شمارهٔ ۴۸ - ادیب الممالک
هوش مصنوعی: در این متن، نویسنده به سفر خود به آذربایجان و ارسال شعری برای آقای عبدالحسین خان امیر تومان می‌پردازد. او در شعری به نقد و تمسخر شخصی به نام میرزاعلی اکبر وقایع نگار می‌پردازد که به خود لقب "صادق الملک" داده و نام نویسنده را به ناحق به تقلب به خود نسبت داده است. نویسنده از گم شدن نام خود در طول زمان و تلاش برای یافتن آن شکایت می‌کند و با کلمات زیبا و طنزآمیز به این موضوع می‌پردازد که چگونه نام نیکان باید باقی بماند و کسانی که خود را به دروغ بزرگ می‌کنند، سزاوار نخواهند بود. او همچنین به بی‌تفاوتی میرزاعلی اکبر اشاره می‌کند و خواستار این است که نام واقعی‌اش برگردانده شود. در نهایت، نوشتار نیز به طعنه و شوخی به پایان می‌رسد.
در سفر دوم که بآذربایجان آمده بودم این قطعه را از تبریز به کردستان خدمت خداوندزاده آقای عبدالحسین خان امیر تومان که به سالارالملک ملقب است و ایالت کردستان به وی مفوض می باشد فرستادم و در آن بر سبیل مطایبه اشعاری است بر اینکه میرزاعلی اکبر وقایع نگار که خود را در این دولت بقلب صادق الملکی ملقب کرده اسم مرا که صادق است به تقلب فرا گرفته.
هوش مصنوعی: در سفر دومم به آذربایجان، این متن را از تبریز به کردستان برای آقای عبدالحسین خان امیر تومان که به سالارالملک معروف است و مسئولیت ایالت کردستان را دارد، فرستادم. در این متن به صورت شوخی اشعاری نوشتهام درباره میرزاعلی اکبر وقایعنگار که خود را به عنوان صادق الملک معرفی کرده و نام من که صادق است را به نادرست به کار برده است.
خدا یگانا از دستبرد چرخ دغلسه سال نام من از نامه ی جهان گم شد
هوش مصنوعی: خداوند یکتا از آسیبهای زمانهی فریبکار محافظت کرده و به مدت سه سال نام من از دفتر جهانی محو شده است.
چو از صحیفه ایام محو شد ناممدلم چو دیده ز اندیشه در تلاطم شد
هوش مصنوعی: وقتی نامم از یاد ایام پاک شد، دلم مانند چشمی که در فکر فرو رفته، به شدت دچار تلاطم و آشفتگی شد.
برای یافتن وی بدست باد صباکتابتم به خراسان و ساوه و قم شد
هوش مصنوعی: برای پیدا کردن او، نامههایم را به باد صبا سپردم و به مناطق خراسان، ساوه و قم فرستادم.
نشان نیافتم از وی به هیچ شهر و دیارشرار آهم ازین رو به چرخ هشتم شد
هوش مصنوعی: من هیچ نشانهای از او در هیچ شهری پیدا نکردم، به همین دلیل آتش دل شورو اشتیاقم به آسمان هشتم رسید.
سپس شنیدم کس برده خواجه افسر کردبدان مثابه که خود نیز در توهم شد
هوش مصنوعی: سپس شنیدم که کسی، تاج و نشان خواجه را به طریقی برده است که او نیز به همین دلیل دچار خیال و توهم شده است.
گرفته نام مرا از برای خویش لقبوزین شرف به همه خلق در تقدم شد
هوش مصنوعی: او نام مرا به عنوان یک لقب برای خودش انتخاب کرده و به این ترتیب، شرافت و مقام من را در برابر همه مردم به نمایش گذاشته است.
دلم بسوخت از این درد و دود ازو برخاستچنانکه دیدی آتش بخشک هیزم شد
هوش مصنوعی: دل من از این درد به شدت سوخت و از آن دود برخواست، مانند آتش که بر روی هیزم خشک شعلهور میشود.
غمین شدم که چرا کرم پیله افعی گشتسته بدم که چرا عنکبوت کژدم شد
هوش مصنوعی: من ناراحت شدم از اینکه کرمپیچ به شکل افعی در آمده و دلم گرفت که چرا عنکبوت تبدیل به کژدم شده است.
