شمارهٔ ۶۰ - در مدح شاه ابونصر جستان و پسرش ابوالمعالی شمس الدین
هوش مصنوعی: این شعر به وصف زیبایی‌های بهار و طبیعت می‌پردازد و از آن به عنوان نشانه‌ای از پیروزی و نشاط یاد می‌کند. در این دوره، گل‌ها، درختان و پرندگان به زندگی و سرزندگی برمی‌گردند و بوستان‌ها و باغ‌ها زنده و رنگین می‌شوند. شاعر می‌گوید که باد فروردین بر همه چیز تأثیر می‌گذارد و زندگی دوباره به طبیعت بازمی‌گردد.
سپس شاعر به توصیف ویژگی‌های یک شاه بزرگ و دادگر می‌پردازد که در کنار زیباهای طبیعت، مقام و قدرتش را توصیف می‌کند. او سرشار از کرامت و بخشندگی است و به خوبی از مردم خود نگهداری می‌کند. دست او پر از جود و سخاوت است و هر کس که با او درآید، از وجودش بهره‌مند می‌شود.
شاعر به ستایش امیر می‌پردازد و خواهان طول عمر و خوش‌بختی برای او است. در پایان، بر اهمیت مدح و ستایش از چنین شخصیتی تأکید می‌کند و از آن به عنوان یک الگو یاد می‌نماید که همواره باید مورد احترام و تمجید قرار گیرد.
باد فروردین بگیتی در کند هر شب سفراوفتاده است از سفر کردنش بر گیتی ظفر
هوش مصنوعی: باد فروردین به زمین میوزد و هر شب مسیر خود را طی می‌کند، اما از سفر کردنش بر روی زمین ناکام مانده است.
بوستان شد چون بهار چینیان از رنگ و بوکوه چون یاقوت و چون پیروزه سرو غاتفر
هوش مصنوعی: باغ و بوستان مانند بهار چین، زیبا و پر از رنگ و عطر شده است. کوهها به مانند یاقوت و فیروزه درخشان هستند و درختان سرو به زیبایی در این منظر میدرخشند.
بلبل اندر گلستان هر ساعتی دارد نفیروز نفیرش در گلستان گل همی نازد بفر
هوش مصنوعی: پرندهای در گلستان هر لحظه آواز میخواند و صدای او باعث می‌شود که گل‌ها نیز به زیبایی و شکوهمندیاش افتخار کنند.
آن شقایق همچو در منقار طوطی مانده قاروان گل دو روی چون بر زر سوده معصفر
هوش مصنوعی: آن گل بنفش مانند قناری در لانهاش باقی مانده و گلهای دو رنگ مثل زرد و سرخ روی طلا نقش بستهاند.
ابر تاری در میان او عیان گشته درخشچون سپاه زنگ تیغ آهیخته گرد تتر
هوش مصنوعی: ابر مانند تاری در میان او نمایان شده و درخشانیاش شبیه به سپاهی است که شمشیرهای زنگزده را آماده کردهاند.
باغ و راغ از بوی گوناگون و نقش گونه گوناین بسان تبت است و آن بسان شوشتر
هوش مصنوعی: باغ و فضای سبز به خاطر عطرهای مختلف و طرحهای گوناگون، شبیه به تبت و شوشتر است.
نرگس اندر بوستان ماند بدست لعبتانساعد از مینا و انگشتان ز سیم و کف ز زر
هوش مصنوعی: در باغ، گل نرگس همچون زیبایی نگارانی است که دستانشان از شیشه و انگشتانشان از نقره و کف دستانشان از طلا ساخته شده است.
عاریت دارند گوئی چون برآرد باد جوشآبگیر از باز سینه گلبن از طاوس پر
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که این جمله به مفهوم موقتی بودن و ناپایداری اشیاء و زیباییها اشاره دارد. به نوعی می‌گوید که همه چیز در این دنیا عاریه و امانت است و ممکن است به زودی از دست برود. بنابراین، زمانی که زیبایی یا حالت خاصی ایجاد می‌شود، باید آگاه بود که ممکن است این حالت دائمی نباشد و زودگذر باشد، همانطور که باد میتواند به طور ناگهانی آب را از آبگیر به حرکت درآورد و زیبایی گلابی را که در طاووس وجود دارد، در یک لحظه از بین ببرد.
