بخش ۱۰ - فی معرفة العجب و الکبر و الحرص
هوش مصنوعی: این متن به موضوع عجب، تکبر و حرص پرداخته و به بررسی عواقب منفی این صفات می‌پردازد. شاعر می‌گوید که عجب و تکبر به نوعی عفریت هستند که انسان‌ها را به خودخواهی و خودبزرگ‌بینی دچار می‌کنند. عجب به پیش خود نگریستن و نادیده گرفتن مرگ اشاره دارد، در حالی که تکبر مانند دودی است که از آتش سوزنده ناشی می‌شود و در باطن انسان‌ها پنهان است.
شاعر همچنین به کبر اشاره می‌کند که به معنای برتری بر دیگران است و می‌گوید این صفت در باطن وجود دارد ولی در ظاهر غیرقابل مشاهده است. او با تمثیل پلنگ و موش نشان می‌دهد که انسان‌ها باید از حسادت و حرص دوری کنند، زیرا این صفات فقط موجب نفرت و دردسر خواهند شد. در نهایت، می‌گوید که انسان باید از این صفات ناسازگار فاصله گیرد و به جای آن به سوی صفات نیکو حرکت کند.
یک صفت عجب آمد این اماره رابوالعجب عفریت مردم خواره را
هوش مصنوعی: یک ویژگی عجیب در این علامت وجود دارد که نشاندهندهٔ روحی شگفتانگیز از افرادی است که به دیگران آسیب میزنند و در خودخواهی غرق شدهاند.
عجب چبود؟آنکه نفس شوم کیدخویشتن فایق نهد بر عمر و زید
هوش مصنوعی: شگفتانگیز است که چگونه میتواند انسانی بر نفسانیات و خواستههای خود غلبه کند و بر زندگی خود تسلط یابد.
وز خود اندر خویشتن دارد نظرزان سبب کز مرگ باشد بی خبر
هوش مصنوعی: انسان به درون خود نگاهی میاندازد و به همین دلیل از مرگ بیخبر است.
عجب را جنبش ز امداد هواستمرد معجب دشمن خاص خداست
هوش مصنوعی: شگفتا که حرکت و تلاش انسان، ناشی از یاری و مشیت الهی است و کسی که از این حقیقت غافل باشد، در واقع در معرض خطر قرار دارد و دشمن خدا به حساب میآید.
زین صفت آمد تکبر در وجودهم چنان کز آتش سوزنده دود
هوش مصنوعی: از این ویژگی، خودپسندی در وجود انسان به وجود میآید، مانند دودی که از آتش سوزان برمیخیزد.
عجب در باطن بود مخفی ازانکبر ظاهر میک ند بر مردمان
هوش مصنوعی: عجیب است که درون انسان‌ها چیزی پنهان است که بر خلاف ظاهر متکبرانهشان به نظر میرسد.
کبر باشد فوقیت بر دیگریهر کراکین وصف شد، باشد خری
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که اگر کسی به خود بزرگبینی و خود را بالاتر از دیگران دانستن بپردازد، در واقع نشاندهندهی نادانی اوست و این حالت به او خدشه میزند.
وصف کبر آخر پلنگان را بوداین صفت حاشا که انسان را بود
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که این ویژگی خاص (کبر و خودبزرگ‌بینی) متعلق به پلنگها است و هرگز نمیتواند در مورد انسان‌ها صدق کند. انسان‌ها به خاطر عقل و فهمشان باید از این صفات دوری کنند.
ای پلنگ خسته کرده جسم و جاناز کمیز موش خاسر باش،هان!
هوش مصنوعی: ای پلنگ، از خستگی جسم و روح خود رنج میکشی، پس از موی موش دوری کن، توجه کن!
چون پلنگت خسته کرد،ای خرده دانبر تو شاشد موش میشوم آن زمان
هوش مصنوعی: وقتی پلنگ تو را خسته کند، من نیز مانند موشی میشوم که تو را آزرده می‌کند.
خود کمیز موش نبود جز حسدیاد دار این نکته گرداری خرد
هوش مصنوعی: هیچ کس به خاطر حسادت و بدخواهی دیگران، کوچک و بیارزش نمیشود، پس این نکته را همیشه در نظر داشته باش که خرد و دانش واقعی میتواند تو را از این مساله دور کند.
از تکبر حرص شوم آید پدیدحرص در معنی بود موش پلید
هوش مصنوعی: از خودخواهی و تکبر، حرص و طمع به وجود میآید. این حرص و طمع در واقع نشانهای از پلیدی و زشتی درون انسان است.
جان نخواهی بردن،ای بس ناتمامگر همه شیر ژیانی، والسلام
هوش مصنوعی: اگر نمیتوانی جان خود را نجات دهی، ای وای بر تو که در این حال ناتوانی، حتی اگر مثل شیر قوی و دلیر باشی، دیگر حرفی برای گفتن نیست.