایش کارهای بزرگ و موفقیت‌های پادشاهی می‌پردازد که ملک و دین را با حمایت‌های الهی سامان داده است. شاعر از شخصیت‌های شاخص مانند مصطفی بطحا و مرتضی و همچنین از سپاه و لشگری که پیروزی‌های متعددی کسب کرده‌‌اند، یاد می‌کند. او قدرت و حکمت پادشاه را مورد ستایش قرار می‌دهد و به توصیف عزت و عظمت او در میدان‌های جنگ و بزم‌ها می‌پردازد.
شاعر به توفیقاتی که این پادشاه در کنترل و تسلط بر مناطق و ملت‌های مختلف داشته، اشاره کرده و از اختیارات و توانمندی‌های وی در تدبیر کشور و حفظ وحدت ملی سخن می‌گوید. همچنین به فضایل و ویژگی‌های شخصیتی او اشاره کرده و بیان می‌کند که چگونه او جماعتی را تحت فرمان خود درآورده و در دل مردم محبوبیت یافته است. در نهایت، این شعر بر این نکته تأکید دارد که این موفقیت‌ها در نتیجه تلاش‌ها و نعمت‌های یزدان محقق شده و از ویرانی‌ها و بحران‌ها عبور کرده است.
کار ملک و دین بحمدالله نظام از سرگرفتمصطفی بطحا گشاد و مرتضی خیبر گرفت
هوش مصنوعی: کارهای حکومت و دین به لطف خدا دوباره به سامان رسید، کسی که از مکه رخنهای در دلهاگشوده و علی که خیبر را فتوحات کرد.
رایت منصور شاه از عون یزدان هر زمانلشکری دیگر شکست و کشوری دیگر گرفت
هوش مصنوعی: همواره پرچم و نشانههای منصور شاه با یاری خداوند، پیروزمندانه به جنگ میرفت و در هر دوره، لشکر جدیدی را شکست میداد و سرزمینهای تازهای را به تصرف در میآورد.
خسرو جمشید فر سلطان نظام ملک و دینآنکه ملک و دین از صد فرخی و فر گرفت
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف قدرت و عظمت خسرو جمشید، که به عنوان فرمانروای نظام ملک و دین شناخته میشود، می‌پردازد. او کسی است که اعتبار و شکوه مملکت و دین را از ویژگی‌های نیک و درخشان خود به ارث برده است.
سرور گردنکشان یحیی که چون الیاس و خضراز مددکاری ایزد ملک بحر و بر گرفت
هوش مصنوعی: سرور گردنکشان یحیی، از آنجا که مانند الیاس و خضر از کمکهای خداوند بهرهمند شده، توانسته است بر دریا و خشکی حکومت کند.
سایه الطاف یزدان آنکه همچون آفتابز ابتدای باختر تا غایت خاور گرفت
هوش مصنوعی: محبت و حمایت خداوند مانند خورشید است که از ابتدای صبح تا غروب آفتاب، تمام زمین را روشن و گرم می‌کند.
وانکه چون بهر شکار آورد پای اندر رکابشهریاری با سپاه و تخت با افسر گرفت
هوش مصنوعی: آن کسی که برای شکار به سراغ شهر و فرمانروایی میرود و در کنار ارتش و تخت سلطنت، با تاج بر سرش قدم برمیدارد.
شاهباز همت او سر بسر آفاق راهمچو سیمرغ فلک در زیر بال و پر گرفت
هوش مصنوعی: قدرتمند و بلندپرواز، او تمامی جوانب جهان را تحت کنترل خود درآورده، مانند سیمرغ که به اشراف و بزرگی در زیر بال و پر خود همه چیز را دربرمیگیرد.
خسرو سیاره زان گیرد جهان کو هر صباحفال فرخ زان رخ همچون مه انور گرفت
هوش مصنوعی: خسرو سیاره با زیبایی و نور خود به دنیا روشنی میبخشد، مانند اینکه هر صبح به واسطه چهرهی دلنشینش، شانس و خوبی را به ارمغان میآورد.
یک سحر بهر تماشا رأی عالی همتشره سوی این منظر فیروزه پیکر بر گرفت
هوش مصنوعی: یک صبح، برای تماشای زیبایی، ارادهی بلند همتش را به سمت این نمای زیبا که همچون فیروزه میدرخشد، هدایت کرد.
از برای مقدم میمونش آئین بند صنعچارطاق هفت منظر در زر و زیور گرفت
هوش مصنوعی: به خاطر ورود خوشایندش، آیینی از هنر و مهارت ایجاد شد که در آن چهار طاق و هفت نمای زیبا با طلا و جواهرات آراسته شد.
ذره ئی از شمع رأیش کرد خورشید اقتباسوز فروغ آن چراغ مهر انور در گرفت
هوش مصنوعی: یک ذره از شمع، نورش به خورشید الهام بخشید و به خاطر درخشش آن، چراغ مهر درخشید.
منشی گردون قلم الا بمدح او نراندزهره زهرا بیاد بزم او مزمر گرفت
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که تنها قلم آسمان (منشی گردون) تنها به ستایش او می‌پردازد و زهره (سیاره زهره) نیز به یاد مراسم او نغمه میزند. به طور کلی، این تصویر نشاندهندهی عظمت و شکوه فرد مورد نظر است.
