شمارهٔ ۳۹ - در مدح ابودلف هنگام شکست دادن دشمن در قلعه نخجوان
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف حال و هوای خزان و تأثیر آن بر طبیعت و زندگی عاشقانه پرداخته است. با آمدن خزان، زیبایی‌های بستان و باغات از بین می‌رود و پرندگان و گل‌ها برمی‌خیزند. شاعر به تمایز بین بهار و خزان می‌پردازد و احساس حسرت و غم ناشی از جدایی و فقدان را بیان می‌کند. همچنین به عشق و غم عاشقانی اشاره می‌شود که در غم فراق معشوق غرق شده‌اند. در انتها، شاعر بر اهمیت لذت‌هایی چون شراب و موسیقی در زندگی تأکید می‌کند و آرزو می‌کند که دست‌ها و گوش هایش همیشه در دست یاری و نغمه‌ها باشد.
خزان ببرد ز بستان هر آن نگار که بودهوا خشن شد و کهسار خشک و آب کبود
هوش مصنوعی: فصل پاییز همه زیباییها را از باغ برد و با ورود هوای سرد، کوهها خشک شدند و آبها هم رنگ آبی خود را از دست دادند.
نگارهای نو آئین ز گلستان بستردپرندهای بهاری ز بوستان بربود
هوش مصنوعی: دختران زیبا و خوش کردار از گلستان بیرون آمدهاند و پرندگان بهاری از باغ به پرواز درآمدهاند.
ز کله های بهاری نه بوی ماند و نه رنگز حله های بهاری نه تار ماند و نه پود
هوش مصنوعی: از سرهای بهاری نه بویی باقی مانده و نه رنگی، از جامههای بهاری نیز نه رشتهای کوک شده و نه تار و پودی باقی مانده است.
نهفته نار پدیدار گشت و گل بنهفتغنوده نرگس بیدار گشت و گل بغنود
هوش مصنوعی: آتش پنهان آشکار شد و گل آرام به حرکت درآمد، نرگس از خواب بیدار شد و گل به خواب رفت.
لباس گردون مانند چادر ترساستفراش هامون مانند طیلسان یهود
هوش مصنوعی: لباس آسمان شبیه چادر زاهدان است و سروهای کنار هور هم مانند جامه یهودیان میباشند.
درست گوئی کردند نارو سیب نبردز زخم در تن هر دو رخ و جگر بشخود
هوش مصنوعی: نزدیک به حقیقت گفتهاند که سیب به خاطر زخمها و جراحاتش نبرد. در واقع، زخمها در بدن او و آسیبهایی که به قفسه سینهاش وارد شده، نشاندهندهی واقعیت تلخی است.
ز درد سیب دل نار گشت خون آگندز زخم نار رخ سیب گشت خون آلود
هوش مصنوعی: به علت درد و رنج، دل شبیه سیبی سرخ و خونین شده است و زخمهایی که بر صورتش وجود دارد، باعث شده که چهرهاش مانند سیبی خونآلود به نظر برسد.
چو چشم جانان نرگس بباغ چشم گشادچو روی عاشق خیری بباغ رخ بنمود
هوش مصنوعی: وقتی که چشمان معشوق شبیه نرگس در باغ گشوده می‌شود، مانند زمانی است که صورت عاشق نور امید را در باغ چهرهاش به نمایش میگذارد.
چو سوگوار بداندیش شاه نیلوفردر آب غرقه و رخسار زرد و جامه کبود
هوش مصنوعی: وقتی که سوگوار و اندیشهاش تاریک است، مانند نیلوفر آبی غرق در آب، چهرهاش زرد و لباسش رنگ کبود است.
بلای مختلفان شهر یار بودلف آنکز او عدو را شادی بکاست غم بفزود
هوش مصنوعی: مشکلات و دردسرهایی که از طرف معشوقان در شهر به وجود میآید، باعث می‌شود که دشمنان نیز کم خوشحال شوند و غم و اندوه بیشتر شود.
بروز بخشش او بر درم بگرید گنجبزوز کوشش او بر عدو بنالد خود
هوش مصنوعی: بخشش او بر در من اشک میریزد و تلاش او باعث عذاب دشمنش می‌شود.
ز بسکه کشت عدو گوشه های تیغ بریختز بسکه بست عدو حلقه های بند بسود
هوش مصنوعی: به خاطر شدت حملات دشمن، تیغها و سلاحها در گوشه و کنار ریخته شد و به همین دلیل دشمن توانست زنجیرها و بندهایی را محکم کند که به نفع خود بودهاند.
