شمارهٔ ۲۱ - در مدح ابونصر مملان
هوش مصنوعی: این شعر به وضوح احساس عمیق عشق، فراق و درد ناشی از دوری معشوق را بیان می‌کند. شاعر با استفاده از تصاویر زیبا و استعاره‌های گیرا، جانان خود را به عنوان محور همه امیدها و آرزوها معرفی می‌کند. او اشاره می‌کند که بدون وجود معشوق، زندگی بی‌معنا و خالی است. درد جدایی و فقدان به شدت در این اشعار حس می‌شود و شاعر به سادگی نمی‌تواند با این احساسات کنار بیاید. همچنین، شاعر به ویژگی‌های شخصیتی معشوق خود، قدرت خداوند و فائق بودن او بر هر چیز دیگری اشاره می‌کند و بر این باور است که در عالم هیچ‌چیزی نمی‌تواند به عظمت او برسد. این متن ادای احترام به عشق و محبت و بزرگداشت زیبایی‌های انسانی و الهی است.
اگرچه جانان کسرا عزیز چون جان نیستمرا جهان و سرو جان بجای جانان نیست
هوش مصنوعی: هرچند که کسرا محبوب و عزیز است، اما برای من هیچ کس به اندازه جانم اهمیت ندارد و در دنیا هیچ چیز و کسی نمی‌تواند جای محبوب واقعیام را بگیرد.
نباشد انده جانان چو آمد انده جانمراست انده جانان و انده جان نیست
هوش مصنوعی: غم و اندوه معشوق وقتی به سراغم میآید، از آنجایی که جانم وابسته به اوست، غم او برای من غم جان من است و هیچ اندوه دیگری برایم معنا ندارد.
شفا و راحت جان من آن دو مرجان بودچگونه باشد جانم کش آن دو مرجان نیست
هوش مصنوعی: آرامش و سلامت روح من به خاطر آن دو مرجان است، چطور ممکن است که زندگیام برقرار باشد وقتی که آن دو مرجان در کنارم نیستند؟
در ابر زلف نهان بوده ماه عارض دوستکنون بگردوی آن ابر هیچ گردان نیست
هوش مصنوعی: دوست ما با زیبایی و جاذبهاش همچون ماهی در دل ابرهای زلفش پنهان شده است و اکنون هیچ کس نمی‌تواند او را از آن ابر دور کند.
نهان نبود ز من تا در ابر پنهان بودنهان شده است ز من تا در ابر پنهان نیست
هوش مصنوعی: نمیتوانستهام از تو پنهان بمانم، چرا که در زمانهایی که در ابرها پنهان شده بودم، راز من هم پوشیده بود. حالا که دیگر در ابرها نیستم، حقیقت من نمی‌تواند پنهان مانده باشد.
بگلستانی ماند نگاهبانش دو ماررخان او که چنو در جهان گلستان نیست
هوش مصنوعی: در گلستانی، دو مار به نگهبانی ایستادهاند و نگاه میکنند به باغی که در هیچ جای دنیا مانند آن وجود ندارد.
همی چدیم گل آنگه که با نگهبان بودکنون همی نتوان چد که با نگهبان نیست
هوش مصنوعی: ما زمانی میتوانستیم گل بچینیم که نگهبانی در کنار ما بود، اما اکنون که نگهبانی نیست، نمیتوانیم این کار را انجام دهیم.
رخان جانان بستان سنبلشان بوداگرچه کس را بستان سنبلستان نیست
هوش مصنوعی: چهره محبوب من مانند باغی پر از سنبل است، هرچند که هیچکس دیگر این باغ پر از گلهای خوشبو را ندارد.
ز بیم طمع کسان کردمش تهی و اکنونفراق سنبل هست و وصال بستان نیست
هوش مصنوعی: به خاطر ترس از طمع دیگران، از همه چیز دست کشیدم و اکنون تنها بوی گل را احساس میکنم، اما رسیدن به باغی سرسبز ممکن نیست.
برفت و راه بیابان گرفت دلبر منوزاب دیده من در جهان بیابان نیست
هوش مصنوعی: عشق من رفت و مسیر بیابان را در پیش گرفت و از دیدگان من در این دنیا، چیزی جز بیابان وجود ندارد.
ز هجر آن لب و دندان بدست رویم نیستبسان موی که بی زخم دست و دندان نیست
هوش مصنوعی: از جدایی آن لب و دندان، به دستم چیزی نیست. مانند مویی نیست که بدون زخم دست و دندان بچینی.
