قصیدهٔ شمارهٔ ۳۹
هوش مصنوعی: این متن شعری است که به عمیق‌ترین مفاهیم وجودی و الهی اشاره دارد. شاعر به بررسی ماهیت جهان و حقیقت وجود می‌پردازد و از خالق (ایزد) و مخلوقات (کائنات) سخن به میان می‌آورد.
شاعر بر این نکته تأکید می‌کند که همه چیز در جهان نیازمند صانع (خالق) است و بدون او، وجود بعید است. او به تماشای کواكب و زیبایی‌های آن می‌پردازد و همچنین به ناتوانی انسان‌ها در درک واقعیات عمیق وجود اشاره می‌کند.
شاعر بحثی درباره خط و قلم خداوند و نقش درختان و دریا در این فرآیند، به میان می‌آورد و به زندگی بشری و چالش‌های آن اشاره می‌کند. او بر این باور است که انسان‌ها در جستجوی حقیقت و نجات باید به درون خود بنگرند و از دیدگاه دل به حقیقت وجود توجه کنند.
در پایان، شاعر به ناامیدی از زمانه و تقدیر الهی اشاره می‌کند و از نجات در روز قیامت و گذر از موانع دوزخ صحبت می‌کند. به طور کلی، شعر به بررسی روابط میان خالق و مخلوق، جایگاه انسان در جهان و تلاش برای درک معانی عمیق زندگی و مرگ پرداخته است.
ای به خور مشغول دایم چون نباتچیست نزد تو خبر زین دایرات؟
هوش مصنوعی: ای کسی که همیشه در حال لذت و خوشی هستی، مانند گیاهی که در آفتاب میروید، چرا از حال و روز این چرخ گردان چیزی نمیدانی؟
خود چنین بر شد بلند از ذات خویشخیره خیر این نیلگون بی‌در کلات؟
هوش مصنوعی: این فرد با اعتماد به نفس و بزرگی خود به مقام والایی دست یافته و در مقابل زیبایی و ویژگیهای خاص خود در دنیای رنگارنگ و درخشان زندگی، از جلال و عظمت خود صحبت می‌کند. آیا واقعاً خیر و برکت این دنیای پرهیجان و زیبا به او تعلق دارد؟
یا کسی دیگر مر او را بر کشیدآنکه کرسی‌ی اوست چرخ ثابتات؟
هوش مصنوعی: آیا شخص دیگری او را به بالا میبرد، همان کسی که جایگاه او در آسمانها است؟
جسم بی صانع کجا یابد هگرزشکل و رنگ و هیات و جنبش بذات؟
هوش مصنوعی: جسمی که فاقد سازنده باشد، چگونه میتواند شکل، رنگ و حرکت را از خود داشته باشد؟
چند در ما این کواکب بنگرندروز و شب چون چشمهای بی‌سبات؟
هوش مصنوعی: چند بار این ستارهها به ما نگاه میکنند، در روز و شب مانند چشمهایی که بیتوجهاند؟
گر بخواهی تا بدانی گوش دارور بدانی گوش من زی توست هات!
هوش مصنوعی: اگر میخواهی بدانی، به حرفهای من گوش کن، زیرا گوش من همیشه به سمت تو و برای توست!
بنگر اندر لوح محفوظ، ای پسرخطهاش از کاینات و فاسدات
هوش مصنوعی: به دقت به لوح محفوظ نگاه کن، ای پسر، که نوشتههای آن از جهان مادی و چیزهای فانی است.
جز درختان نیست این خط را قلمنیست این خط را جز از دریا دوات
هوش مصنوعی: تنها درختان میتوانند این خط را بکشند و این خط از چیزی غیر از دریا به وجود نیامده است.
خط ایزد را نفرساید هگرزگشت دهر و دایرات سامکات
هوش مصنوعی: هرگز نباید از فرامین و تقدیرات خداوند سرپیچی کرد، حتی اگر زمان و محیط تغییر کند و اوضاع دگرگون شود.