بر کنار جوی بر سبزی بنفشه جای جایچون فشانده بر پرند سبز عمدا نیل تر
هوش مصنوعی: کنار جوی، سبزی بنفشهای در همه جا دیده می‌شود که مانند رنگ سبز پرندهای بر روی آن پاشیده شده و به عمد آبیتر به نظر میرسد.
عرض کرده در با یاقوت و لؤلؤ باغ و راغعرض کرده سیم با مرجان و مینا کوه و در
هوش مصنوعی: در اینجا سخن از زیباییهایی است که در طبیعت و منابع گرانقیمت وجود دارد. به نوعی، دو نوع زیبایی را مقایسه می‌کند: یکی زیبایی‌های موجود در باغ‌ها و گل‌ها که با یاقوت و لؤلؤ توصیف شده و دیگری زیبایی‌های کوه و دشت که به سیم و مرجان و مینا تشبیه شدهاند. به این ترتیب، نشاندهنده تنوع و جاذبههای مختلفی است که در طبیعت وجود دارد.
همچو روی او میان از ابر رنگین شد چمنهمچو موی زنکیان از باد پرچین شد شمر
هوش مصنوعی: چمن به زیبایی صورت او رنگین و دلربا شد، مانند موهای زنانه که در اثر نَفَس باد به حالت نرم و خزدار درآمده است.
خویشتنرا باغ چون جنت بیاراید همیتا شه پیروز گر در وی کند رامش مگر
هوش مصنوعی: انسان باید خودش را به گونهای زیبا و سرسبز بسازد که شبیه به بهشت باشد، تا اگر شاه پیروزی روزی در او ببیند، بتواند او را به آرامش و دلخوشی دعوت کند.
دادگر بونصر جستان خسرو گیتی ستانکز همه کس برگزیدش کردگار دادگر
هوش مصنوعی: دادگر همانند نصر (پیامبر) است که در میان مردم به عنوان شاه و فرمانروای جهانیان انتخاب شده است و خداوند او را از میان همه افراد برگزیده است.
گر سخا نازد بدریا اوست دریای سخاور هنر نازد بگردون اوست گردون هنر
هوش مصنوعی: اگر سخاوت به دریا میبالد، او همان دریای سخاوت است و اگر هنر به آسمان میبالد، او همان آسمان هنر است.
از پی خواهنده و مهمان همیشه دارد اوهم نهاده خوان دولت هم گشاده دست و در
هوش مصنوعی: او همیشه به دنبال کسانی است که درخواست کمک یا مهمانی دارند و در این راه هم سفرهای از نعمتها برای آنها آماده کرده و دستش را برای کمک باز گذاشته است.
او ولایترا نگهبانست و مردم را مدارکز پی مردم گهر بخشد بکردار مدر
هوش مصنوعی: او سرپرست و نگهبان حکومتی است که بر مردم نظارت دارد، زیرا باید برای مردم بر طبق اعمال خوبشان ارزش و پاداشی را ارائه دهد.
حله با کینش شود بر دشمنان همچون خسکزهر با مهرش شود بر دوستان همچون شکر
هوش مصنوعی: کینه و دشمنی او باعث می‌شود دشمنانش را آسیبپذیر و ضعیف کند، در حالی که مهر و محبتش به دوستانش آنها را شیرین و خوشحال می‌کند.
در خیال آب جود او هزاران گونه خیردر شرار آتش جنگش هزاران گونه شر
هوش مصنوعی: در تصور من، لطف و مهربانی او باعث ایجاد هزاران نوع خوبی می‌شود، اما در وسط آتش جنگ او، هزاران نوع بدی و آسیب وجود دارد.
عمر از او اسپری و ملک از او خالی مبادزانکه هست از آفت آفاق مردم را سپر
هوش مصنوعی: عمر انسان باید مانند سپری محافظتگر باشد و زندگیاش نباید از نعمتها و نعمات خالی بماند؛ زیرا مردم در برابر مشکلات و خطرات دنیا نیازمند حفاظتی قوی هستند.
