شمارهٔ ۲۹ - در مدح دستور اعظم مختار الدین
هوش مصنوعی: این شعر نغز و زیبا از خاقانی، شاعر معروف ایرانی، به ستایش عشق و عدالت پرداخته و به تمجید از فضایل معنوی و اخلاقی میپردازد. شاعر در ابیات خود به زیباییهای عشق و زلف معشوق اشاره میکند و نشان میدهد که عشق بر هر چیز دیگر برتری دارد. او سپس به دوری و نزدیکی عدالت و دین اشاره کرده و بر اهمیت آن در زندگی انسانها تأکید میکند. در نهایت، خاقانی از قدرت و برتری پادشاه به عنوان نماینده صلح و عدالت یاد کرده و تأکید میکند که همه چیز در سایه عدالت بهتر و نکوتر است. به طور کلی، این شعر ترکیبی از مضامین عاشقانه و اجتماعی است که بر اهمیت عشق، عدالت و فضایل انسانی تأکید دارد.
دل صید زلف اوست به خون در نکوتر استوان صید کان اوست نگون‌سر نکوتر است
هوش مصنوعی: دل مانند صید زلف آن معشوق است که با خون خود زیباتر میشود. اما آن صید که بنای از دست رفتن دارد، به مراتب زیباتر است.
برد آب سنگ من، من از آن سنگ دربرمعاشق چو آب و سنگ ببر در نکوتر است
هوش مصنوعی: آب سنگ مرا برد، اما من از آن سنگ برمیخیزم. عشق من به آب و سنگ همچون این است که با آب و سنگ بروم، در کمال نیکویی.
رنجور سینه‌ام لب و زلفش دوای منکاین درد را بنفشه به شکر نکوتر است
هوش مصنوعی: دلbroken و بیمار من به لبها و موهای او درمانی دارد، زیرا این درد من را بنفشه، شیرینتر از شکر میآفریند.
در چشمش آب نی و رخ از شرم خوی زدهبادام خشک خوش تر و گل، تر نکوتر است
هوش مصنوعی: در چشمان او آبی نیست و چهرهاش از خجالت دچار رنگ باختگی شده است. بادام خشکی که دیده میشود از گل نازکتری زیباتر است.
خوی بدش که بازستاند مرا ز منآن خوی بد ز هرچه نکوتر نکوتر است
هوش مصنوعی: اگر خوی بد من باعث شود که من را از خودم جدا کند، این خصیصه بد از هر چیز خوب و نیکوتر است.
در تخته‌نرد عشق فتادم به دستخونمهره به دست و خانه به ششدر نکوتر است
هوش مصنوعی: در بازی عشق همچون تخته‌نرد گرفتار شدم، مهرهها در دستانم است و خانهای که در آن هستم، به زیبایی و خوبی ششدر است.
امسال نوبر دل خاقانی است عشقخوش میوه‌ای است عشق و به نوبر نکوتر است
هوش مصنوعی: امسال، عشق تازهای برای خاقانی به وجود آمده است که بسیار شیرین و دلپذیر است و این عشق نسبت به سالهای گذشته بهتر و زیباتر است.
خاقانیا زر و زر ازین شعر و شعر چندشعر ارچه کیمیاست ازو زر نکوتر است
هوش مصنوعی: ای خاقانی، طلا و ثروت از شعر بیشتر ارزش دارد، زیرا هر چند شعر میتواند گرانبها به نظر برسد، اما در نهایت طلا از آن نیز باارزشتر است.
طبعت که کیمیای زر روزگار از اوستبر صدر روزگار ثناگر نکوتر است
هوش مصنوعی: خوی و سرشت تو همچون کیمیای زر، ارزشمند و بینظیر است و در میان روزگار، تو را به عنوان کسی که شایسته ستایش است، بالاتر قرار میدهد.
