شمارهٔ ۳۵ - در مدح میر ابونصر مملان
هوش مصنوعی: این شعر در وصف زیبایی و جذابیت معشوق است و از استعاره‌های دلنشینی استفاده می‌کند. شاعر به تصویرگری چهره و موی معشوق می‌پردازد و او را به کمان و کمند تشبیه می‌کند. معشوق با لبانی چون عقیق و چشمانی چون جان شاعر توصیف می‌شود. شاعری که در دام عشق او گرفتار است و به زیبایی‌های وجود او غرق شده است.
در ادامه، شاعر به قدرت و عظمت خداوند اشاره می‌کند و بیان می‌کند که هیچ کس نمی‌تواند درکی از حکمت و فرمان الهی داشته باشد. در نهایت، شاعر خطاب به معشوق از او می‌خواهد که با محبت و دوستی او را بپذیرد و عشق را در دل‌های خویش جای دهد. شعر به نوعی تأملی عمیق درباره عشق، زیبایی و قدرت خداوند است.
به ابروان چو کمانی به زلفگان چو کمندلبانْت سوده عقیق و رخانْت ساده پرند
هوش مصنوعی: چهرهی زیبا و با وقار تو مانند کمان است، موهای تو شبیه کمند است که میتواند دلها را اسیر کند. لبهایت همچون عقیق درخشان و صورتت ساده و بیآلایش مانند پرندهای زیباست.
پرند لاله‌فروش و عقیق لؤلؤپوشکمان غالیه‌توز و کمند مشکین‌بند
هوش مصنوعی: پرندهای لاله در حال فروش هستند و عقیق مانند مروارید بر دوش دارند. نیز، کمانی از غالیه (نوعی پارچه زیبا) و کمندی به رنگ مشکی به همراه دارند.
شکفته نرگس داری به زیر خَمّ کماندمیده سنبل داری به زیر بند کمند
هوش مصنوعی: نرگس زیبایی در حال شکفتن دارد که زیر قوس کمان قرار دارد و سنبل خوشبویی نیز زیر بند طناب آویزان است.
به خط جادویی آراسته پرند به مشکبه دست نیکویی آمیخته عقیق به قند
هوش مصنوعی: پرندهای که با خط زیبا و جادویی زینت داده شده، در دست دارد مشک خوشبو و نیکویی که با عقیق و قند آمیخته شده است.
دو چشم و دو لب و دو عارض و دو زلفت هستنشاط و انده و ناز و نیاز و سود و گزند
هوش مصنوعی: دو چشم و دو لب و صورت زیبا و دو دسته مو، هم ساعت خوشی و شادابی را میسازند و هم ناراحتی و غم، همچنین نماد ناز و محبت، و کارایی و آسیب را هم در خود دارند.
هوات بر دل من چند گونه دام نهادبلات بر تن من چند گونه بند افکند
هوش مصنوعی: دوستداشتن تو بر دل من دامهای زیادی میافکند و نیرنگهای مختلفی بر جان من میزند.
میان دامم و چشمم همی نبیند دامبه زیر بندم و چشمم همی نبیند بند
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر به وضعیتی اشاره می‌کند که هر دو چیز مهم، یعنی دام و بند، در زندگیاش وجود دارند، اما او نمی‌تواند آنها را ببیند. این به نوعی نشاندهندهی ناتوانی در درک واقعیتها و عواقب کارهایش است. به عبارت دیگر، او در وضعیت گیجی و سردرگمی قرار دارد و نمی‌تواند به درستی افکار و مشکلات خود را تشخیص دهد.
به رنگ روی تو اندر هزار حیله و رنگبه بند زلف تو اندر هزار چنبر و بند
هوش مصنوعی: در هزاران روش و ترفند از زیبایی چهرهات مینگرم و برای زلفت هزاران حلقه و گره میزنم.
به سان پشت من است آن دو زلف مشک‌آگینبه سان جان من است آن دو چشم سِحرآگند
هوش مصنوعی: آن دو زلف مشکی مانند پشت من هستند و آن دو چشم سحرآلود مانند جان من به شمار میآیند.
