بخش ۲۲ - حکایت
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به مباحث عمیق عرفانی و معنوی می‌پردازد. وی از یاری سخن می‌گوید که مردی بزرگ و دارای علم و درد است. این یار داستانی درباره دل روایت می‌کند و به درویشی اشاره می‌کند که در حالتی از غفلت و انزوای روحی به سر می‌برد.
گفتگو پیرامون این است که باید به عمق دل توجه کرد و از رنگ و بوهای ظاهری گذشت. هرکسی که در جستجوی دیدار دوست حقیقی باشد، از مسائل ظاهری رها می‌شود و درک عمیق‌تری از حقایق پیدا می‌کند. شاعر تاکید می‌کند که در هر گل و دنیای مادی، نشانه‌هایی از خداوند دیده می‌شود، و باید این نکته را در نظر داشت که خداوند فراتر از صفات ظاهری است.
سرانجام، شاعر به این نکته می‌رسد که بسیاری از رازهای حقیقت در دستوری که پیامبر (ص) آورده، نهفته است و باید با درک درست از این مفاهیم، به سیر معنوی پرداخت.
داشتم یاری که مرد مرد بودشیخ و دانشمند و صاحب درد بود
هوش مصنوعی: شخصی را داشتم که دارای صفات نیک و برجستهای بود، او مردی بزرگ، عالم، و دلسوز بود.
گفت با من قصه ای در باب دلاز «رویم » آن سید ارباب دل
هوش مصنوعی: رو به من گفت که داستانی درباره دل شنیدهاست از آن آقایی که در دلها جای دارد.
کان بزرگ دین بایام بهاربود در سیری میان مرغزار
هوش مصنوعی: در روزهای بهار، آن مرد بزرگ و دیندار در میان مراتع و گلزارها گردش میکرد.
دید درویشی سراندر جیب دلقغرق بحر نیستی، فارغ ز خلق
هوش مصنوعی: یک درویش را دیدم که در جیب لباسش غرق در دریای وجود خویش شده و از دیگران بینیاز است.
گفت صوفی:سر بر آور، گل ببیندر جوابش گفت مرد راه دین :
هوش مصنوعی: صوفی گفت: سر خود را بالا بیاور، تا گل را ببینی. مرد راه دین در پاسخ او گفت:
سر فرو بر، در درون دل نگرتا بکی در رنگ و بو بردن بسر؟
هوش مصنوعی: سر را پایین بیاور و به دل خود نگاهی بینداز تا ببینی تا چه زمانی میخواهی فقط به ظواهر و زیباییها توجه کنی؟
هر که شد مستغرق دیدار دوستخاطرش را کی مجال رنگ و بوست؟
هوش مصنوعی: هر کسی که در مشاهده و حضور دوست غرق شود، دیگر چگونه میتواند به زیباییها و عطرهای دنیا فکر کند؟
چون نظر در گل کنی،ای خرده دانصانع خود را توان دیدن عیان
هوش مصنوعی: وقتی به گل نگاه میکنی، ای کسی که به جزئیات توجه میکنی، میتوانی خالق خود را به وضوح ببینی.
صنع بینی،گر کنی در گل نظرسر فرو بر،سر فرو،در دل نگر
هوش مصنوعی: اگر به هنر و خلاقیت دقت کنی، وقتی که سر را در گل بکنی، حتماً میتوانی زیبایی و معنای عمیق آن را در دل خود احساس کنی.
صد هزاران رحمت حق بر روانخوب گفته‌ست این سخن،نعم البیان
هوش مصنوعی: رحمتهای بیپایان الهی بر روحهای نیکو نازل شده است؛ این کلام زیبا و شایسته است.
لیک در گل نیز بتوان دید دوستجمله ذرات جهان مرآت اوست
هوش مصنوعی: اما در گل نیز میتوان دوست را دید؛ چرا که همه ذرات جهان، آینهای از او هستند.
یاسمن را از غمش پا در گلستلاله زار از درد او خون دردلست
هوش مصنوعی: یاسمن به خاطر غمش پژمرده شده و در لالهزار، گلها به خاطر درد او خون میریزند.
گر نبودی رنگ او در لاله زارکی زدی بلبل در آنجا ناله زار؟
هوش مصنوعی: اگر رنگ او در گلزار نبود، بلبل چگونه در آنجا ناله میکرد؟
در همه گلزار رنگ وبوی اوستاو منزه از صفات رنگ و بوست
هوش مصنوعی: در تمام گلزارها، عطر و زیبایی او به چشم میخورد، اما او از ویژگیهای ظاهری و مادی فراتر و پاکتر است.
بیش از این گفتن ندارم زهره ایداند آن کس را که باشد بهره ای
هوش مصنوعی: دیگر چیزی برای گفتن ندارم، کسی که لیاقتی داشته باشد، میداند چه کسی شایستگی دارد.
در میان گل ار نباشد،ناگهاندر کف پایت خلد خار گمان
هوش مصنوعی: اگر در میان گلها نباشی، ناگهان ممکن است زیر پای تو خارهایی باشد که به بهشت شباهت ندارد.
محض اسرارست شرع مصطفاچین ابرو زین سخن باشد خطا
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که اصول و رازهای دین اسلام از زمان پیامبر اسلام، مصطفی، حفظ شده است و هرگونه سخنی که در تضاد با این اصول باشد، نادرست و اشتباه است.
«لانسلم » گر زنی بر کار منخوش خوشی سر را برآن دیوار زن
هوش مصنوعی: اگر زنی بر کار من خوشحال است، پس سرش را به دیوار بزند.