بخش ۷۹ - جواب
هوش مصنوعی: شاعر در این متن به بیان مفهوم وجود و فنا می‌پردازد و به توحید خداوند اشاره می‌کند. او می‌گوید که وجود انسان‌ها و همه چیزهایی که می‌بینیم، به نوعی وابسته به وجود خداوند است و بدون او، هیچ چیز وجود نخواهد داشت. شاعر تأکید می‌کند که خداوند تنها موجود واجب و باقی است و همه چیز دیگر، تنها سایه‌ای از وجود اوست.
او از تمثیل آب و گلشن استفاده می‌کند تا مفهوم بقای واقعی را توضیح دهد. وجود ما مانند موجی است که در دریا (وجود خدا) قرار دارد و فنا و بقا، در نهایت به خداوند وابسته است. در انتها، شاعر بر اهمیت معرفت و شناخت خداوند تأکید می‌کند و می‌گوید که هر چه عارف‌تر باشیم، بیشتر به جوهر وجود در سجود خواهیم بود. او به این نکته اشاره می‌کند که در تمام ذرات جهان، جز ذات خداوند چیزی وجود ندارد.
جوابش داد و گفتش ای خداوندبگویم زآنچه دانم با تو یک چند
هوش مصنوعی: او پاسخ داد و گفت: ای مولای من، آیا بگویم از چیزهایی که میدانم با تو کمی از آنچه در دلم دارم؟
فنا ماییم و این هستی(ست)موهومکه بی واجب وجود ماست معدوم
هوش مصنوعی: ما خود را فانی میدانیم و این جهانی که در آن زندگی میکنیم، واقعیتی خیالی است که بدون وجود ضروری ما، وجود ندارد و نمیتواند پایدار بماند.
بقا ذات خدا دان کوست دایمبه ذات خویشتن پیوسته قایم
هوش مصنوعی: خداوندی که وجودش همیشگی است و همیشه در ذات خود ثابت و پایدار باقی مانده است.
مدان گر واقفی از پایه اووجود ما به غیر از سایه او
هوش مصنوعی: اگر میدانی که وجود ما چهقدر به وجود او وابسته است، نباید گمان کنی که ما چیزی جز سایهاش هستیم.
اگر خورشید را نبود وجودینباشد ذره را هرگز وجودی
هوش مصنوعی: اگر خورشید نباشد، هیچ ذرهای وجود نخواهد داشت.
مدان جز ذات او را هست و واجبکه غالب او بود والله غالب
هوش مصنوعی: جز ذات او هیچ چیز دیگری وجود ندارد و آنچه که وجود دارد، ضروری است که او غالب باشد و خداوند همیشه پیروز است.
یکی را گر شماری صد هزاریوجود آن مدان جز اعتباری
هوش مصنوعی: اگر کسی را به حساب بیاوری و او را صد هزار وجود بدانید، این را فقط یک اعتبار حساب کن و حقیقتی در پس آن نیست.
زیک گر صد کنی، ور بیش تمیزنمی بیند محقق غیر یک چیز
هوش مصنوعی: اگر به صد راه بروی و ذرهای هم تمیز و روشن نبینی، تنها یک حقیقت را میتوانی درک کنی.
بر دانا، یکی کی در شمارستکه آن باشد یکی گر صد هزار است
هوش مصنوعی: کسی که دانشمند است و میتواند به خوبی شمارش کند، ارزشش به اندازه یک فرد دانا است، حتی اگر تعدادش به صد هزار برسد.
هزاران نیست جز یک یک دگر هیچکه دادستی تو آن را پیچ در پیچ
هوش مصنوعی: هر چه در دنیا وجود دارد، جز یک چیز دیگر نیست و تو آن را به گونهای دچار پیچیدگی کردهای که قابل درک نیست.
کسی کش در وجود یک شکی نیستهزاران در هزارش جز یکی نیست
هوش مصنوعی: هیچ شکی در وجود کسی وجود ندارد و او در میان هزاران نفر منحصر به فرد است.
اگر خواهد دلت کین رمز خوانیبه تمثیلیت بگویم تا بدانی
هوش مصنوعی: اگر قلبت بخواهد، این رمز را به تو میگویم تا بدانی که چه چیزی در پس این حرفها نهفته است.