اگر نه پشت من است آن چرا شده است دو تاو گرنه جان من است آن چرا شده است نژند
هوش مصنوعی: اگر آن شخص پشت و پناه من نیست، پس چرا دو بخش از وجودم را تحت تأثیر قرار داده است؟ و اگر او دلیل زندگی من نیست، پس چرا حال من اینگونه خراب است؟
تو ایدری و شم زلف تو رسیده به شامرواست گر شمنان پیش روی تو بشمند
هوش مصنوعی: در اینجا میگویند که تو با زیبایی و جذابیت خود، درخشندگی خاصی داری و اگر کسی به خاطر زلفهای تو احساساتی شود، این احساس کاملاً طبیعی و پذیرفتنی است. در واقع، حضور تو باعث می‌شود که دیگران هم از زیباییات تحت تأثیر قرار گیرند.
چو نور قبلهٔ زردشت نور دو رخ تونوشته گرد وی اندرز مشک و غالیه زند
هوش مصنوعی: نور زرتشت مانند نوری است که از دو چهره تو میتابد و دور آن را با عطرهای خوش و بوی دلانگیز پر کرده است.
دلم ز چشم ببردی به زلف بسپردیاگر به جان نگرانم به دل شدم خرسند
هوش مصنوعی: اگرچه دلم را با نگاهت بردی و محو زلفت شدم، اما اگر از من نگران هستی، خوشحال میشوم که به خاطر تو چنین احساسی دارم.
ز هیچ بند نترسم که طبع من بگشادعطای خسرو کشورگشای دشمن‌بند
هوش مصنوعی: من از هیچکس نمیترسم؛ چون خصلت من آزاد و گشوده است. لطف و بخشش پادشاهی که سرزمینها را فتح می‌کند، باعث شده است که از هرگونه محدودیت رهایی یابم.
بلند‌رأی و بلندی‌فزای بو نصر آنکه پست باشد با قدرش آسمان بلند
هوش مصنوعی: کسی که در نظر و اندیشهاش بزرگ است، با خوبیهایش به مقام و اعتبار بالایی میرسد، در حالی که کسی که ضعف و کور ذهنی دارد، هر چقدر هم که در موقعیتهای بالا باشد، هیچ ارزشی نخواهد داشت.
ملک‌نهاد و ملک‌سیرت و ملک‌دیدارملک‌نژاد و ملک‌همت و ملک‌پیوند
هوش مصنوعی: شاه و فرمانروایی، با ویژگیهای برجسته و صفات نیکو شناخته میشوند. او نه تنها در ظاهر و جایگاه، بلکه در شخصیت و طبع نیز ممتاز است. نسل و اصل و خاستگاه او نیز شایسته و محترم است و نیروی اراده و همت او در بهبود روابط و پیوندهای اجتماعی تاثیرگذار است.
نهال مردی در باغ مردمی بنشانددرخت زفتی از بوم سفلگی برکند
هوش مصنوعی: مردی به خوبی در میان مردم نشو و نما می‌کند و با تلاش و کوشش، از ریشههای حقیر و ناپربرگ جدا می‌شود و به سراغ موفقیتهای بزرگ میرود.
بسا کسا که وی از بند شاه پند آموختکه روزگار ندانست دادن او را پند
هوش مصنوعی: بسیاری از افراد هستند که از سلطنت و قدرت درس عبرت گرفتند، اما روزگار به آنها فرصتی نداد تا از آن درسها بهره ببرند.
چنان ببالد از آواز سائلانش جانکه جان مادر زآواز گم شده فرزند
هوش مصنوعی: چنان آوای درخواستکنندگان به جان او جان میدهد که گویی مادر از صدای فرزندش گم شده است.
عدو ز خندهٔ تیغش همیشه نالانالولی ز نالهٔ کلکش همیشه خنداخند
هوش مصنوعی: دشمن با خندهاش همیشه ناله و فریاد می‌کند، اما از صدای نالهاش همیشه خندیده و خوشحال است.
به هیچ وعدهٔ او درنیوفتد تأخیربه هیچ لفظ وی اندر نیوفتد ترفند
هوش مصنوعی: هیچ وعدهای از او به تأخیر نمیافتد و هیچگونه فریب و نیرنگی در کلام او وجود ندارد.
چو دست برنهد او روز کین به دستهٔ تیغبه جای تیغ یلان آرزو کنند کمند
هوش مصنوعی: زمانی که او دست بر افرازد و روز انتقام را آغاز کند، افرادی که قوی و شجاع هستند، به جای شمشیر، آرزو میکنند که کمند (حلقهای برای مهار و دستگیری) به دست بگیرند.
