قصیدهٔ شمارهٔ ۱۹۸
هوش مصنوعی: شعر به انتقاد از مکر و حسد پرداخته و انسان را به بیداری و توجه به نفس دعوت می‌کند. شاعر بر این باور است که نفس اماره چون ماری سمی است که باید از آن غافل نشد و به کنترل آن پرداخت. توصیه‌هایی مانند رعایت ادب، تدبیر در برخورد با دیگران، و پایبندی به نیکی و خرد در زندگی مطرح می‌شود. شاعر همچنین به مبارزه با جهل و دوری از افراد بد و رذل اشاره می‌کند و اهمیت دانایی و علم را به عنوان عاملی برای پیشرفت و تعالی آدمی مورد تأکید قرار می‌دهد. در نهایت، شاعر ناکامی‌ها را به ضعف و جهل نسبت می‌دهد و از انسان می‌خواهد تا همواره در پی رشد و فزونی خرد باشد.
مکر و حسد را ز دل آوار کنوین تن خفته‌ت را بیدار کن
هوش مصنوعی: حسادت و فریبکاری را از دل خود دور کن و این بدن خوابآلودت را بیدار کن.
نفس جفا پیشه‌ت ماری است بدقصد سوی کشتن این مار کن
هوش مصنوعی: نفسی که با توست، سخت به تو آسیب میزند و قصد دارد تو را نابود کند. بنابراین باید تلاشی جدی برای از بین بردن این مشکل کنی.
به آتش خرسندی یشکش بسوزبر در پرهیزش بر دار کن
هوش مصنوعی: بیا از آتش شادیات بسوز و بر در دیوار احتیاط بزن.
سرکش و تازنده ستوری بده استزیر ادب‌هاش گران‌بار کن
هوش مصنوعی: گربهای سرکش و نافرمان وجود دارد که باید با نرمی و حسن تربیت، بار مسئولیت و ادب را بر دوش او بگذاریم.
پای ببندش به رسن‌های پندحکمت را بر سرش افسار کن
هوش مصنوعی: پای او را با رشتههای نصیحت محکم ببند و برای کنترلش، یک افسار از دانش و حکمت بر سرش بگذار.
پیشه مدارا کن با هر کسیبر قدر دانش او کار کن
هوش مصنوعی: با هر کسی به تناسب علم و دانشش رفتار کن و با همدیگر با صلح و سازگاری پیش بروید.
ورچه گران سنگی، با بی‌خردخویشتن خویش سبکسار کن
هوش مصنوعی: حتی اگر سنگین و باارزش باشی، با بیخردی خودت را سبک کن.
چون به در خانهٔ زنگی شویروی چو گلنارت چون قار کن
هوش مصنوعی: به محض اینکه به خانهٔ زنگی میروی، چهرهات باید مانند گل روشن و زیبا باشد، مانند کسی که با سر و صدای خوش به استقبال میآید.
ور به در ترک شوی زان سپسبر در او قار چو گلنار کن
هوش مصنوعی: اگر به در خانهاش بروی و او به تو بیاعتنایی کند، با اصرار و محبت مانند گل نرگس، دل او را به دست آور.
گرت نه نیک آمد از آن کار پاربس کن از آن کار نه چون پار کن
هوش مصنوعی: اگر از آن کار خوب نتیجه نمیگیری، دیگر ادامه نده و کار را رها کن. مثل اینکه نباید روی چیزی که برایت مفید نیست تمرکز کنی.
ورت به حرب افتد با یار کارحرب به اندازه و مقدار کن
هوش مصنوعی: اگر به جنگ با دوستت بیافتی، باید سنجیده و با تدبیر عمل کنی.
نیک‌خوئی را به ره عمر درزیر خرد مرکب رهوار کن
هوش مصنوعی: خوشرفتاری و نیکی را در طول زندگی مانند یک سوارکار ماهر با دقت و آگاهی انجام بده.
وانگه بی‌رنج، اگر بایدت،دست بر این گنبد دوار کن
هوش مصنوعی: اگر بدون دردسر و زحمت لازم است، پس دستت را بر روی این گنبد گردان بگذار.
خوب حصاری بکش از گرد خویشخوی نکو را در و دیوار کن
هوش مصنوعی: یک حصار خوب برای خود درست کن و خوبیهایت را در این حصار حفظ کن.
وز خرد و جود و سخا لشکریبر سر دیوار نگهدار کن
هوش مصنوعی: با استفاده از هوش و بخشش و نیکی، نیرویی را در بالای دیوار مستقر کن تا از آن محافظت کند.
وانگه بر لشکر و بر حصن خویشبر و لطف را سر و سالار کن
هوش مصنوعی: سپس بر لشکر و دژی که داری، محبت و محبت را فرمانده کن.
شاخ وفا را به نکو فعل خویشبر ور بی‌خار کم‌آزار کن
هوش مصنوعی: با عمل نیک و صداقت خود، وفاداری را در دل خود پرورش بده و سعی کن که در کنار آن، آسیبی به کسی نرسانی.
سیب خودت را ز هنر بوی دهخانه‌ت ازو کلبهٔ عطار کن
هوش مصنوعی: سیب خودت را با هنر خود خوشبو کن تا اینکه خانهات را از آن عطر پرکن و به زیباییهای زندگیات بپردازی.