دستور اعظم افسر دارندگان ملککز ظل عرش بر سرش افسر نکوتر است
هوش مصنوعی: بزرگترین فرمانده که دارای قدرت و سلطنت است، تاجی بر سر دارد که از سایه عرش (آسمان) بر او سزاوارتر و زیباتر است.
مختار دین نظام ممالک که رای اواز آسمان قوی‌تر و ز اختر نکوتر است
هوش مصنوعی: مختار دین، قدرت و بنیاد حکومتهاست و نظر او از تصمیمات آسمانی مستحکمتر و از ستارههای خوش یمن بهتر و فراتر است.
راز عقول و مشکل ارواح کشف اوستاسرار علم مطلقش از بر نکوتر است
هوش مصنوعی: او رازهای عقل و دشواریهای روح را آشکار میکند و اسرار علم بینظیر او از هر چیز دیگری برجستهتر و بهتر است.
هست آفتاب دولت سلجوقیان به عدلاکسیر گنج ملک به گوهر نکوتر است
هوش مصنوعی: دولت سلجوقیان مانند آفتاب است و به دلیل عدالت، ارزش آن بیشتر از گنجهای باارزش است. این نشان میدهد که عدالت و نیکوکاری، از ثروت و جواهرات باارزشتر هستند.
در عهد این خلف دل اسلافش از شرفبر قبهٔ مسیح مجاور نکوتر است
هوش مصنوعی: در زمان این خلف، دل پیشینیانش از نظر شرافت و جایگاه، در کنار قبهٔ مسیح، بهتر و برتر است.
مختار، گوهر آمد و اسلافش آفتاباز آفتاب، زادن گوهر نکوتر است
هوش مصنوعی: مختار، فرزندانش با ارزش و درخشان همچون آفتاب هستند و نسلهای گذشتهاش هم از او بهتر زاده شدهاند.
بر افسر ملوک نشاندش سپهر از آنکفرزند آفتاب بر افسر نکوتر است
هوش مصنوعی: آسمان تاجی بر سر پادشاهان قرار داده است، زیرا فرزند آفتاب (خورشید) بر تاج آنها حاکمتر و زیباتر است.
در خطبهٔ کرم لقبش صدر عالم استبر مهر ملک صدر مظفر نکوتر است
هوش مصنوعی: در سخنرانی دربارهٔ کرم، او را به عنوان بهترین موجودات معرفی میکنند و میگویند که بر روی سکهای که نماد پادشاهی است، نام او زیباتر از دیگران نوشته شده است.
سنگی است حلم او که نگردد ز سیل خشمآن سنگ در ترازوی محشر نکوتر است
هوش مصنوعی: حلم او مانند سنگی است که در برابر طوفان خشم تاب نمیآورد و در روز قیامت، در ترازوی سنجش، از همه بهتر خواهد بود.
محضر کنم که او ظفر دین مصطفاستعدلش پی گواهی محضر نکوتر است
هوش مصنوعی: من به شما میگویم که او کسی است که در دین محمد (ص) پیروز است و عدالت او به قدری برجسته و شایسته گواهی است که به آن اعتبار بیشتری میبخشد.
دین چیست عدل پس تو در عدل کوب از آنکعدل از پی نجات تو رهبر نکوتر است
هوش مصنوعی: عدالت اساس دین است؛ بنابراین در جستجوی عدالت باش، زیرا عدالت راهی است که تو را به رستگاری میرساند و بهترین هدایتگر توست.
عدل است و بس کلید در هشتم بهشتکز عدل بر گشادن این در نکوتر است
هوش مصنوعی: عدالت تنها چیزی است که میتواند درب هشتم بهشت را بگشاید و این در به واسطه عدالت به طرز بهتری باز میشود.
عدل است و دین دوگانه ز یک مادر آمدهفهرست ملک ازین دو برادر نکوتر است
هوش مصنوعی: عدل و دین از یک منبع سرچشمه گرفتهاند، و لیست خوبها و نیکوها از این دو مفهوم به دست میآید و بهتر است.