هر آنچه داوود آن را به سال‌ها پیوستهر آنچه قارون آن را به عمرها آگند
هوش مصنوعی: هر چیزی که داود با تلاش و کوشش زیادی به دست آورد، و هر چیزی که قارون با ثروت و زیادهخواهی شرطی کرد، در نهایت بدون تلاش واقعی و به صورت موقت به دست آمدهاند.
یکی به رزم سنانش به ساعتی بگسستیکی به رادی دستش به بزم بپراکند
هوش مصنوعی: شخصی با نیزهاش کسی را به زمین میزند و دیگری با دستانش به او ضربه میزند و به این ترتیب او را به عقب میرانند.
هر آن چه باید ایزد به خلق باز دهدبه نام نیک بکرده است از این میانه پسند
هوش مصنوعی: هر چیزی که خداوند باید به خلق عطا کند، به نام نیک و بر اساس کارهای خوب انجام شده است و در این میان، مورد پسند قرار گرفته است.
به رای او نرسد وهم هیچ زیرک‌بازبه فضل او نرسد فهم هیچ دانشمند
هوش مصنوعی: هیچ کس به درک واقعی و عمیق نخواهد رسید، مگر اینکه فضل و دانش او در کنار خرد و آگاهی باشد. به عبارت دیگر، تنها از طریق حمایت و لطف اوست که انسانها میتوانند به فهم عمیق تری از علم و دانش دست یابند.
نه انجُم است دلش نور و چون بتابد چوننه قلزُم است کفش مال چند بخشد چند
هوش مصنوعی: دل او همچون ستارهها نور ندارد و وقتی که بتابد، مانند دریا نیست که موجهایش فراوان باشد؛ بلکه به اندازهای که بخواهد، بخشش می‌کند.
چنان ستوده بوَد در جهان به فضل و خردکه هرچه گوید او بگروند بی‌سوگند
هوش مصنوعی: او در جهان به خاطر ذکاوت و فضیلتش چنان مورد ستایش قرار گرفته بود که هر چیزی که میگفت، بدون نیاز به سوگند، پذیرفته میشد و مورد توجه قرار میگرفت.
اگر بخواهی کز تو بلا گسسته شودهوای او را با جان خویش کن پیوند
هوش مصنوعی: اگر میخواهی مصیبتها از تو دور شوند، باید با تمام وجودت به خواستههای او توجه کنی و به او نزدیک شوی.
ایا نوآیین شاهی همیشه بخت تو نوز بهر خدمت تو این فلک به سان نوند
هوش مصنوعی: آیا که شاه نوین همیشه بخت و اقبال تو تازه است؟ این آسمان به خاطر خدمت تو همچون چرخش نچرخد.
به ماه مانی با جام می فراز سریربه شیر مانی با تیغ کین فراز سمند
هوش مصنوعی: با ماه و زیبایی خود بر تخت پادشاهی نشستهای و با جام می خوشیات را جشن میگیری، و در عین حال با شمشیر کینه، بر اسب جنگیات سوار شدهای.
بسا کسا که خدایش جهان بداد تمامنداد مال و نخورد و نه بوی یافت نه گند
هوش مصنوعی: بسیاری هستند که خداوند به آنها تمام دنیا را داده، اما هرگز مال و ثروت نداشتهاند و حتی بوی خوشی از آن استشمام نکردهاند یا از گند و بوی بد آنها را نرسیده است.
تو را بداد خدای این جهان و نیکو داربدان که کرد ترا زآنچه داد روزیمند
هوش مصنوعی: خداوند در این دنیا نعمتهایی به تو داده است و بدان که او از آنچه به تو بخشیده، به تو زمانی را مشخص کرده است.
به داد دادن میلان به هیچ کس نکفیبه داوری تو چه بیگانه و چه خویشاوند
هوش مصنوعی: بیتردید نمیتوانی علاقهات را به کسی بدهی، چه آن شخص بیگانه باشد و چه از خویشاوندان تو.
همیشه تا نکند کس قیاس قند به زهرهمیشه تا نکند کس قیاس مار به بند
هوش مصنوعی: همیشه نباید چیزهای شیرین را با تلخها مقایسه کرد، همانطور که نباید یک مار را با چیزهای زیبا و جذاب مقایسه کرد.
جو بند بادا بر دست دوستان تو مارچو زهر بادا در کام دشمنان تو قند
هوش مصنوعی: به دوستانت با مهربانی و محبت رفتار کن و همچون زهر برای دشمنانت، محکم و سختی نشان بده.