قصیدهٔ شمارهٔ ۱۸۰
هوش مصنوعی: این متن به بررسی اهمیت علم و حکمت در زندگی انسان می‌پردازد و بر موضوعاتی مانند دین، صداقت و شخصیت نیکو تاکید دارد. شاعر به اهمیت علم دین و حکمت اشاره کرده و می‌گوید که دل انسان باید از دیو و هوای نفس خالی باشد تا به حکمت دست یابد. او از اهمیت راست‌گویی و عمل به وعده‌ها سخن می‌گوید و توصیه می‌کند که انسان باید از دوستان بد دوری کند.
شاعر همچنین به لزوم جست‌وجوی علم و یادگیری اشاره می‌کند و می‌گوید که قیمت هر فرد به اندازه علم اوست. او معتقد است که انسان باید در زندگی خود به صداقت و حق‌گویی پایبند باشد و در رفتار خود باید عادل و نیکو باشد. به طور کلی، متن به بررسی روح انسان، اهمیت خوی نیکو، علم و دین پرداخته و راهنمایی‌هایی برای دستیابی به زندگی بهتر ارائه می‌دهد.
حکمتی بشنو به فضل ای مستعینپاک چون ماء معین از بومعین
هوش مصنوعی: به نصیحتی گوش فراده، ای کسی که به فضل و کمک خداوند پناه آوردهای. تو مانند آب زلال از منبع پاک، نیاز به بهرهبرداری از این حکمت داری.
چون بهشتت کی شود پر نور دلتا درو ناید ز حکمت حور عین؟
هوش مصنوعی: وقتی دل تو روشن شود و مانند بهشت پر نور گردد، آنگاه است که حکمت و دانش حور عین به آن وارد خواهد شد.
دل به حورالعین حکمت کی رسدتا نگردد خالی از دیو لعین؟
هوش مصنوعی: دل انسان چگونه میتواند به زیبایی و حکمت واقعی دست یابد در حالی که هنوز از وسوسههای زشت و شیطانی خالی نشده است؟
دل خزینهٔ علم دین آمد، تو رانیست برتر گوهری از علم دین
هوش مصنوعی: دل مانند یک خزانهای از علم دین است و هیچ چیز ارزندهتر از علم دین برای تو وجود ندارد.
مکر دیوان و هوس‌ها را منهدر خزینهٔ علم رب‌العالمین
هوش مصنوعی: از ترفندهای دیوانهوار و وسوسهها دوری کن و به دانش و علم خدایی اعتماد کن.
جان تو بر عالم علوی رسدچون کنی مر علم را باجان عجین
هوش مصنوعی: اگر جان تو به عالم عالی برسد، این نتیجه آن است که علم را با جان خود عجین کنی.
دین و دنیا هر دوان مر راست راستراستی را دار دین راستین
هوش مصنوعی: دین و دنیا هر دو باید بر اساس حقیقت و درستی باشند. در واقع، راه درست و راستین در دین واقعی نهفته است.
اسپ دنیا دست ندهد مر تو راتا ز علم و راستی ننهیش زین
هوش مصنوعی: دنیا به تو قدرت و تسلط ندهد تا از علم و حقیقت دور نشوی.
گرم و خشک و سرد و تر چون راست شدراستیشان کرد شیر و انگبین
هوش مصنوعی: زمانی که عناصر گرم، خشک، سرد و تر به توازن برسند، به طور خود به خود ویژگیهای مثبت و دلپذیر پیدا میکنند، مانند شیر و عسل که ترکیبهای خوشمزه و لذتبخشی هستند.
راستی با علم چون همبر شدنداین ازان پیدا نباشد آن ازین
هوش مصنوعی: وقتی علم و حقیقت به هم میپیوندند، وجود یکی از آنها باعث نمایان شدن دیگری میشود و نمیتوان یکی را بدون وجود دیگری شناخت.
دین چه باشد جز که عدل و راستی؟چیز باشد جز که خاک و آب طین؟
هوش مصنوعی: دین چیزی جز عدالت و راست‌گویی نیست. آیا چیزی بیش از خاک و آب و گل میتواند وجود داشته باشد؟
علم را فرمودمان جستن رسولجست بایدت ار نباشد جز به چین
هوش مصنوعی: علم را باید از رسولان و فرستادگان الهی جستجو کرد، چرا که بدون این هدایت، هیچ راهی برای دستیابی به حقیقت وجود ندارد.
