قصیدهٔ شمارهٔ ۹۵
هوش مصنوعی: این شعر در وصف گذر زمان و پیامدهای آن بر زندگی انسان‌ها سروده شده است. شاعر به توصیف زندگی و عمر انسان‌ها می‌پردازد و بیان می‌کند که با گذشت سال‌ها، در نهایت همه به قبر و عدم می‌رسند. او به غرور و بی‌خبری انسان‌ها از سرنوشت خود اشاره می‌کند و به سهل‌انگاری آنان در پیروی از آموزه‌های حکیمانه می‌پردازد.
شاعر هشدار می‌دهد که زندگی متکامل و معنوی برپایه‌ی علم و پرهیزکاری است و کسانی که در دام دنیا و لذات مادی افتاده‌اند، به حقیقت نمی‌رسند. او به بی‌فایده بودن زندگی و رفتارهای نادرست انسان‌ها اشاره می‌کند و از خواندن نصایح حکیمان، به عنوان راهی برای نجات از خشم خداوند یاد می‌کند. در نهایت، شاعر انسان‌ها را به تفکر در سرنوشت خود و عمل به دستورات الهی تشویق می‌کند.
ای کهن گشته در سرای غرورخورده بسیار سالیان و شهور
هوش مصنوعی: ای کهنهای که در بستر عزت و خودبینی سالهای زیادی را گذراندهای.
چرخ پیموده بر تو عمر درازتو گهی مست خفته گه مخمور
هوش مصنوعی: زندگی تو به مانند یک چرخ در حال گردش است که گاهی در حال خواب و آرامش هستی و گاهی در حال خوشحالی و شادمانی. عمر تو در حال گذر است و باید از لحظات آن بهره ببری.
شادمانی بدان که‌ت از سلطانخلعتی فاخر آمد و منشور
هوش مصنوعی: خوشحالی بکن که از سوی پادشاه، لباس فاخر و نشانهای عزیز به تو داده شده است.
تا به پیشت یکی دگر فاسقبیش و بهتر رودت فسق و فجور
هوش مصنوعی: هرچقدر که دیگران بد باشند و به گناه روی آورند، تو نیز باید در این مسیر قدم بذاری و از آنها بدتر شوی.
یات شاعر به مدح در گویدشاد بادی و قصر تو معمور
هوش مصنوعی: شاعر دربارهات با نیکی سخن میگوید و آرزو می‌کند که همیشه شاد باشی و کاخات پر رونق بماند.
قصر تو زین سخن همی خنددبر تو، ای فتنه بر سرای غرور
هوش مصنوعی: کاخ تو به خاطر این سخن به تو میخندد، ای فریاد بر خانهی خودبرتربینی.
بر تو خندد که غافلی تو ازانکدر سرای غرور نیست سرور
هوش مصنوعی: آنچه در این بیت بیان شده، به این معناست که فردی که به خود مغرور است، نمیداند و غافل است که در دنیای خود، خبری از واقعیات امن و آرامشبخش وجود ندارد و تنها به خود می‌پردازد. به نوعی، این فرد در غفلت است و نمیبیند که زندگی پر از چالشها و ناملایمات است.
چند رفتند از آن قصور بلندبهتر و برتر از تو سوی قبور؟
هوش مصنوعی: چند نفر از آن کاخهای بلند و زیبا رفتند که از تو بهتر و برتر بودند و حالا به زیر خاک رفتهاند؟
چرخ گردان بسی برآورده‌استنوحهٔ نوحه‌گر ز معدن سور
هوش مصنوعی: زمانه با حال و هوای گوناگون، صدای نوحه و اندوه را از دل شادی و خوشی به گوش میرساند.
شهر گرگان نماند با گرگیننه نشابور ماند با شاپور
هوش مصنوعی: اگر شهر گرگان با گرگین وجود نداشته باشد، شهر نشابور نیز بدون شاپور نمیتواند پابرجا بماند.
بر کهن کردن همه نوهاای برادر موکل است دهور
هوش مصنوعی: برادر، زمانه در حال تغییر و کهنگی است و همه چیز را نو و تازه می‌کند.
عسلش را به حنظل است نسبشکرش را برادر است کژور
هوش مصنوعی: عسل و تلخی حنظل هر کدام ویژگیهای خاص خود را دارند و در این دنیا نمیتوانند به یکدیگر تبدیل شوند. شکر در کنار کژور، که خود میوهای تلخ است، نشاندهنده تضاد طعمها و ویژگیهاست. این بیت به دوگانگی و تفاوتهای موجود بین چیزها اشاره دارد و نشان می‌دهد که هر چیز، حتی اگر خواص مثبتی داشته باشد، ممکن است با چیزهای دیگر که به ظاهر متفاوتاند، پیوند داشته باشد.
