شمارهٔ ٨۵ - قصیده در مدح تاج الدین علی سربداری
هوش مصنوعی: این شعر درباره خوشی و شادی پس از عید و فرارسیدن زمان میکده و شراب‌نوشی است. شاعر دعوت به شادی می‌کند و به گذشت زمان روزه و همچنین بزرگی نعمت‌های الهی اشاره می‌کند. او از شاهی سخن می‌گوید که با عدالت و کرم خود، اصلاحات را در جهان برقرار کرده است و او را بالاتر از آفرینش معرفی می‌کند. در ادامه، قدرت و توانایی‌های شاه را توصیف می‌کند و به پیروزی‌های او در جنگ و مدیریت اشاره می‌کند. شاعر همچنین از حسادت دشمنان و کوشش آنها برای تخریب شاه سخن می‌گوید، اما بر این باور است که عظمت و کرامت او هیچگاه کاهش نخواهد یافت. در نهایت، شاعر از جدال دائمی میان خیر و شر و کنار آمدن با مشکلات زندگی سخن می‌گوید.
عید آمد ای نگار بده جام خوشگوارکز جام خوشگوار شود کار چون نگار
هوش مصنوعی: عید فرارسیده است، ای محبوبم، یک جام شیرین به من بده تا از آن بنوشم و روح و جانم شادتر شود، زیرا که نوشیدن از این جام به تماشای زیبایی تو میافزاید.
بگذشت ماه روزه غنیمت شمار عیدزیرا که هست نوبت این نیز برگذار
هوش مصنوعی: زمان ماه رمضان به پایان رسید، پس عید را غنیمت بشمارید، زیرا اکنون وقت برگزاری این جشن است.
برخیز و عزم میکده کن ز آنکه بعد ازیننبود هوای صومعه با طبع سازگار
هوش مصنوعی: برخیز و تصمیم بگیر به میکده بروی، چرا که پس از این هوای صومعه با طبیعت تو سازگاری ندارد.
گر زر نداری آنک بدان آب رز خریسهلست خیز جامه ببر جام می بیار
هوش مصنوعی: اگر پول نمیداری، برای خرید آب گلسرخ، کار سختی نیست. فقط لباس خود را بردار و جام می بیاور.
نی نی نعوذ بالله ازین کار فارغمساغر مده بدست من ای ترک میگسار
هوش مصنوعی: هرگز به فکر انجام این کار نباش، به من جام می نده، ای ترک مینوش!
تشبیب این قصیده بآئین شاعرانکردم بمی و گرنه گواهست کردگار
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به این نکته اشاره می‌کند که او در سرودن این قصیده، از روشهای شاعران دیگر استفاده کرده است. اما اگر بر مبنای دلیل و حقیقت بخواهیم قضاوت کنیم، فرستادهای از سوی خداوند درستی این کار را تأیید می‌کند.
کین بنده مدتیست کزین جرم تایبستاز راه اختیار نه از روی اضطرار
هوش مصنوعی: این بنده مدتی است که به خاطر این گناه توبه کردهام؛ این کار را از روی انتخاب خودم انجام دادهام، نه به خاطر ناچاری.
خاصه کنون که امر شهنشاه عهد شدبا نهی کردگار درین کار دستیار
هوش مصنوعی: بهویژه حالا که فرمان شاه، به تأسیس و پیشبرد این کار، با دستور خداوند متعال همراه شده است.
شاه جهان که عالم کون و فساد راآمد بیمن معدلتش باصلاح کار
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف شاهی میپردازد که به دلیل وجودش، جهان و شرایط آن بهبود یافته و کارها به سامان آمده است. این شاه با وجود خود، به کائنات نظم و برکت بخشیده و باعث اصلاح امور جامعه شده است.
جان و جهان فضل و کرم تاج ملک و دینآن همچو تاج سرور شاهان روزگار
هوش مصنوعی: زندگی و همه چیز، خصیصههای نیک و بخششها، مانند تاجی است که بر سر پادشاهان و فرمانروایان زمان میدرخشد.
تضمین کنم ز گفته استاد انورییک بیت آبدارتر از در شاهوار
هوش مصنوعی: میخواهم بگویم که میتوانم یک بیت بسیار زیبا و تاثیرگذار از گفتار استاد انوری را بیاورم که از شعرهای دیگر بهتر و دلنشینتر است.
نی از برای آنکه مرا نیست دسترسبر مثل آن و بهتر از آن هم هزار بار
هوش مصنوعی: من نتوانستم به چیزی شبیه و بهتر از این دسترسی پیدا کنم، بنابراین از نی استفاده میکنم.
اما چو عادتیست که تضمین همی کننداشعار یکدگر شعرای سخن گذار
هوش مصنوعی: اگرچه این رسم است که شاعران اشعار یکدیگر را در آثار خود میگنجانند، اما این کار بخشی از فرهنگ ادبی آنهاست.
من نیز استعارت بیتی همیکنمکان هست حسب حال در اطرای شهریار
هوش مصنوعی: من هم شعری مناسب با شرایط و حال و هوای شهریار میآورم.
ای کاینات را بوجود تو افتخارای بیش از آفرینش و کم زآفریدگار
هوش مصنوعی: ای کسی که وجود تو برای کائنات افتخار است، تو بیشتر از آفرینش و کمتر از آفرینندهای.
همچون بنان و کلک تو دربار و درفشانباد خزان ندید کس و ابر نوبهار
هوش مصنوعی: شبیه دست و قلم تو، قدرت و شکوهی است که در فصل پاییز کسی آن را ندیده و باران بهاری نیز به آن نمیرسد.
