قصیدهٔ شمارهٔ ۱۷۱ - ناصرخسرو

شاید که حال و کار دگر سان کنمهرچ آن به است قصد سوی آن کنم

عالم به ماه نیسان خرم شده استمن خاطر از تفکر نیسان کنم

در باغ و راغ دفتر دیوان خویشاز نثر و نظم سنبل و ریحان کنم

میوه و گل از معانی سازم همهوز لفظ‌های خوب درختان کنم

چون ابر روی صحرا بستان کندمن نیز روی دفتر بستان کنم

در مجلس مناظره بر عاقلاناز نکته‌های خوب گل‌افشان کنم

گر بر گلیش گرد خطا بگذردآنجا ز شرح روشن باران کنم

قصری کنم قصیدهٔ خود را، درواز بیتهاش گلشن و ایوان کنم

جائی درو چو منظره عالی کنمجائی فراخ و پهن چو میدان کنم

بر درگهش ز نادره بحر عروضیکی امین دانا دربان کنم

مفعول فاعلات مفاعیل فعبنیاد این مبارک بنیان کنم

وانگه مر اهل فضل اقالیم رادر قصر خویش یکسره مهمان کنم

تا اندرو نیاید نادان، که منخانه همی نه از در نادان کنم

خوانی نهم که مرد خردمند رااز خوردنیش عاجز و حیران کنم

اندر تن سخن به مثال خردمعنی خوب و نادره را جان کنم

گر تو ندیده‌ای ز سخن مردمیمن بر سخنت صورت انسان کنم

او را ز وصف خوب و حکایات خوشزلف خمیده و لب خندان کنم

معنیش روی خوب کنم وانگهیاندر نقاب لفظش پنهان کنم

چون روی خویش زی سخن‌آرم، به قهرپشتش به پیش خویش چو چوگان کنم

ور خاطرم به جائی کندی کنداو را به دست فکرت سوهان کنم

جان را چو زنگ جهل پدید آوردچون آینه ز خواندن فرقان کنم

دشوار این زمانهٔ بد فعل راآسان به زهد و طاعت یزدان کنم

دست از طمع بشویم پاک آنگهیاز خفته دست بر سر کیوان کنم

گر در لباس جهل دلم خفته بوداکنون از آن لباسش عریان کنم

وین جسم بی‌فلاحت آسوده راخیزم به تیغ طاعت قربان کنم

ور عیب من ز خویشتن آمد همهاز خویشتن به پیش که افغان کنم؟

خیزم به فصل و رحمت یزدان حقدشوار دهر بر دلم آسان کنم

اندر میان نیک و بد خویشتنمانندهٔ زبانهٔ میزان کنم

هر ساعتی به خیر درون پاره‌ایبفزایم و ز شرش نقصان کنم

تا غل و طوق و بند که بر من نهاددر دست و پای و گردن شیطان کنم

گر دیو از آنچه کرد پشیمان نشدمن نفس را ز کرده پشیمان کنم

گر نیست طاقتم که تن خویش رابر کاروان دیو سلیمان کنم

آن دیو را که در تن و جان من استباری به تیغ عقل مسلمان کنم

از قول و فعل زین و لگامش نهمافسار او ز حکمت لقمان کنم

گر تو نشاط درگه جیلان کنیمن قصد سوی درگه رحمان کنم

سوی دلیل حق بنهم روی خویشتا خویشتن به سیرت سلمان کنم

زی اهل بیت احمد مرسل شومتن را رهی و بندهٔ ایشان کنم

تا نام خویش را به جلال امامبر نامهٔ معالی عنوان کنم

زان آفتاب علم و دل خویش راروشن به سان ماه به سرطان کنم

وز برکت مبارک دریای اودل را چو درج گوهر و مرجان کنم

ای آنکه گوئیم به نصیحت همیک «این پیرهن بیفگن و فرمان کنم

تا سخت زود من چو فلان مر تو رادر مجلس امیر خراسان کنم»

اندر سرت بخار جهالت قوی استمن درد جهل را به چه درمان کنم؟

کی ریزم آب‌روی چو تو بی‌خردبر طمع آنکه توبره پر نان کنم؟

ترکان رهی و بندهٔ من بوده‌اندمن تن چگونه بندهٔ ترکان کنم؟

ای بد نصیحتا که تو کردی مراتا چون فلان خسیس و چو بهمان کنم

گیتیت گربه‌ای است که بچه خوردمن گرد او ز بهر چه دوران کنم

از من خسیس‌تر که بود در جهانگر تن به نان چو گربه گروگان کنم؟

دین و کمال و علم کجا افگنمتا خویشتن چو غول بیابان کنم؟

از فضل تا چو غول بمانم تهیپس من چگونه خدمت دیوان کنم؟

این فخر بس مرا که به هر دو زبانحکمت همی مرتب و دیوان کنم

جان را ز بهر مدحت آل رسولگه رودکی و گاهی حسان کنم

دفتر ز بس نگار و ز نقش سخنبرتر ز چین و روم و سپاهان کنم

واندر کتاب بر سخن منطقیچون آفتاب روشن برهان کنم

بر مشکلات عقلی محسوس رابگمارم و شبان و نگهبان کنم

زادالمسافر است یکی گنج مننثر آنچنان و نظم از این‌سان کنم

زندانمؤمناست جهان، من چنینزیرا همی قرار به یمگان کنم

تا روز حشر آتش سوزنده رابر شیعت معاویه زندان کنم