شمارهٔ ۲۳۱ - تتبع خواجه
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر از دلتنگی و درد هجرت سخن می‌گوید. او به آرزوی دیدن معشوق خود اشاره می‌کند و هرچند که او را نمی‌بیند، اما از حضور او در مجلس خرسند است. شاعر از تلخی حزن و زجر جدایی می‌گوید و می‌خواهد با یک لبخند معشوق، از این درد رهایی یابد. او به زیبایی آن معشوق درختی را تشبیه کرده که از دلش روییده و از دیگران جداست. نیز به نوعی به جنون و دیوانگی خود اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که در این حالت نمی‌تواند به نصیحت‌های دیگران گوش دهد. در نهایت، او خود را رسوای دیوانگی می‌خواند و به تناقض میان عقل و دیوانگی در احساساتش اشاره می‌کند.
نبینم سوی او گرچه به رویش آرزومندمچو در مجلس بود آن مه بدین مقدار خرسندم
هوش مصنوعی: اگرچه آرزو دارم به چهرهاش نگاه کنم، اما نمیخواهم او را ببینم. وقتی آن ماه محبوب در مجلس حاضر است، در همین حد هم خوشحالم.
ز هجرت گریه‌های تلخ زهرم در مذاق افکندچه باشد کام جان شیرین کنی از یک شکرخندم
هوش مصنوعی: از دوری و جدایی، اشکهای تلخی بر من میریزد که طعم تلخی را به من می‌دهد. حالا چه فایده دارد که جانم را با یک لبخند شیرین کنم؟
به چشم آن لحظه بنشاندم نهال سرو قدت راکه از بستان دل نخل خیال غیر برکندم
هوش مصنوعی: در آن لحظه، به چشمانم تصویر زیبایی از قامت تو را جای دادم، چرا که از باغ دل خود، خیال دیگران را کنار گذاشتم و فقط به تو فکر کردم.
خوشم با قطره خون کز جگر آید همانا هستجگر پرگاله‌ها فرزند و چون فرزند فرزندم
هوش مصنوعی: من از قطره خونی که از جگرم جاری میشود خوشحالم، زیرا در واقع جگر پر از غم و اندوهها، به نوعی فرزند من است و همین فرزند نیز به من تعلق دارد.
شکاف تیغ هجرش را به سوزن اینکه می‌دوزیرها کن شاید از مژگانش آید ناوکی چندم
هوش مصنوعی: به جای اینکه با سوزن این شکاف جدایی را بدوزی، بهتر است رهایش کنی. شاید از چشمان او چند تیر محبت بیفتد و تو را به او نزدیک کند.
ز زلف کافری زنار بستم بر میان لیکندروغی تهمت اسلام و دین بر خویش می‌بندم
هوش مصنوعی: من زلف یک کافر را به عنوان کمربند به دور میانهام بستم، اما بر خودم به دروغ تهمتی از اسلام و دین میزنم.
سگ دیوانه بگریزد ز آشوب جنون منچه نادانی تو ای ناصح که می‌خوانی خردمندم
هوش مصنوعی: سگ دیوانه از جنون من فرار می‌کند، اما تو ای نصیحتکننده نادان که مرا خردمند می‌خوانی، نمیدانی چه بیخود و دیوانهام.
مگر می قطره قطره در گلو ریزم که آسایدز تیغ محنت هجران دل برکند برکندم
هوش مصنوعی: آیا باید به آرامی و به تدریج اشک بریزم تا از درد و رنج جدایی که قلبم را میآزارد، رهایی یابم؟
من از دیوانگی رسوای عالم گشتم ای فانیز من دیوانه‌تر آن کاو درین حالت دهد پندم
هوش مصنوعی: من به خاطر دیوانگیام در دنیا مشهور شدم، ای آدم فانی! از من دیوانه‌تر کسی نیست که در این حالت به من نصیحت می‌کند.