گرمی شعلهٔ آفتاب در عالم فتادن و مرغ آبی از غایت گرما منقار از هم گشادن و رفتن شاهزاده از مصر به سبزه‌زاری که از لطف نسیم او روح مسیحا تازه گشتی و با فیض چشمه‌سارش خضر از آب زندگانی گذشتی
هوش مصنوعی: در این متن، شاعر به توصیف جایی دلپذیر و خوش آب و هوا می‌پردازد که در آن همه نعمت‌ها و زیبایی‌های طبیعت فراهم است. او به گرمای تابستان و عذاب ناشی از آن اشاره می‌کند و سپس از آرامش و صفای یک مکان بهشتی سخن می‌گوید که به دور از ناگوارهای زمین است.
شاعر از خسرو (شاه) می‌خواهد که سفر کند و به این مکان بیفکند. او توصیفاتی از شگفتی‌های طبیعت، باغ‌های سرسبز و صدای خوش پرندگان را ارائه می‌دهد و در نهایت همگان را به شادی و جشن دعوت می‌کند. این متن نمایانگر زیبایی و آشتی با طبیعت و در جستجوی خوشبختی و آرامش است.
به جست و جوی آن مجنون گمنامزند اینگونه گویای سخن گام
هوش مصنوعی: در پی یافتن آن عاشق سرگردان است که اینگونه با زبانش سخن می‌گوید.
که چون از گرمی این مشعل زرجهان گردید چون دریای آذر
هوش مصنوعی: وقتی گرمای این مشعل طلا به دنیا میتابد، جهان مانند دریایی از آتش میشود.
تو گفتی مهر کز افلاک بنمودز آتشگاه دوزخ روزنی بود
هوش مصنوعی: تو گفتی که عشق مانند نوری است که از آتش جهنم به صورت یک روزنه دیده میشود.
فلک را گرمی خور سوخت چندانکه با خاک سیه گردید یکسان
هوش مصنوعی: اگر نیروی خورشید آسمان، به اندازهای قوی بود که زمین را بسوزاند، خاک نیز به اندازهای تاریک و سیاه می‌شد که هیچ تفاوتی با هم نداشتند.
ز گرمی تودهٔ گل شد چو دوزخدر او از زیر می‌شد آب چون یخ
هوش مصنوعی: به دلیل گرمای تودهٔ گل، داخل آن مانند جهنم داغ شده و از زیر آن آب به شکل یخ خارج میشود.
چو گرما شد ز حد یک روز منظورزمین بوسید پیش خسرو از دور
هوش مصنوعی: زمانی که گرما از حد معمول بیشتر شد، زمین را از دور به نشانه احترام بوسید.
که تاب شعلهٔ خور سوخت ما رابه دل بد شعله‌ای افروخت ما را
هوش مصنوعی: تابش نور خورشید، موجب سوختن دل ما شد و در دل ما آتش بدی به وجود آورد.
توان کردن بدینسان تابه کی زیستبفرماید شهنشه فکر ما چیست
هوش مصنوعی: توانایی چنین کارهایی تا کی ادامه خواهد داشت؟ در این میان، حکمت و اندیشه ما چیست؟
بیان فرمود شاه مصر مسکنکه ای دور از گل روی تو گلشن
هوش مصنوعی: شاه مصر گفت که ای دور از زیبایی روی تو، بهشت و گلستانی وجود ندارد.
برون از شهر ما فرخنده جاییستدر آن نیکویی آب و هواییست
هوش مصنوعی: در خارج از شهر ما، مکان خوشایندی وجود دارد که در آن، آب و هوای خوبی حاکم است.
مقامی چون بهشت جاودانیبهارش ایمن از باد خزانی
هوش مصنوعی: مکانی شبیه بهشت، همیشه در آرامش و بیخطر از تغییرات و مشکلات است.
خرد خلد برینش نام کردهدم عیسا نسیمش وام کرده
هوش مصنوعی: بهشت را با عقل و هوش خود نامگذاری کردهاند و بوی خوش آن را به نسیم عیسی نسبت دادهاند.
در آن ساحت اگر منزل نمایینخواهد بود دور از دلگشایی
هوش مصنوعی: اگر در آن مکان اقامت کنی، بعید است که از شادی و دلگرمی دور باشی.
چو گل منظور ازین گفتار بشکفتزمین بوسید و خسرو را دعا گفت
هوش مصنوعی: وقتی گل به زیبایی و مفهوم خود شکوفا میشود، زمین را بوسه میزند و برای خسرو آرزوی خیر و سعادت می‌کند.
اشارت کرد خسرو تا سپاهیسوی آن بزمگه کردند راهی
هوش مصنوعی: خسرو اشارهای کرد و سپاه به سمت آن مکان جشن حرکت کردند.
به رایض گفت تا از بهر منظورسمندی کرد زین از هر خلل دور
هوش مصنوعی: به رایض گفت که برای رسیدن به هدفش، اسبی را آماده کرده که از هر عیب و نقصی دور باشد.
بسان کوه اما باد رفتارکه باد از وی گرفتی یاد رفتار
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که فردی مانند کوه محکم و استوار است، اما رفتار او همچون باد تغییرپذیر و ناپایدار است. به عبارتی دیگر، در ظاهر ممکن است احساس ثبات و استواری کند، اما در عمل، رفتار و حالاتش دستخوش تغییرات هستند.