ز درد هجران نالم همی و معذورمکه هیچ درد بسختی درد هجران نیست
هوش مصنوعی: از شدت اندوه جدایی مینالیدم و از این عذرم و توجیهی ندارم، زیرا هیچ دردی به اندازهی درد جدایی سخت و طاقتفرسا نیست.
ز آب دیده من بیم سیل و طوفانستوز آتش دل من بیم سیل و طوفان نیست
هوش مصنوعی: از چشمان من نگرانی از سیل و طوفان وجود دارد، اما از آتش دل من هیچ نگرانی از سیل و طوفان نیست.
بدین که کرد بتا عاشقت پشیمانستمباد شاد بروی تو گر پشیمان نیست
هوش مصنوعی: این شعر اشاره به این دارد که معشوقی که به خاطر عشق به او پشیمان است، هرگز نباید شاد باشد؛ چرا که اگر او پشیمان نیست، باید در غم و اندوه باقی بماند. در واقع، بیانکننده این است که احساسات و وضعیت روحی معشوق به شدت بر دل عاشق تأثیر میگذارد و هیچ کس نباید از این موضوع بیخبر باشد.
ز بهر کاستن خویش در تو نقصان خواستفزود مهر تو و در تو هیچ نقصان نیست
هوش مصنوعی: برای اینکه از خود کاسته شود، عیب خود را در تو زیاد میبیند، اما عشق تو در تو هیچ کمبودی ندارد.
بگرد جانم جولان عشق بیشتر استکنون که زلف ترا گرد روی جولان نیست
هوش مصنوعی: بگرد جانم، عشق اکنون بیشتر از گذشته است، زیرا زلف تو دور سرم نیست.
نبود گوی دلم تا ترا دو چوگان بودچو گوی گشت دلم تا ترا دو چوگان نیست
هوش مصنوعی: در ابتدا، دلم به اندازهای نبود که تو دو بار به سوی من بیایی، اما وقتی که دلم پر از محبت تو شد، دیگر نیازی به دو بار آمدن تو نیست.
بدان زیم بفراق تو درهمی که مرافراق خدمت میمون میر مملان نیست
هوش مصنوعی: بدان که در جدایی تو، من به اندازهای ناراحت هستم که جدایی از خدمت میمون، پادشاهان را احساس نمیکنم.
خدایگان جهان آفتاب جان دارانکه شغل او بجز از رزم و بزم و میدان نیست
هوش مصنوعی: خدای بزرگ و پرنور که زندگی موجودات به او وابسته است و کار او تنها جنگ، شادی و فعالیت در میدانهای زندگی است.
ز جود او درم ارزان شد و مدیح گراناگر بجان بخری خدمت وی ارزان نیست
هوش مصنوعی: از بخشش او، ارزش پول کم شده و ستایشش گران تمام می‌شود، اما اگر بخوای برای خدمت به او جانت را بدهی، این کار به راحتی انجام نمیشود و ارزش بالایی دارد.
بحکم یزدان ماند بلند همت اوکه هیچ چیزی برتر ز حکم یزدان نیست
هوش مصنوعی: به فرمان خداوند، او با اراده و عزم بلند خود باقی میماند، چرا که هیچ چیز بالاتر از اراده الهی وجود ندارد.
کدام فضل شنیدی که وی نداند آنکدام دانش دیدی که نزد وی آن نیست
هوش مصنوعی: کدام فضیلت و نعمتی را شنیدهای که او از آن بیخبر باشد؟ و کدام دانش را دیدهای که در حضور او وجود نداشته باشد؟
بهیچ چیز من او را صفت ندانم کردکه او را بدان صفت اندر هزار چندان نیست
هوش مصنوعی: من هیچ چیزی را در وصف او نمیشناسم زیرا او با آن ویژگی، در میان هزاران نمونه دیگر، بینظیر است.
هزار بهتان در مدح او بگوی رواستکه گر نگاه کنی فضلش هیچ بهتان نیست
هوش مصنوعی: میتوان برای ستایش او هزاران نسبت نادرست گفت، زیرا اگر به او نگاه کنی میبینی که فضایلش هیچکدام از آن نسبتها نیستند.
هر آن دلی که بدو در نشان کینه اوستبدان درست که در وی نشان ایمان نیست
هوش مصنوعی: هر قلبی که در آن حس کینه و دشمنی نسبت به او وجود دارد، بهدرستی میتوان گفت که در آنجا نشانی از ایمان نیست.