بقا را دان تو آبی پاک روشنکه شد جاری میان صحن گلشن
هوش مصنوعی: بقا را مانند آبی زلال و روشنی بدان که در میان باغ گلها جاری شده است.
به قدر قابلیت گشت هر ورداز آن آب روان یک سرخ و یک زرد
هوش مصنوعی: هر کدام از رنگها به اندازهای که قابلیت دارند از آن آب روان میگیرند؛ یکی به رنگ قرمز و دیگری به رنگ زرد.
اگر خواهی که بگشایی تو این بندوجود مامدان جز قابلی چند
هوش مصنوعی: اگر میخواهی که این قید و بندهای وجودت را باز کنی، پس از چند نفر متناسب و شایسته دوری کن.
ندارد جز فنا در کار ما راهکه باقی اوست، الباقی هو الله
هوش مصنوعی: در کار ما هیچ راهی جز زوال و فنا وجود ندارد، زیرا آنچه باقی میماند اوست و تنها موجود باقی خداوند است.
ازین موج و ازین دریا چه گوییمبقا دریا بود ما موج اوییم
هوش مصنوعی: از این امواج و این دریا چه بگوییم؟ در واقع دریا همیشه باقی است و ما فقط موجهای او هستیم.
شوی آگه ز کنه این ضرورتاگر دانی هیولا را و صورت
هوش مصنوعی: اگر از عمق این ضرورت آگاه هستی، پس به ماهیت و نقش این هیولای زندگی پی ببر.
دگر از جنت و دوزخ سؤالینمودی نیست این خالی ز حالی
هوش مصنوعی: سؤالی از بهشت و جهنم وجود ندارد، زیرا این موضوع از حال و احوال شما خالی است.
اگر خلق ذمیمه در نوشتیبرو خوش زی که بی شک در بهشتی
هوش مصنوعی: اگر گمراهان و بدذاتان را به خود نزدیک کنی و با آنها همراه شوی، زندگیات ممکن است برایت خوشایند به نظر برسد، اما مطمئناً در آخرت به سعادت نخواهی رسید.
ور از خلق بد خود در عذابییقین زان دوزخی بدتر نیابی
هوش مصنوعی: اگر از بدیهای خود احساس عذاب کنی، یقیناً عذابی که خواهی داشت، بدتر از عذاب دوزخ نخواهد بود.
بر شیرین و تلخ، از رسته توستبهشت و دوزخت وابسته توست
هوش مصنوعی: سرنوشت انسان در زندگی به انتخابهای او بستگی دارد؛ شیرینی و تلخی تجربیات زندگی به رفتارها و تصمیمهای خود او مرتبط است. بهشت و دوزخ نیز نتیجه همین انتخابها هستند و به نوعی به خود فرد وابستهاند.
دگر گفتا بقا جز معرفت نیستچه گویم وصف آن کان را صفت (نیست)
هوش مصنوعی: او گفت: جز شناخت و آگاهی، هیچ چیزی باقی نخواهد ماند. چه بگویم از وصف آن کسی که هر صفت و ویژگیای را فراتر از آن دارد؟
هر آن کو عارف سر وجود استمر او را هر چه بینی در سجود است
هوش مصنوعی: هر کسی که به شناخت عمیق و واقعی از وجود رسیده است، همهچیز را در عبادت و فروتنی میبیند.
چه خوش گفت این سخن آن مرد عارفکه بود از خویش و ذات خویش واقف
هوش مصنوعی: این جمله بیانگر این است که مرد عارف به خوبی میدانسته که شناخت خود و ذات خود چقدر مهم است. او به طور روشن و زیبا این نکته را بیان کرده است.
مبین جز ذات او در کل ذراتکه در ذرات چیزی نیست جز ذات
هوش مصنوعی: به جز وجود او، در تمام ذرات چیزی وجود ندارد و در هر ذرهای فقط اوست که وجود دارد.
شود روشن گرت باشد تمیزیکه غیر از ذات بی چون نیست چیزی
هوش مصنوعی: اگر پاکی و خلوصی داشته باشی، وجودت روشنی پیدا می‌کند و در این حال فقط ذات خالق بینقص میماند و چیزی جز آن نیست.