همیشه خوبی او گفت هرکه گفت و شنیدهمیشه نیکی او کشت هرکه کشت و درود
هوش مصنوعی: هر کسی که در مورد خوبیها صحبت کرد و آنها را شنید، همیشه نیکی و خوبی را در زندگیاش گسترش میدهد و هر کسی که به این کار ادامه دهد، در نهایت از این خوبیها بهرهمند خواهد شد.
ز گرد رنج برامش دل ولی بستردز زنگ از ره بخشش غم ولی بزدود
هوش مصنوعی: دل من از درد و رنج به تنگ آمده، اما از طریق بخشش، غم و غصه را از خود دور کردم.
هر آن شهی که سپه سوی او کشد بنبردبخون خویش و بخون سپه شود مأخوذ
هوش مصنوعی: هر حاکمی که نیروهای نظامی به سوی او بیایند، باید بر اثر خون خود و خون سربازانش مسئولیت پذیر باشد.
ایا شهی که بود وعده های رنج تو دیرایا مهی که بود وعده های بر تو زود
هوش مصنوعی: ای عزیز، آیا آن پادشاهی که وعدههای سختی را به تو میدهد، دیر باز میگردد؟ آیا آن ماهی که وعدههای نیکو را به تو میدهد، زودتر میتابد؟
گزیده نیست هر آنکس که مر ترا نگزیدستوده نیست هرآنکس که مر ترا نستود
هوش مصنوعی: هر کس که تو را انتخاب نکرده باشد، ارزشمند نیست و هر کس که تو را ستایش نکرده باشد، شایسته ستایش نیست.
عدوت راه بپیمود و رأی جنگ تو کردبرفت و باز دلش کیل گشت و غم پیمود
هوش مصنوعی: دشمن مسیرش را طی کرد و تصمیم به جنگ با تو گرفت. ولی بعد از رفتن، دلش پر از غم و اندوه شد.
همی شکستن تو خواست خویشتن بشکستهمی غنودن تو خواست خویشتن بغنود
هوش مصنوعی: شما خواستهاید که خود را بشکنید و در نهایت این خواسته شما به تحقق میپیوندد. همچنین، هنگامی که خواستهاید آرام بگیرید و استراحت کنید، این خواسته نیز به حقیقت میپیوندد.
ز حرب شاه نگونسار باز گشت چنانکه باز گشت ز حرب خدا ما نمرود
هوش مصنوعی: از جنگ شاهی که در حال سقوط بود، بازگشت مانند بازگشت نمرود از جنگ خدا.
همان کسی که نبخشود هیچ با مردمچنان برفت که دشمن همی بر او بخشود
هوش مصنوعی: آن کسی که هرگز با مردم عفو و بخشش نداشت، به گونهای رفت که حتی دشمنانش نیز او را بخشیدند.
ز بیم آتش تیغت چه روز رفت بشبمرادش آنکه به شب مجلست نبیند دود؟
هوش مصنوعی: از ترس آتش شمشیر تو چه شبهایی را سپری کرده است؛ آیا آرزوی او این نیست که در شب جمع تو، دود را نبیند؟
نه نخجوان طمعش بود تاکنون اکنونبرفت و کرد بی کار نخجوان بدرود
هوش مصنوعی: نخجوان تا به حال امیدوار بود، اما اکنون رفته و به کار خود پایان داد. نخجوان، خدا حافظ!
مرا کسی کن شاها که از نشستن منمرا زیان بود و مر ترا نباشد سود
هوش مصنوعی: من را کسی را پیدا کن ای پادشاه که نشستن من برایم دردسرساز شده و برای تو هم فایدهای ندارد.
همیشه تا به نبید اندر است خوشحالیهمیشه تا به سرود اندر است رامش و رود
هوش مصنوعی: تا زمانی که در دلمان شادی و شوق زندگی وجود دارد، میتوانیم از خوشحالی و سرود خواندن لذت ببریم و به چشیدن طعم خوشیها بپردازیم.
مباد دست تو بی زلف یار و جام نبیدمباد گوش تو بی بانگ عود و رود و سرود
هوش مصنوعی: مباد که دست تو از زلف محبوب و پیمانه شراب خالی بماند. مباد که گوش تو از صدای عود، رود و آهنگ خالی باشد.