چه ز آن شگفت که فرهنگ او فراوانستچه زان شگفت که سالش بسی فراوان نیست
هوش مصنوعی: عجیب نیست که دانش و فرهنگ او بسیار است، اما شگفت این است که عمر او چندان طولانی نیست.
چنانش میلان بینم همی بسائل مالکه سفله را و دنی را بمال میلان نیست
هوش مصنوعی: من در او احساس کشش و تمایل به ثروت میبینم، به گونهای که افراد پست و دنیاطلب، اینگونه به مال و دارایی علاقهمند نیستند.
سپهر گرد جهانا بکام او گردیکه جز بدولت او هیچگونه سامان نیست
هوش مصنوعی: دنیای گردان بر وفق خواست او میچرخد، زیرا جز به نعمت و توانایی او هیچ چیز به سامان نمیرسد.
ایا شهی که چو از فضل تو قیاس کنمسخا و جود کفت را قیاس و پایان نیست
هوش مصنوعی: آیا میتوانم تو را با کسی مقایسه کنم که در بخشش و generosity تو همتا ندارد و پایان کار او نیز ناشناخته است؟
ز نحس کیوان کیهان چنان تهی کردیکه ظن برند که بر چرخ هیچ کیوان نیست
هوش مصنوعی: از بدشانسی و بداقبالی کیوان، به گونهای کیهان را خالی کردهای که دیگر کسی گمان نمیبرد در گردش آسمان هیچ کائناتی وجود دارد.
اگر تو دعوی پیغمبری کنی بمثلز تیغ و دست تو بهتر دلیل و برهان نیست
هوش مصنوعی: اگر ادعای نبوت داری، بهتر از شمشیر و قدرت عمل تو دلیل و برهانی وجود ندارد.
کسی که کین تو جوید بدانکه دانا نیستکسی که مهر تو ورزد بدانکه نادان نیست
هوش مصنوعی: کسی که به دنبال انتقام تو باشد، نشاندهنده نادانی اوست. اما کسی که به تو محبت و دوستی ابراز کند، نشاندهنده آگاهی و دانش اوست.
بنام نیک فکندی ز جود بنیانیچگونه بنیان کش بیم ز ابر و باران نیست
هوش مصنوعی: با نام نیک و بخشش تو، بنیانی استوار بنا کردهای، چگونه میتوان از خطرات ابر و باران ترسید؟
بهر دیاری زر و درم بزندانستکجا تو باشی زر و درم بزندان نیست
هوش مصنوعی: برای رسیدن به سرزمینی پر از طلا و ثروت، باید از جایی دور شوید که در آنجا خبری از طلا و ثروت نیست، و تنها در جایی که تو هستی، این ثروت وجود ندارد.
کدام منعم کو مر ترا بطاعت نیستکدام مفلس کو مر ترا بفرمان نیست
هوش مصنوعی: چه کسی است که تو را از عبادت و بندگی منع می‌کند؟ و چه کسی است که در تنگدستی، تو را به فرمانپذیری وادار نمیکند؟
همه بزرگان در خانه تو مهماننددرم یکی شب در خانه تو مهمان نیست
هوش مصنوعی: همه افراد بزرگ و مهم در خانه تو جمع میشوند، اما در دل من هیچکس به جز تو جایی ندارد.
بدانکه نیست گرو کان بدست تو در میدلی نماند که در دست تو گرو کان نیست
هوش مصنوعی: بدان که اگر چیزی در دست تو نیست، نباید به آن وابسته شوی؛ چون در دل کسی که برایت عزیز است، چیزی که در دستان تو نیست نخواهد ماند.
کدام شاعر در مدحت تو خرم نیستکدام زائر از نعمت تو شادان نیست
هوش مصنوعی: کدام شاعر نیست که از ستودن تو خوشحال نباشد؟ و کدام زائری است که از برکات تو شاد نیست؟
کدام کس که بر او مر هزار فضلت نیستکدام کس که بدو مر هزارت احسان نیست
هوش مصنوعی: چه کسی را میتوان یافت که بر او هزاران فضیلت نباشد؟ و چه کسی را میتوان پیدا کرد که به او هزاران نیکی نشده باشد؟
همیشه ملک سلیمان و عمر نوحت بادکه هیچ مردی چون نوح و چون سلیمان نیست
هوش مصنوعی: این اشعار به این معناست که امیدواریم همیشه قدرت و سلطنت سلیمان و نوح ادامه داشته باشد، زیرا هیچ انسانی به اندازه نوح و سلیمان بزرگ و بینظیر نیست.