تا بود عالم در او ناید دگر مثلش پدیدعالمی باید دگر تا چون امیر آرد دگر
هوش مصنوعی: تا زمانی که این شخص عالم وجود دارد، مانند او دیگر نخواهد آمد. برای اینکه فردی مانند امیر دوباره ظهور کند، نیازی به وجود عالم دیگری است.
علم افلاطون بود با نعمت قارون بوددر حدیث مختصرش و در سخای ماحضر
هوش مصنوعی: دانش افلاطون با ثروت قارون ترکیب شده است که در کلام کوتاهش به وضوح نمایان است و در بخش سخاوت ما نیز حضور دارد.
چون سخن گوید بپیش دوست و دشمن باشد اودوستان را نوش بهر و دشمنان را نیشتر
هوش مصنوعی: وقتی کسی در حضور دیگران صحبت می‌کند، در نظر دوستها او را به عنوان فردی خوب و مورد احترام میدانند و به او نیک میگویند، اما دشمنان او را مورد انتقاد و زخم زبان قرار میدهند.
او برادی بی قرینست و بمردی بی نظیرخسرو نیکو فعالست و شه فرخ نظر
هوش مصنوعی: او برادری دارد که همتایی ندارد و در میان مردان بینظیر است. خسرو، نیکوکار و پُرتحرک است و او پادشاهی با نظر خوش و نیک است.
هرکه با وی سر ندارد راست دل یکتا بمهرکام دل کم گردد او را و جهانش آید بسر
هوش مصنوعی: هر کسی که با او ارتباطی نداشته باشد و نتواند او را درک کند، دلش به محبت و رضایت واقعی نخواهد رسید و به تدریج از خوشیهای دنیا نیز محروم خواهد شد.
عمر بدخواهان سپردن زو نه بس کاری بودخسروی را کش بود چون میر شمس الدین پسر
هوش مصنوعی: عمر افرادی که حسد دارند و بدخواه هستند، به سادگی هدر نمیرود و این برای کسی که در مقام سلطنت است، کار دشواری نیست، زیرا مانند میر شمس الدین، پسر، تسلط و قدرت دارد.
بوالمعالی شاه عالی همت و عالی مکاناز همه شاهان برآورده ببزم و رزم سر
هوش مصنوعی: شاه بزرگ و باارزش، که دارای روحیه و مکانت بلند است، از همه شاهان برتر است و در میدان جنگ و جشن، درخشش خاصی دارد.
مدحت او خوان همیشه تا غنی گردی ز مالطلعت او بین همیشه تا جوان گردی ز سر
هوش مصنوعی: همواره از فضایل او بگو تا ثروتمند شوی و از زیباییاش بهره‌مند گردی، و همواره به زیباییاش بنگر تا جوان بمانی.
آنکه خوش نایدش دیدن طلعت او باد کوروانکه نتواند شنیدن مدحت او باد کر
هوش مصنوعی: کسی که زیبایی او را نمیپسندد، مانند فردی نابینا است و کسی که نمیتواند از نعمت شنیدن مدح و ستایش او بهره‌مند شود، مانند فردی ناشنوا است.
مجلس میمون او خالی مباد از مدح خوانخانه بدخواه او خالی مباد از مویه گر
هوش مصنوعی: مجلس شاد او هیچگاه خالی نماند از ستایش و تمجید، و خانهی بدخواه او هیچگاه خالی نماند از ناله و غم.
آنچه بخشد سیم زر و در رومی و قصبهر دمی نارد بعمری کان کوه و بوم و بر
هوش مصنوعی: هرچه که به دست بیاید، چه طلا و نقره، چه از سرزمینهای رومی و چه از نی و ساقه، در هر لحظه از عمر، بر فراز کوهها و دشتها، است.
گاه رادی آ ز کاه و گاه کین دشمن شکارلفظ او شکرشکن شمشیر او لشگر شکر
هوش مصنوعی: هر گاه از خفا برآیم و دشمنی در میدان ظاهر شود، واژههایش همچون شیرینی است و شمشیرش مانند سپاهی است که به سوی او میرود.