هرجا که عدل سایه کند رخت دین بنهکاین سایبان ز طوبی اخضر نکوتر است
هوش مصنوعی: هر جا که عدالت برقرار شود، باید دین خود را در آنجا قرار دهیم. چون این سایهای که در آن عدالت وجود دارد، از سایه درخت طوبی که نیکوتر است، بهتر و زیباتر است.
هرجا که عدل خیمه زند کوس دین بزنکاین نوبتی ز چرخ مدور نکوتر است
هوش مصنوعی: هرجایی که انصاف و عدالت برقرار باشد، باید به صدا درآمدن اصول دینی را جشن گرفت، زیرا این دورهای که در گردش زمان میآید، از هر چیزی بهتر است.
هر که از تف سموم بیابان ظلم جستعدلش سقای برکهٔ کوثر نکوتر است
هوش مصنوعی: هر کسی که از داغ و آزار ظلم در بیابان رنج ببیند، عدالت او با عطوفت و نیکی بیشتر از آب آشامیدنی در برکهٔ کوثر خواهد بود.
سر سامی است عالم و عدل است نضج اونضج از دوای عافیت آور نکوتر است
هوش مصنوعی: جهان پر از حکمت و دانش است و عدالت در آن به اوج خود رسیده است. این عدالت و دانش همانند دارویی است که سلامتی و کمال را به ارمغان میآورد و از هر چیزی بهتر و نیکوتر است.
تاریخ کیقباد نخواندی که در سیرعدلش ز فضل عاطفه گستر نکوتر است
هوش مصنوعی: آیا قصهی کیقباد را نخواندهای که در دوران حکومتش، عدالتش به اندازهای بود که فضیلت و مهربانی را در اوج خود به نمایش میگذاشت؟
احکام کسروی نشنیدی که در سمرعدلش ز عقل مملکه پرور نکوتر است
هوش مصنوعی: آیا دربارهٔ نظریات کسروی چیزی شنیدهای؟ او به این نکته اشاره دارد که عدالت او از عقل و خردی که در ادارهٔ مملکت وجود دارد، بهتر و بالاتر است.
افسانه شد حدیث فریدون و بیوراسبزآن هر دوان کدام به مخبر نکوتر است
هوش مصنوعی: داستان فریدون و بیوراسب تبدیل به افسانه شده است. حالا باید دید کدام یک از آنها داستان را بهتر نقل کرده است.
این داد کرد و آن ستم آورد عاقبتهم حال دادگر ز ستمگر نکوتر است
هوش مصنوعی: اینکه یکی درستکاری کرده و دیگری ظلم کرده، در نهایت وضعیت شخص نیکوکار از آن ظالم بهتر خواهد بود.
امروز عدل بر در مختار دان و بسایدر طلب که این طلب ایدر نکوتر است
هوش مصنوعی: امروز باید از فردی قضاوت و انصاف را بخواهی و تنها بر او تکیه کنی، زیرا طلب و خواستهای که در اینجا وجود دارد، بهتر و ارزشمندتر از آن است که در جاهای دیگر به دنبالش باشی.
کسری و جعفری است که یک قطره همتشاز هفت بحر کسری و جعفر نکوتر است
هوش مصنوعی: کسری و جعفری به افرادی اشاره دارد که با وجود عظمت و بزرگی خود، در مقایسه با همت و اراده افراد دیگر، ناچیز به نظر میرسند. در واقع، تنها یک قطره از همت و اراده آن افراد، ارزشمندتر از هفت دریا از ویژگیهای دیگران است.
از خواجهٔ زمین و درت هفتم آسماندر سایهٔ تو چارم کشور نکوتر است
هوش مصنوعی: در زیر سایه تو، کشور من برتر از همه است و به تو مینازید. تو همچون یک بزرگ و دارای مقام، از زمین تا آسمان را تحت تاثیر خود قرار دادهای.