«قیمت هر کس به قدر علم اوست»همچنین گفته است امیرالمؤمنین
هوش مصنوعی: هر فرد به اندازهی دانشی که دارد، ارزش و بهایی دارد.
خوب گفتن پیشه کن با هر کسیکاین برون آهنجد از دل بیخ کین
هوش مصنوعی: با هر کسی به خوبی و نیکی رفتار کن، زیرا کینه و دشمنی در دل انسانها میتواند عمیق و مخفی باشد.
مر سخن را گندمین و چرب کنگر نداری نان چرب و گندمین
هوش مصنوعی: اگر نان چرب و خوشمزهای نداری، پس بهتر است که حرفهایت را شیرین و دلچسب بیان کنی.
خوب گفتار، ای پسر، بیرون برداز میان ابروی دشمنت چین
هوش مصنوعی: ای پسر، انسان خوبگفتار میتواند با کلام شیرینش سر و ته ماجرا را به نفع خود تغییر دهد و دشواریها را از میان بردارد.
با عمل مر قول خود را راست‌داراین چنان باید که باشد آن چنین
هوش مصنوعی: با عمل باید به وعدهات وفا کنی؛ زیرا اینگونه است که باید هر چیزی به شکلی که هست، باشد.
مر مرا شکر چرا وعده کنیگرت سنگ است، ای پسر، در آستین؟
هوش مصنوعی: چرا بیدلیل بدهی وعده و قول، زمانی که در دستانت سنگی مخفی کردهای؟ ای جوان، مراقب باش!
مر مرا آن ده که بستانی همانگاه چونی کور و گاهی دور بین؟
هوش مصنوعی: به من آن چیزی را عطا کن که در همان لحظه که میخواهی بگیری، بتوانی احساس کنی من کور و گاهی بینا هستم.
دادخواهی ور بخواهند از تو دادپس به خاک اندر چه مالی پوستین؟
هوش مصنوعی: اگر از تو طلب عدالت کنند، پس چرا در برابر آن، بر زمین افتادهای و به خود عرضه شدهای؟
از قرین بد حذر بایدت کردکز قرین بد بیالاید قرین
هوش مصنوعی: باید از رفیق بد دوری کرد، زیرا رفیق بد میتواند بر روی تو تأثیر منفی بگذارد.
زر ندیده‌ستی که بی‌قیمت شودچون بیندائیش بر چیزی مسین
هوش مصنوعی: اگر طلا را نادیده بگیری و آن را نشناسی، ارزشی نخواهد داشت؛ زیرا زیبایی و درخشندگی آن به چیزی بدون ارزش میپیوندد.
گاه نیک و بد هگرز ایمن مباشبر زمانهٔ بی‌قرار ناامین
هوش مصنوعی: هر از گاهی ممکن است که در زندگی با خوبیها و بدیها مواجه شوی، پس همیشه مراقب باش که در دنیای پرآشوب و غیرقابل پیشبینی نباشی.
آسیائی زود گرد است این و تیززو نه شاید بود شاد و نه حزین
هوش مصنوعی: آسیاب به سرعت میچرخد و تیز است، اما نمیتوان گفت که همیشه شاد یا غمگین است.
جز که محدث نیست چیزی جز خداینه زمان و نه مکان و نه مکین
هوش مصنوعی: جز خدا هیچ چیز دیگری وجود ندارد و نه زمان و مکان و نه موجودات در آن. فقط خداست که همیشه و در همه جا بر همه چیز حاکم است.
گر مسلمانی به دین اندر بروبر طریق و راه خیر المرسلین
هوش مصنوعی: اگر مسلمان هستی، در دین خود پیش برو و به راه نیکوترین فرستادهها گام بگذار.
بر ره آن رو به دین کوت آفریدخود برای خویش دینی مافرین
هوش مصنوعی: در مسیر ایمان، خود را به دینی جدید اختصاص داده و برای خود آیینی نوین ایجاد کرده است.