زندگان هرسه سه خط ایزدندمردمش انجام و آغازش نبات
هوش مصنوعی: زندگان به سه خط از سوی خداوند مشخص شدهاند: آغاز و پایان آنها، به مانند گیاهان است.
زندهٔ حق را به چشم دل نگرزانکه چشم سر نبیند جز موات
هوش مصنوعی: به حقیقت و واقعیتهای الهی با چشم دل نگاه کن، زیرا چشم جسمی تنها نمیتواند جز چیزهای مرده و بیروح را ببیند.
این که می‌بینی بتانند، ای پسرگرچه نامد نامشان عزی و لات
هوش مصنوعی: اینکه می‌بینی که مجسمهها به صورت بتها در آمدهاند، پسرم، گرچه نامهایشان عزی و لات نیست.
خلق یکسر روی زی ایشان نهادکس به بت زاتش کجا یابد نجات؟
هوش مصنوعی: تمامی انسان‌ها تنها به زیبایی‌های او مینگرند و هیچکس نمیتواند از زرق و برق و جذابیتش رهایی یابد.
همچنان چون گفت می‌گوید سخندیو در عزی و لات و در منات
هوش مصنوعی: سخنان شیطان تا روزی که می‌گوید، همانند سخنان او در مورد بتهای عزّی، لات و منات باقی است.
حیلت و رخصت بدین در فاش کردمادر دیوان به قول بی‌ثبات
هوش مصنوعی: مادر دیوان به صورت روشن و بدون پوشیدگی، حقایق و مشکلات را به حالت آشکار درآورده و به شیوهای غیر ثابت و ناپایدار به دلایلی، به دیگران پیشنهاداتی کرده است.
لاجرم دادند بی‌بیم آشکاردر بهای طبل و دف مال زکات
هوش مصنوعی: بدون تردید، به طور علنی و بدون ترس، بهای طبل و دف را به عنوان زکات پرداخت کردند.
عاقلان را در جهان جائی نماندجز که بر کهسارهای شامخات
هوش مصنوعی: عاقلها در این دنیا دیگر جایی ندارند جز آنکه بر فراز کوههای بلند بنشینند و به تماشا و تفکر بپردازند.
کس نیارد یاد از آل مصطفیدر خراسان از بنین و از بنات
هوش مصنوعی: هیچکس در خراسان از یاد آل مصطفی، نه فرزندان و نه دختران، یاد نمیکند.
کس نجوید می نشان از هفت زنکامده‌است اندر قران زایشان صفات
هوش مصنوعی: هیچکس نمیداند که می باید در پی نشانی از هفت زن باشد که در قرآن، صفات آنها آمده است.
بر نخواند خلق پنداری همیمسلمات مؤمنات قانتات
هوش مصنوعی: مردم گمان نمیکنند که مؤمنان سوى پروردگار، پیوسته در حال اطاعت و عبادت هستند.
هر زمان بتر شود حال رمهچون بودش از گرسنه گرگان رعات
هوش مصنوعی: هر وقت حال گوسفندان بدتر میشود، چون گرسنگی از گرگها در اطرافشان بیشتر میشود.
گر بخواهد ایزد از عباسیانکشتگان آل احمد را دیات
هوش مصنوعی: اگر خدا بخواهد، از خاندان عباسیان، خونبهای کشتهشدگان آل احمد را بگیرد.
وای بومسلم که مر سفاح رااو برون آورد از آن بی‌در کلات
هوش مصنوعی: بنیاد و صفات پادشاه سفاح را بومسلم بیرون می‌آورد و به راحتی او را از قلعه بی‌در خود خارج می‌کند.
من ز لذت ها بشستم دست خویشراست چون بگذشتم از آب فرات
هوش مصنوعی: من از لذتهای دنیوی دست کشیدم، درست همانطور که وقتی از کنار آب فرات عبور میکنم، برای خودم را از آن دور میکنم.
بر امید آنکه یابم روز حشربر صراط از آتش دوزخ برات
هوش مصنوعی: امید دارم که در روز قیامت، وقتی که بر پل صراط عبور میکنم، از آتش جهنم نجات یابم.