از خواجگی چه فخر تو را کز کمال قدرهر حاجبت ز خواجهٔ سنجر نکوتر است
هوش مصنوعی: به خاطر مقام و عنوانی که داری، نباید به خودت افتخار کنی، چرا که آنچه بر تو میافزاید، از ارزش و مقام هر کسی بیشتر است.
شهباز ملکی و ز پی نامه بردنتسیمرغ در محل کبوتر نکوتر است
هوش مصنوعی: شهباز فرشتهای است که برای تو حامل پیام میشود، در حالی که سیمرغ (پرندهای افسانهای) در محلی که کبوتر قرار دارد، زیباتر است.
آذین باغ دولت و هارون درگهتاز قصر قیصریه و قیصر نکوتر است
هوش مصنوعی: باغی که به نعمت و خوشحالی آراسته شده، و کاخ هارون برتری بیشتری نسبت به قصر قیصر دارد و زیباتر است.
ای حیدر زمانه به کلک چو ذوالفقارنام فلک به صدر تو قنبر نکوتر است
هوش مصنوعی: ای حیدر زمانه، قلمی مانند ذوالفقار داری و نام تو بر فراز آسمان از هر چیز زیباتر است.
خاقانیی که نایب حسان مصطفی استمداح بارگاه تو حیدر نکوتر است
هوش مصنوعی: خاقانی، شاعر برجستهای که در حقیقت جانشین حسان بن ثابت، شاعر معروف پیامبر، محسوب میشود، درباره تو، حیدر، بهتر از هر مداح دیگری شعر میسراید و او را ستایش میکند.
جاندار تو رضای حق است و دعای خلقکاین دو ز صد سریت لشکر نکوتر است
هوش مصنوعی: خوشنودی خداوند و دعای مردم برای تو از هر نیرویی قوی‌تر و بهتر است.
در ناف عالمی دل ما جای مهر توستجای ملک میان معسکر نکوتر است
هوش مصنوعی: در دل ما عشق و محبت تو جای دارد و این جایگاه از هر ملک و مقام دیگری در جهان deارای ارزش بالاتری است.
از یاد کرد نام تو کام سخنورانچون نکهت مسیح معطر نکوتر است
هوش مصنوعی: ذکر نام تو برای سخنوران شیرینتر و خوشبوتر از عطر مریم است.
چون آستین مریمی و جیب عیسویاز خلق تو زمانه معنبر نکوتر است
هوش مصنوعی: چون آستینی که خاص مریم است و جبی که متعلق به عیسی است، در مقایسه با مردم این زمان، تو را بهتر و نیکوتر میسازد.
ای صدر ملک و صاحب عالم، ثنای تواز هر کسی نکوست ز چاکر نکوتر است
هوش مصنوعی: ای کسی که در اوج مقام و عظمت هستی، ستایش تو از هر کس دیگر بهتر و زیباتر است و حتی از ستایش کنندگان نیز برتر است.
تو داوری و ما همه مظلوم روزگارمظلوم در حمایت داور نکوتر است
هوش مصنوعی: تو قاضی هستی و ما همه در این دوران به نوعی تحت ستم قرار گرفتهایم. در چنین شرایطی، حمایت یک قاضی خوب بسیار ارزشمندتر به نظر میرسد.
عادل غضنفری تو و پروانهٔ تو منپروانه در پناه غضنفر نکوتر است
هوش مصنوعی: تو عادل و نیرومند هستی و من مانند پروانهای هستم که به دور تو میچرخد. در واقع، من در سایهی وجود تو به بهترین شکل زندگی میکنم.
من خضر دانشم تو سکندر سیاستیهر چند خضر پیش سکندر نکوتر است
هوش مصنوعی: من در علم و دانش مانند خضر هستم و تو در سیاست مانند سکندر. هر چند که خضر از سکندر در دانش برتر است.