مافرین دینی به نادانی کزانبر تنت نفرین کند جان آفرین
هوش مصنوعی: ایمان و ارزشهای دینی باید بر اساس آگاهی و دانش باشد، زیرا اگر از روی نادانی به آنها عمل شود، ممکن است موجب عذابی برای انسان گردد. پس باید هوشیار بود و از دانش و آگاهی بهرهمند شد تا به راه صحیح هدایت شویم.
از محمد عیب اگر نامد تو راچون کنی هزمان امامی به گزین؟
هوش مصنوعی: اگر از محمد هیچ عیبی به تو نرسیده، چگونه میتوانی در هر زمانی امامی را برگزینی؟
خشم را طاعت مدار ایرا که خشمزیر دامن در بلا دارد دفین
هوش مصنوعی: خشم را بندگی نکن زیرا خشم به همراه خود مشکلات و بلایا را پنهان دارد.
بر پشیمانی خوری از تخم خشمخود مکار این تخم و زو این بر مچین
هوش مصنوعی: اگر از خشم خود پشیمان هستی، مراقب باش که آن را مخفی نکن. نباید اجازه بدهی که این احساس منفی در تو پرورش یابد و تو را آزار دهد.
پارسائی را کم آزاری است جفتشخص دین را این شمال است آن یمین
هوش مصنوعی: انسان پارسا کمترین آسیب را به دیگران میزند و از رفتار نیکو برخوردار است. به عبارتی دیگر، در زندگی دینی و معنوی، افراد راستین و نیکوکار در طرف شمال قرار دارند و افرادی که درستی و صداقت دارند، در سمت راست هستند.
گر نخواهی که‌ت بیازارد کسیبر سر گنج کم‌آزاری نشین
هوش مصنوعی: اگر نمیخواهی که کسی به تو آزار برساند، در جایی آرام و بیدغدغه زندگی کن که از مشکلات دور باشی.
خوی نیکو را حصار خویش گیروز قناعت بر درش زن زوفرین
هوش مصنوعی: خودت را با اخلاق نیک محاصره کن و با قناعت به درون آن اجازه ورود بده.
علم جوی و طاعت‌آور تا به جانزین تن لاغر برون آئی سمین
هوش مصنوعی: علم را بیاموز و به فرمانبرداری روی آور تا از این بدن لاغر، به روحی نیرومند و سالم دست یابی.
نازنین جان را کن، ای نادان، به علمتن چه باشد گر نباشد نازنین؟
هوش مصنوعی: ای نادان، جان عزیز را در نظر بگیر، اینکه بدن فقط علم و دانش داشته باشد چه فایدهای دارد اگر عشق و محبت وجود نداشته باشد؟
چون از اینجا جان تو فربی رودتن چه فربی چه نزار اندر زمین
هوش مصنوعی: زمانی که جان تو از این دنیا برود، دیگر بدنی که در آن زندگی میکردی، چه خوشحال باشد و چه بیمار، در خاک قرار میگیرد.
خامشی به چون ندانی گفت نیکنانهاده به بخوان نان ارزنین
هوش مصنوعی: خاموشی زمانی خوب است که انسان نمیداند چه باید بگوید؛ در این صورت، بهتر است از نان بیارزش و بیمحتوا پرهیز کند.
خود زبان از هردوان کوتاه کنچون همی نفرین ندانی ز افرین
هوش مصنوعی: اگر زبانت را از دو طرف کوتاه کنی، چون نمیدانی چه زمانی باید نفرین کنی یا چه زمانی باید دعا کنی، بهتر است.
حکمت از هر کس که گوید گوش دارگر مثل طوغانش گوید یا تگین
هوش مصنوعی: هر کسی که به حکمت و دانش صحبت می‌کند، باید با دقت به او گوش بدهی؛ حتی اگر سخنانش مانند طوغان یا تگین که از تیرههای قوی و ناشناختهاند، بیان شود.
یاسمین را خوش ببوید هر کسیگرچه از سرگین برآید یاسمین
هوش مصنوعی: هرکس میتواند عطر یاسمین را احساس کند، حتی اگر از میان زبالهها و ناخوشایندیها عبور کند.
پند خوب و شعر حجت را بداریادگار از بومعین ای مستعین
هوش مصنوعی: نیکیها و اشعار خوب را به خاطر بسپار و به عنوان یادگاری از بو معین، ای کسی که به دیگران کمک میکنی.