ز نور آفتاب آن رخش چون برقرسیدی پیشتر از غرب در شرق
هوش مصنوعی: تو مانند نوری از آفتاب، سریعتر از برق از سمت مغرب به سمت مشرق رسیدی.
اگر فارس فرس را برجهاندیبه جاسوس نظر خود را رساندی
هوش مصنوعی: اگر سوارکار بتواند اسب را به حرکت درآورد، در واقع پیام خود را به چشم جاسوس رسانده است.
بسان جام جم گیتی نماییدو چشمش بسکه کردی روشنایی
هوش مصنوعی: چشمهای او مانند جام جم، نمایانگر دنیای گیتی هستند؛ چون هر چه بر روشنی آن افزودهای، جلوهاش بیشتر شده است.
اگر مهمیز میسودش بر اندامبرون می‌زد از آن سوی ابد گام
هوش مصنوعی: اگر چکشی بر پاهایش می‌زد، از آن طرف ابد، گام برمیداشت.
اگر مژگان کس بر هم رسیدیبه سد فرسنگ از آن جنبش رمیدی
هوش مصنوعی: اگر با مژگان کسی به هم برسید، از آن حرکت شما از فاصلهای دور میگریزد.
ز شیهه گاه جستن برسر خاکزدی گلبانگ‌ها بر رخش افلاک
هوش مصنوعی: از صداهای بلند و نغمههایت که از زمین برمیخیزد، به نظر میرسد که تو با قدرت و شکوه، به آسمان تاثیر میگذاری.
جهانیدی گرش بر چرخ اخضرزدی سد چرخ بر خشت زر خور
هوش مصنوعی: اگر به آسمان سبز رنگ نگاه کنی و آن را مانند گلی زرد مشاهده کنی، میتوانی به اعجاز و زیبایی جهان پی ببری.
به عزم آن مقام عشرت آیینسوار رخش شد شهزادهٔ چین
هوش مصنوعی: شهزادهای از چین با هدف رسیدن به جایگاهی پر از خوشی و لذت، سوار بر اسبش شد.
سواران رخش سوی دشت راندندسرود عیش بر گردون رساندند
هوش مصنوعی: سواران بر اسبهای خود به سوی دشتها رفتند و آواز شادی را به آسمان رساندند.
شدند از راه شادی دشت پیماچنین تا آن مقام عشرت افزا
هوش مصنوعی: آنها از طریق شادمانی به دشت سفر کردند تا به آن جایگاه خوشی و لذت برسند.
فضای دلگشایی دید منظورعجب فرخنده جایی دید منظور
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر از خوشی و زیبایی یک مکان خاص صحبت می‌کند که باعث شادی و دلگرمیاش شده است. این مکان به قدری جذاب و دلنشین است که شاعر به نوعی شگفتی و شادمانی نسبت به آن احساس می‌کند.
میان سبزه آبش در ترنمگلش از تازه رویی در تبسم
هوش مصنوعی: در میان چمنزار، آب در حال رقص و نغمهسرایی است و گلها به خاطر زیبایی تازهشان، لبخند میزنند.
گرفته فاخته بر سروش آرامزبان در ذکر با قمری در اکرام
هوش مصنوعی: نوعی پرنده به نام فاخته در بالای درخت نشسته و با آرامش درباره جلال و شکوه خود صحبت می‌کند. در این حال، پرندهی دیگر به نام قمری نیز در کنارش حضور دارد و به او احترام میگذارد.
عیان گردیده داغ لالهٔ تربه رنگ آینه کافتد در آذر
هوش مصنوعی: داغ گل لالهٔ تازه به وضوح آشکار شده و مانند رنگی است که در آتش نمایان میشود.
ز هر جانب فتاده برگ لالهچو پر خون پردهٔ چشم غزاله
هوش مصنوعی: برگهای لاله از هر طرف افتادهاند و مانند چشمان غزال، پر از خون و غم به نظر میرسند.
در آن دلکش نشیمن مانده برپاپی دفع حرارت غنچه حنا
هوش مصنوعی: در آن مکان زیبا، به منظور کاهش گرمای ناشی از شکوفایی گل حنا، هنوز هم نگه داشته شده است.
ز هر سو غنچه بر آهنگ بلبلسر انگشت می‌زد بر دف گل
هوش مصنوعی: غنچهها از هر طرف به آواز بلبل پاسخ میدادند و بر روی گلها با سرانگشت خود ضربه میزدند.
به بلبل در دهن خوانی چکاوککله کج کرده چون هدهد به تارک
هوش مصنوعی: بلبل در حال آوازخوانی است و چکاوک، که سرش را کج کرده، مانند هدهد بر بالای سرش نشسته است.
سرود کبک بر گردون رسیدهبه آن آهنگ خود را برکشیده
هوش مصنوعی: کبک که از ارتفاعات به زمین آمده، با صدای دلنشین و خاص خود نوا میفروشد.
در آن عشرت‌سرا مأوا نمودندبه بزم شادمانی جا نمودند
هوش مصنوعی: آنها در آن مکان خوشگذران زندگی کردند و در جشنی پر از شادی جا گرفتند.