چگونه خود را صادق کند خطاب کسیکه او مکذب نصب امیر در خم شد
هوش مصنوعی: چطور میتواند کسی که در برابر یک فرد معتبر و قدرتمند قرار گرفته، خودش را راستگو و صادق معرفی کند، در حالی که آن فرد، به او اعتقادی ندارد و او را رد کرده است؟
هر آنکه بشندی این قصه در تحیر ماندهر آنکه برخواند این نکته در تبسم شد
هوش مصنوعی: هر کسی که این داستان را بشنود، در حیرت و تعجب فرو میرود و هر کسی که این نکته را بخواند، لبخند بر لب میآورد.
نبشتمش که خدا را بخویش نام مرامبند زانکه نخواهد شعیر گندم شد
هوش مصنوعی: من او را به خاطر خدا نوشتم، پس نام مرا به خودت نچسبان، زیرا خداوند نخواهد اجازه داد که دانه گندم به صورت جو درآید.
پلنگ باید سیاح کوه سهلان گشتنهنگ باید مساح بحر قلزم شد
هوش مصنوعی: پلنگ باید مانند سیاح در کوهها سفر کند و نهنگ نیز باید در دریاها و اعماق دریایی به جستوجو بپردازد.
ز نام نیکان کس نیکنام می نشودببایدت پی نیکان گرفت و مردم شد
هوش مصنوعی: برای اینکه کسی به نام نیک مشهور شود، کافی نیست فقط به نام نیکان اشاره کند. بلکه باید تلاش کند تا رفتار و منش خود را به خوبی تغییر دهد و به آنها اقتدا کند تا در جامعه انساندوست و نیکوکار شناخته شود.
به عجز و لابه ام آن سنگدل نبخشود ایچبلی به بره کجا گرگ را ترحم شد
هوش مصنوعی: به هر حال، دل سنگی او از من هیچ رحم نکرد. حتی اگر به برهای هم رحم شود، آیا گرگ میتواند به آن ترحم کند؟
جواب من همه از خامه اش سکوت آمدسلام من همه در حضرتش علیکم شد
هوش مصنوعی: جواب تمام سوالات من از خامهی او به سکوت درآمد و سلام من هم به حضورت همواره رسید.
چو بود جایش در آستان میر اجلکمینه نیز در آنجا پی تظلم شد
هوش مصنوعی: زمانی که جایگاهش در درگاه فرمانروای مرگ است، حتی فرد کم اهمیت نیز در آنجا به دنبال حق خود میگردد.
وصول بنده و آهنگ وی به رسم فرارقرینه گشت و سر گاو رفته در خم شد
هوش مصنوعی: دسترسی و توجه من به بنده مانند حرکت به سوی دوری و فرار شد، و مانند سر گاوی که در گوشهای مانده، به سختی افتاده است.
بسوی خانه خود شد ز آستان امیرز خوان نعمت در بسترم تنعم شد
هوش مصنوعی: به سمت خانهاش رفت و از درگاه امیر جدا شد، در حالی که از سفره نعمت بهرهمند شده بود.
خدایگانا بهر خدا اگر روزیبه چرخ کاخ تو هم سلک عقد انجم شد
هوش مصنوعی: ای پروردگار، اگر روزی در آسمان، کاخ تو همتراز با ستارگان قرار بگیرد، برای خداوندی توست.
بگیر نام رهی را از او و باز فرستکه مر ترا به هزاران چو وی تحکم شد
هوش مصنوعی: اینجا از تو میخواهد که نام کسی را که در مسیر زندگیات تأثیرگذار بوده، بگیری و دوباره به او برگردانی، زیرا ممکن است برای تو هم مانند او بسیار از خود اقتدار و تأثیرگذاری نشان دهد.
وگر به محضر شرعم روان کنی گویمز کره گی خرک لنگ بنده بی دم شد
هوش مصنوعی: اگر به محضر شرع بروی، میگویم که به خاطر ناراحتی و نقصهایم، مثل الاغی که لنگ میزند و دم ندارد، بینقص و کامل نیستم.
و گر به من ندهد گوش هوش خواهد دیدکه عنقریب دو گوشش جریمه دم شد
هوش مصنوعی: اگر به من توجه نکند، به زودی متوجه خواهد شد که عواقب بیتوجهیاش برایش پشیمانی به همراه خواهد داشت.
پی مطایبه این طرفه چامه بربستماگر چه بر صفت تسخر و تهکم شد
هوش مصنوعی: به خاطر شوخی و بازیگوشی، این شعر را سرودم، هرچند که ممکن است لحن آن به تحقیر و تمسخر نزدیک شود.