آن هم بسعی دست تو باشد که روزم رزمبر فرق خصم تیغ تو گوهر کند نثار
هوش مصنوعی: تلاش تو باعث میشود که روز مبارزه، شمشیر تو بر سر دشمن بریزد و او را ذلیل کند.
جوشن شود بسان زره بر تن عدوتاز زخم تیر و نیزه تو گاه کارزار
هوش مصنوعی: زخمهای تیر و نیزه تو در نبرد، مانند زرهای بر تن دشمن مینشیند و او را پوشش میدهد.
زهر آبگون حسام تو چون باد وقت کینآتش فروخت در جگر خصم خاکسار
هوش مصنوعی: تیغ زهرآگین تو مانند بادی در زمان انتقام، آتش را در دل دشمن ناتوان افروخت.
گردد اسیر مخلب شهباز همتتسیمرغ زر نگار فلک درگه شکار
هوش مصنوعی: وقتی که با تلاش و ارادهی قویات به دنبال هدفهایت بروی، شگفتیهای بزرگ و زیباییهایی چون سیمرغ را به دست خواهی آورد.
باد سموم قهر تو گر بگذرد ببحرخیزد چو موج زو شر رو چون دخان بخار
هوش مصنوعی: اگر باد سوزناک قهر تو بگذرد، دریا به جنبش درخواهد آمد مانند موجی که از آن برمیخیزد و شرارت تو مانند دود و بخار پراکنده خواهد شد.
نسبت بشمس اگر ببری گاه انتسابکی شمس را بود بجهانگیری اشتهار
هوش مصنوعی: اگر خورشید را با نسبتی بخوانی، به چه دلیلی باید به شهرت جهانگیری آن اشاره کنی؟
چون خاک اگر چه پست بود حاسدت ولیگردد بلند مرتبه چون بر شود بدار
هوش مصنوعی: اگرچه خاک از نظر مقام و ارزش پایین است و حسادت تو را به آن میکشاند، اما مانند خاک که وقتی به اوج میرسد، میتواند بلندمرتبه و باارزش شود، انسان نیز میتواند با تلاش و عمل صالح به جایگاهی بالا دست یابد.
از رنج حرص می نرهد حاسدت چو مورتا شربتی بدو ندهد از لعاب مار
هوش مصنوعی: حسادت تو مانند مور در رنج و زحمت است، زیرا تا زمانی که چیزی از دنیا نتواند به دست آورد، از خوب و بد خود نمیگذرد و در تلاش است.
در کار خصم جاه تو چرخ ار شود جهودبا کتفش آفتاب شود پاره غبار
هوش مصنوعی: اگر جاه و مقام تو در برابر خصم یک دور چرخش کند، حتی اگر او یهودی باشد، در آن صورت با قدرتش میتواند مانند خورشید، غباری را به کنار بزند و بالا رود.
خود را عدوت اگر چه محلی نهد چو صفرهرگز بهیچ روش نیارند در شمار
هوش مصنوعی: اگرچه ممکن است دشمنی خود را در جایی قرار دهد، اما مانند عدد صفر هیچگاه به هیچ روشی در محاسبه و شمارش نمیآید.
بیتی دگر چو آب زر از گفته کمالچون بود بس مناسب من کردم اختیار
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که کلامی زیبا و ارزشمند مانند آب طلاست و چون از زبان کسی چون کمال صادر شده، بسیار مناسب و با ارزش است. من نیز این گفته را برگزیدم و به انتخاب آن افتخار میکنم.
غرق بحار جود تواند عالمی چنانکجز بنده ز آنمیانه نماندست بر کنار
هوش مصنوعی: اگر دریاهای سخاوت پر شود، جهانی شکل میگیرد که هیچ کس جز بنده در آن نمیتواند باقی بماند.
کردیم با زبان کمال آنچه داشتیمدر دل نهان بحضرت عالیت آشکار
هوش مصنوعی: ما با کلامی کامل آنچه را که در دلمان پنهان بود، به صورت آشکار به حضور شما عرضه کردیم.
چون دست زرفشان توأم هست پایمرددانم که بعد ازین نکشم بار انتظار
هوش مصنوعی: من میدانم که پس از این نمیتوانم بار سنگین انتظار را تحمل کنم، زیرا همواره از جانب توعزت و قدرتی دارم که همچون دست.
با ضعف از آن شد ابن یمین کش یسار نیستمی گیرد از یسار یکی قوت هزار
هوش مصنوعی: ابن یمین با ناتوانیاش نمیتواند از یسار بهره ببرد، اما کسی که ناتوان است، از طرف دیگر میتواند نیرویی به مراتب بیشتر از یسار به دست آورد.
تا در جهان ز روی طبیعت علی الدوامگل جفت خار باشد و با مل بود خمار
هوش مصنوعی: در این دنیا همیشه گل و خار در کنار هم وجود دارند و این نشاندهنده طبیعی بودن و هماهنگی میان زیبایی و سختیها است. همچنین، حالت مستی و شگفتی نیز بخشی از زندگی انسانی است که نباید نادیده گرفته شود.
بادا عدوت را بگه عشرت و نشاطاز مل خمار بهره و از گل نصیب خار
هوش مصنوعی: باد، دشمن تو را به خوشی و نشاط آشنا کند، و تو از می خمار بهرهمند شوی و از گل تنها خار نصیب ببری.