سیرت و کردار گر آزاده‌ایبر سنن و سیرت احرار کن
هوش مصنوعی: اگر انسان آزاداندیشی هستی، رفتار و کردار خود را با آداب و ویژگیهای آزادگان سازگار کن.
هرچه به بازو نتوانیش کرددانش با بازو شو یار کن
هوش مصنوعی: اگر نمیتوانی تواناییهای خود را تنها با قدرت بدنی به کار بگیری، با دانش و آگاهی تلاش کن تا به کمک آنها به هدفهایت برسی.
دست فرودار چو آشفت بختسر ز خمار دنه هشیار کن
هوش مصنوعی: وقتی بختت خراب است و احساس ناامیدی میکنی، باید خود را بیدار و هوشیار نگهداری.
خویشتن ار چند که غره نه‌ایغرهٔ این عالم غدار کن
هوش مصنوعی: اگرچه خودت را فریب نمیزنی، اما مراقب فریبهای این دنیا که فریبکار است، باش.
آنکه همی دیش به بیگار خویشبردی امروزش بیگار کن
هوش مصنوعی: کسی که دیروز تو را به کار سخت وادار کرد، امروز خودش به همان کار سخت ویران شده است.
وانکه به نزدیک تو دی خوار بودبر درش امروز تنت خوا رکن
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که کسی که دیروز نزد تو بیاحترامی کرده و در نظر تو خوار و ذلیل بوده، امروز باید به خاطر تو و به احترام تو خود را تغییر دهد و در مقابل تو با احترام و ادب رفتار کند.
ور نه خوش آیدت همی قول منبا فلک گردان پیکار کن
هوش مصنوعی: اگر از گفته من راضی نیستی، پس با سرنوشت و تقدیر مبارزه کن.
چیست که بیهوش همی بینمت؟از چه همی نالی؟ اقرار کن
هوش مصنوعی: چه چیزی باعث می‌شود که تو را در حال بیهوشی ببینم؟ چرا ناله میکنی؟ راستش را بگو.
مرکب ایمانت اگر لنگ شدقصد سوی کلبهٔ بیطار کن
هوش مصنوعی: اگر پای ایمان تو لنگ زد و نتوانستی پیش بروی، به سمت خانهی دامپزشک برو تا کمکت کند.
علت پوشیده مدار از طبیببر در او خواهش و زنهار کن
هوش مصنوعی: از پزشک خود راز بیماریات را پنهان نکن و با او خواهش کن که به تو کمک کند.
جانت بیالود به آثار جهلقصد به برکندن آثار کن
هوش مصنوعی: جان خود را از آثار ناهنجاریها پاک کن و به دنبال از بین بردن آثار آنها برآی.
دزدی و طرار ببردت ز راهبریه بر آن خائن طرار کن
هوش مصنوعی: اگر دزد و حیلهگری تو را از مسیر درست منحرف کند، بر آن خائن و حیلهگر بتاز.
دیو که باشد مگر آنکو به جهدگوید «شلوار ز دستار کن»؟
هوش مصنوعی: این بیت به معنی این است که دیو یا موجودات زشت و بدکار در واقع همان کسانی هستند که با تلاش و کوشش سعی در خوب بودن و افزایش مهارتهای خود دارند. در اینجا، اشاره به این دارد که افراد بد، با وجود بدیهایشان، ممکن است به ظاهر تلاش کنند که خود را بهبود ببخشند و از صفات ناپسند خود دور شوند.
پشک به تو فروخت به بازار دینگفت «هلا مشک به انبار کن»
هوش مصنوعی: شخصی در بازار دین، مشک را به فروش میگذارد و دعوت می‌کند که آن را به انبار ببرند.
کیسه‌ت پر پشک و پشیز است و رویکیسه یکی پیش نگونسار کن
هوش مصنوعی: کیسهات پر از چیزهای بیارزش است و بر روی آن یک پشکل میگذاری تا به چشم بیاید.
عیبهٔ اسرار نبی بد علیروی سوی عیبهٔ اسرار کن
هوش مصنوعی: اگر به رازها و اسرار پیامبر نظر کنی، به حقایق و عمق آنها پی خواهی برد.
گر نشنوده است که کرار کیستروی بر آن صاین کرار کن
هوش مصنوعی: اگر کسی نمیداند که کرار کیست، باید به آن صحنه و موضوع مربوط به کرار توجه کند و آن را بررسی کند.
همبر با دشت مدان کوه رافکرت را حاکم و معیار کن
هوش مصنوعی: در کنار دشتها و تپهها، به فکر و اندیشه خود عمق ببخش و آن را معیار و اصل زندگیات قرار بده.
ورت همی باید شو کوه رابشکن و با هامون هموار کن
هوش مصنوعی: هر کس باید تلاش کند تا موانع را از سر راه بردارد و مسیر را صاف و هموار کند.
لعنت بر هر که چنین غدر کردلعنت بر جاهل غدار کن
هوش مصنوعی: لعنت بر کسی که چنین خیانت کرد، لعنت بر آدم نادان و فریبکار.