آن هنر دیدند از او مردان میدان روز جنگکز ملک محمود خیل خانیان اندر کتر
هوش مصنوعی: مردان جنگ، در میدان نبرد، هنری را از او مشاهده کردند که به خاطر آن از پادشاه محمود و خاندان خیل خان یاد کردند.
نیست مال و ملک عالم را بنزد او محلنیست گیتی را و خلقش را بنزد او خطر
هوش مصنوعی: در نظر او، دارایی و زمینهای دنیا هیچ ارزشی ندارند و این دنیا و انسانهای آن برای او خطری به شمار نمیآیند.
خشم او بادیست کو را رنج و غم باشد نسیمجود او ابریست کو را گنج و کان باشد مطر
هوش مصنوعی: در این ابیات، اشاره شده که خشم او مانند بادی است که باعث رنج و غم می‌شود، و در عوض، بخشش او مانند ابری است که گنج و نعمت بر زمین میبارد. به عبارت دیگر، خشم او دردناک است در حالی که رحمت و هدیهاش، سبب خوش‌بختی و بهرهمندی است.
در خلاف اوست بیم و در رضای او امیددر عنان او قضا و در سنان او قدر
هوش مصنوعی: در اینجا به نوعی تضاد اشاره شده است. در شرایط نامساعد و منفی، ترس و بیم وجود دارد، اما وقتی با رضایت او مواجه میشویم، امید و اطمینان به وجود میآید. همچنین، کنترل بر امور به دست اوست و سرنوشت ما در دستان او قرار دارد. به عبارتی، تمام قدرت و اختیار در دست اوست و این نشاندهنده تأثیر او بر زندگی و سرنوشت انسانهاست.
دست گوهربار او در بزم باشد آزبرخشت آتش بار او در رزم باشد دار در
هوش مصنوعی: دست با ارزش او در میهمانیها زیبا و دلنشین است، اما در میدان جنگ مانند آتش میسوزد و خطرناک به نظر میرسد.
گر کند شادی شب تاری پدید آرد ز روزور کند رادی ز گل باری پدید آرد دگر
هوش مصنوعی: اگر شب شادی را به وجود آورد، روز هم میتواند به آن رنگ و بویی ببخشد، و اگر گل باری خوشحالی را به وجود آورد، چیزهای دیگر نیز میتوانند شادی را فراهم کنند.
ای امیری آفرین فخر ملوک و شمس دینافریده ایزدت با فره و فرهنگ و فر
هوش مصنوعی: ای بزرگوار، تو به راستی سرآمد دیگران و ستاره دین هستی که به دست خداوند خلق شدهای و با استعداد و فرهنگ و عظمت مورد ستایش قرار داری.
پار و هم پیرار کردی نیکی از هر گونه ایاز کریمی کردیم امسال نیکی بیشتر
هوش مصنوعی: شما به ما کمک کردید و به نوعی ما را حمایت کردید. هر سال نیکی و خوبیهای بیشتری انجام میدهیم و امسال هم از آن بیشتر بوده است.
چون سرایم پر ز دینار و درم کردی بجودمن کنم گیتی بمدح تو پر از در و گهر
هوش مصنوعی: وقتی که خانهام پر از پول و ثروت می‌شود، من با وجود تو، دنیا را با ستایش تو پر از جواهر و زیبایی میکنم.
تا گمان بر دل نیارد چون یقین هرگز نشانتا خبر بر دل نیارد چون عیان هرگز اثر
هوش مصنوعی: تا زمانی که چیزی در دل به یقین نرسد، هیچ اثر و نشانه‌ای نخواهد داشت. خبر و احساساتی که در دل داریم، وقتی واقعی و عیان نیستند، تأثیری نخواهند گذاشت.
عمر تو بادا یقین و عمر بدخواهت گمانملک تو بادا عیان و ملک بدخواهت خبر
هوش مصنوعی: باشد که عمر تو طولانی و پر از اطمینان باشد و عمر کسانی که به تو بدخواهند، مشکوک و نامعلوم بماند. همچنین، ممکن است سلطنت و مالکیت تو برجسته و واضح باشد و خبر از سلطنت بدخواهان تو، ناپیدا و مبهم باشد.