از برای بزم عامش خسرو سیارگانزرگری میکرد تا آفاق را در زر گرفت
هوش مصنوعی: برای مهمانی عمومیاش، خسرو به زینتبخشی خود مشغول بود و آسمانها را با زیباییهای طلایی پر میکرد.
گر نبرد از بحر طبعش ابر نیسان فضله ئیپس چرا در دل صدف از فیض او گوهر گرفت
هوش مصنوعی: اگر بارانی از خلاقیتش نمیبارد، پس چرا در دل صدف، به واسطهی او، مروارید به وجود میآید؟
در صفات لفظ شیرینکار او ابن یمینهست چون طوطی که در منقار خود شکر گرفت
هوش مصنوعی: ابن یمین در توصیف ویژگی‌های زیبا و دلنشین او می‌گوید که مانند طوطیای است که شکر را در منقار خود دارد و از آن لذت میبرد.
عقل کار آگاه داند کز لب و چشمست بسگر بگیتی دشمنش قسمی ز خشک و تر گرفت
هوش مصنوعی: عقل به خوبی میداند که هر چیزی که بر زبان و چشم میآید، اهمیت زیادی دارد. اگر در این دنیا دشمنی وجود داشته باشد، میتواند از چیزهای مختلفی به یاری خود بگیرد.
حزم او وقت درنگ و عزم او گاه شتابرسم خاک آورد پیدا عادت صرصر گرفت
هوش مصنوعی: او در زمان تأمل و تفکر با تدبیر عمل می‌کند و وقتی نیاز به سرعت باشد، عزم راسخی دارد. در مسیر زندگی، نشانهها و عادتها همیشه نمایان میشوند و گاهی مانند وزش بادهای قوی تأثیرگذار هستند.
نو عروس حجله زربفت یعنی آفتابدر سر از تشویر رأیش نیلگون چادر گرفت
هوش مصنوعی: نوعروس، با لباس زیبا و زربفت خود، مانند آفتابی است که از زیر چادر آبیرنگش نمایان میشود.
از نهیب احتساب حزم او بیند خردکز صراحی خون چکید و در دل ساغر گرفت
هوش مصنوعی: از قدرت و شدت حساب و کتاب او، خرد و اندیشه متوجه میشود که از ظرف خون، قطرهقطره چکیده و در دل جام جا گرفته است.
سرکشید از آتش خشمش بگردون شعله ئیوز شرارش سطح گردون سر بسر اخگر گرفت
هوش مصنوعی: خشم او به قدری شدید بود که آتشی در آسمان برپا کرد و شعلههای آن به سطح آسمان رسید و همه جا را تحت تاثیر قرار داد.
آستانش هر که چون در بوسه جای خود نکردحلقه وار از دار دنیا زود راه در گرفت
هوش مصنوعی: اگر کسی نتواند در آستانه او جای خود را با بوسه بگذارد، زود از این دنیا میرود و میگریزد.
از شهان کس را جز او گویند کانی کانچنانکهر یکی یا شهریاری یا یکی صفدر گرفت
هوش مصنوعی: هیچکس را جز او شاه نمیخوانند، زیرا هر یک از آنها یا پادشاهی دارند یا به مقام سربازیشان بسنده کرده‌‌اند.
خسرو مازندران چون مرزبان طوس بودرأی نقض عهد میزد لاجرم کیفر گرفت
هوش مصنوعی: خسرو مازندران مانند نگهبان طوس بود و به دلیل پیمان شکنیاش، مجازات شد.
تا عدوش از زخم گرزسرگران در خواب شدهر کجا شاهی ز بیمش ترک خواب و خور گرفت
هوش مصنوعی: هر جا که شاهی به خاطر ترس از دشمن، دچار بیخوابی و ناراحتی شود، نشان از قدرت و تسلط آن دشمن است. دشمنی که به خواب شاهان تاثیر میگذارد و آنها را به وحشت میاندازد.
کافران جستند راه از مؤمنان سوی گریزخود میسرشان نشد مؤمن ره کافر گرفت
هوش مصنوعی: کافران سعی کردند راهی برای فرار از مؤمنان پیدا کنند، اما موفق نشدند. در عوض، مؤمنان راه کافران را انتخاب کردند.
گر جهانی را بهم بر زد که داند سر آنکهتران را کی رسد بر سیرت مهتر گرفت
هوش مصنوعی: اگر کسی بخواهد جهانی را به هم بریزد، کیست که بداند سرنوشت کوچکترها چگونه خواهد بود و کی به سیرت بزرگترها دست خواهد یافت؟
هر چه باشد بعد ازین گو باش خود نیکی بودشه بکام خویش باری اینزمان کشور گرفت
هوش مصنوعی: بعد از این هر چه پیش بیاید، تو خود را خوب نگهدار. زیرا پادشاهی که در این زمان کشور را به دست گرفته، به دنبال منافع خود است.
کشور شاهان گرفتن باد کار شهریارتا ردیف شعر سازد هر سخن گستر گرفت
هوش مصنوعی: هنگامی که کشوری به تصرف میرسد، این کار نشان از قدرت و سلطنت پادشاه دارد، و این اقدام به نوعی نظم و ترتیب به سخنان و اشعار او می‌دهد.
هر که دید آن حال یا از دیگری بشنید گفتکار ملک و دین بحمد الله نظام از سر گرفت
هوش مصنوعی: هر کسی که آن وضعیت را مشاهده کرد یا از دیگران شنید، گفت که به لطف خدا، امور کشور و دین دوباره سامانی به خود گرفته است.