که شناسد که چیست از عالمغرض کردگار فرد غیور؟
هوش مصنوعی: آیا کسی میتواند بفهمد که هدف پروردگار غیور از این عالم چیست؟
چون زمین پر شکستگی است چراآسمان بی تفاوت است و فطور؟
هوش مصنوعی: چرا آسمان نسبت به شکستگیهای زمین بیتفاوت و ساکت است؟
تو چه گوئی، که مر چرا بایستاین همه خاک و آب و ظلمت و نور؟
هوش مصنوعی: تو چه میگویی که چرا باید این همه خاک، آب، تاریکی و نور وجود داشته باشد؟
تا پدید آید اشتر و خر و گاومار و ماهی و گزدم و زنبور؟
هوش مصنوعی: این جمله به این مفهوم اشاره دارد که همه موجودات و مخلوقات از جمله شتر، خر، گاو، مار، ماهی، عقرب و زنبور به وجود آمدهاند. به عبارت دیگر، این عبارت به تنوع و گوناگونی زندگی و موجودات در طبیعت اشاره دارد.
یا یکی برجهد چو بوزنگانپای کوبد به نغمت تنبور؟
هوش مصنوعی: آیا کسی به پا میخیزد و با شور و شوق به همراه صدای تنبور، شادی می‌کند و به حرکت درمیآید؟
یا ز بهر یکی که پنجه سالعمر بگذاشت بی‌نماز و طهور؟
هوش مصنوعی: آیا برای کسی که پنجاه سال از عمرش را بدون نماز و طهارت سپری کرده، ارزش دارد که این همه وقت را از دست داده باشد؟
مر تو را خانه‌ای دریغ آیدزین فرومایگان و اهل شرور
هوش مصنوعی: به تو اینگونه که هست، خانه‌ای شایسته و باارزش نمیرسد، چرا که تو از افراد پست و بدذات دوری کردهای.
پس چه گوئی ز بهر ایشان کردآسمان و زمین غفور شکور؟
هوش مصنوعی: پس چه بگویم از این که آسمان و زمین به خاطر آنان چه خدماتی انجام دادهاند، در حالی که بخشنده و سپاسگزارند؟
تو یکی هندباج ندهی‌شانچون دهدشان خدای حور و قصور؟
هوش مصنوعی: تو که به اینان چیزی نمیدهی، پس چگونه امید داری که خداوند به تو نعمتهایی چون حور و قصر عطا کند؟
این گمانی خطا و ناخوب استدور باش از چنین گمانی دور
هوش مصنوعی: این فکر نادرست و بدی است، بنابراین از چنین فکری فاصله بگیر.
گرت هوش است و دل ز پیر پدرسخنی خوب گوش‌دار، ای پور
هوش مصنوعی: اگر فکر و درک خوبی داری و دلات به سخن پدر بزرگوارت توجه دارد، پس به خوبیهای او گوش فرا ده، ای پسر.
عالمی دیگر است مردم راسخت نیکو ز جاهلان مستور
هوش مصنوعی: جهانی دیگر وجود دارد که برای مردم بسیار زیبا و دلپذیر است، اما از نگاه نادانان پنهان مانده است.
اندرو بر مثال جانورانمردمانند از اهل علم نفور
هوش مصنوعی: برخی از مردم مانند حیوانات هستند و از علم و دانش دوری میكنند.
غرض ایزد این حکیمانندوین فرومایگان خسند و قشور
هوش مصنوعی: هدف خداوند این است که حکیمان را بیافریند و فرومایگان و ظاهربینان را به حال خود واگذارد.
دزد مردان به سان موشانندوین سبکسار مردمان چو طیور
هوش مصنوعی: دزدان در میان مردان مانند موشها هستند و افرادی که سبکبار و بیتوجهاند، همچون پرندگان به نظر می‌رسند.
غمر مردان چو ماهی‌اند خموشژاژخایان خلق چون عصفور
هوش مصنوعی: مردان بزرگ و محترم مانند ماهیها ساکت و آرام هستند، اما افرادی که سخن بیمحتوا و حرفهای بیاساس میزنند، شبیه پرندههایی هستند که بدون توقف آواز میخوانند.
حکمت و علم بر محال و دروغفضل دارد چو بر حنوط بخور
هوش مصنوعی: حکمت و دانش بر هر چیزی که غیرممکن و نادرست باشد، فضیلت دارند، مانند اینکه بوی خوش بر بویی نامناسب برتری دارد.
خامشی از کلام بیهده بهدر زبور است این سخن مسطور
هوش مصنوعی: سکوت بهتر از گفتن حرفهای بی‌فایده است، این پیام به وضوح مطرح شده است.
کار تو کشت و تخم او سخن استبدروی بر چو در دمندت صور
هوش مصنوعی: عمل تو همانند کشت و زراعت است و آنچه میکاری، سخنانی است که به زبان میآوری. این سخنان چون در صورت تو نمایان میشود، بر چهرهات تاثیر میگذارد.
گر بترسی ز ناصواب جوابوقت گفتن صبور باش صبور
هوش مصنوعی: اگر از پاسخ نادرست بترسی، در زمان گفتن صبور باش و صبر داشته باش.
به زن و کودک کسان منگراگرت رغبت است صحبت حور
هوش مصنوعی: اگر به دنبال لذت و صحبت با حوریها هستی، به زن و کودک افراد دیگر نگاه نکن.
تا تو بر سلسبیل بگزیدیگنده و تیره شیرهٔ انگور
هوش مصنوعی: تا زمانی که تو از چشمهٔ زلال و شیرین لذت میبری، من همچنان به رنگ تیره و غلیظ شیرهٔ انگور دلمشغول هستم.
چه خطر دارد این پلید نبیدعند کاس مزاج‌ها کافور؟
هوش مصنوعی: این جمله به نگرانی اشاره دارد که آیا نوشیدنی خطرناکی، که به عنوان "نبید" یا شراب ناپاک شناخته میشود، میتواند تأثیر منفی بر روی روحیات و طبعهای مختلف افراد بگذارد یا نه. در واقع، به این فکر می‌کند که آیا میتوان به نتیجهای خوب و خوشایند از آن دست یافت یا خیر.
دل و جان را همی بباید شستاز محال و خطا و گفتن زور
هوش مصنوعی: باید دل و جان را از افکار نادرست و اشتباهات پاک کرد و از سخنهای نادرست خودداری کرد.
تا به هنگام خواندن نامهخجلی نایدت به روز نشور
هوش مصنوعی: تا زمانی که نامه را میخوانی، نگذار شرم و خجالت بر تو غلبه کند.
از بد و نیک وز خطا و صوابچیست اندر کتاب نامذکور؟
هوش مصنوعی: در مورد خوبی و بد، و اشتباه و درستی، چه چیزی در آن کتاب ذکر شده است؟
همه خواندند، بر تو چیز نماندیاد نکرده از صحاح و کسور
هوش مصنوعی: همه درباره تو سخن گفتهاند و چیزی از تو باقی نمانده که یاد نکرده باشند، حتی از نکات ریز و جزئیات.
با دل و عقل و با کتاب و رسولروز محشر که داردت معذور
هوش مصنوعی: در روز قیامت، با وجود دل و عقل و همچنین کتاب و پیامبر، هیچ عذری برای تو پذیرفته نخواهد بود.
بنده‌ای کار کن به امر خدایبنده با بندگی بود مامور
هوش مصنوعی: انسان باید به دستورات خداوند عمل کند و وظیفهاش را با بندگی انجام دهد.
جز به پرهیز و زهد و استغفارکار ناخوب کی شود مغفور؟
هوش مصنوعی: بغیر از پرهیزگاری و زهد و توبه، چگونه میتوان اعمال ناپسند را بخشید؟
گر نباشی از اهل ستر به زهدخواند باید بسیت ویل و ثبور
هوش مصنوعی: اگر از جملهی افراد پنهانکار نباشی، باید به نیکی و زهد دعوت شوی، وای بر تو و بر درد و رنجی که خواهی کشید.
باز کی گردد از تو خشم خدایبه حشم یا به حاجبان و ستور؟
هوش مصنوعی: خداوند از خشم خود با چه چیزی باز خواهد گشت؟ آیا با خدمتکاران، همراهان یا حیوانات سواری؟
ای پسر، شعر حجت از برکنکه پر از حکمت است همچو زبور
هوش مصنوعی: ای پسر، بیاموز که شعر حجتی است پر از نکات حکمتآمیز مانند زبور.