لیکن چو آب روزی خضر از مسافری استعزم مسافران به سفر در نکوتر است
هوش مصنوعی: اما مانند آب، که روزی به خضر میرسد، مسافران برای سفر عزم و نیت بهتری دارند.
دارد سر و تنم سر و پای دل و هواتتشریف تو سلاح تن و سر نکوتر است
هوش مصنوعی: بدن و جانم مشتاق تو هستند و حضور تو برایم از هر سلاح و قدرتی مهمتر و ارزشمندتر است.
از رنگ رنگ خلعه که فرموده‌ای مراخانه‌ام ز کارخانهٔ آزر نکوتر است
هوش مصنوعی: از تنوع رنگها و زیباییهایی که در اینجا وجود دارد، میتوان گفت که خانهام بهتر از خانهای است که آزر ساخته است.
دستار خز و جبهٔ خارا نکوست لیکتشریف وعده دادن استر نکوتر است
هوش مصنوعی: پوشیدن لباسهای گرانبها و زیبا خوب است، اما وعده و دوستی که با آن همراه است، ارزش و زیبایی بیشتری دارد.
آن بس بس غضایری از بخشش ملکاینجا ز هر معانی در خور نکوتر است
هوش مصنوعی: این شعر به نوعی به ارزشیابی ویژگیهای مثبت و فضایل مربوط به داستان یا موضوعی خاص اشاره دارد. گفته میشود که صفات و ویژگیهای خوب این موضوع به قدری باارزش و متمایز است که از دیگر معانی و نکات، از نظر نیکو بودن، بالاتر و برتر است. در واقع، احساس میشود که این ویژگیها درخششی خاص دارند و به نوعی تمام خوبیها را تحتالشعاع قرار میدهند.
بس بس گلاب جود که دریا فشانده‌ایغرقه شدم سفینه و معبر نکوتر است
هوش مصنوعی: خود را غرق در نعمتها و بخشندگیهای تو میبینم، مانند دریا که زیباییاش را منتشر کرده است؛ ناوگان من در این محبت غرق شده و راهی بهتر از آن نمیتوان یافت.
رهواری سفینه چه بینی که گاه غرقبهر صلاح لنگی لنگر نکوتر است
هوش مصنوعی: در مسیر زندگی، گاهی برای رسیدن به هدفی بهتر، لازم است که با مشکلات و خطراتی روبرو شویم. مثل یک کشتی که در دریا با وجود طوفان و خطر غرق شدن، در تلاش است تا به مقصدش برسد و ممکن است این وضعیت به نفع او باشد.
سوگند می‌دهم به خدایت که بس کنیگرچه عطا چو عمر مکرر نکوتر است
هوش مصنوعی: به خدا قسم میخورم که به عوض ادامه دادن، بهتر است که کوتاه بیایی، حتی اگر بخششهای تو همچون عمر طولانی و خوب باشد.
هرچند کن عطای موفا شگرف بوددانند کاین ثنای موفر نکوتر است
هوش مصنوعی: هرچند که کلام و بیان زیبا و شگفتانگیز است، اما همگان میدانند که ستایش و تمجید از خوبیها، ارزش و زیبایی بیشتری دارد.
گرچه نکوست بخشش و لطف و هوا و ابرشکر زبان لالهٔ احمر نکوتر است
هوش مصنوعی: هرچند که بخشش و لطف و محبت خوب هستند، اما سخنِ گل سرخ (لالهٔ احمر) زیباتر و دلنشینتر است.
در شکر کردن از زر خورشید و سیم ماهآن زر و سیم بر سر عبهر نکوتر است
هوش مصنوعی: در سپاسگزاری از زیباییهای خورشید و ماه، باید گفت که این زیباییها از مواد گرانبها همچون طلا و نقره نیز برتر و ارزشمندتر هستند.
گر ابر کرد مجمر زرین ز زرد گلاحسنت مرغ از آن زر مجمر نکوتر است
هوش مصنوعی: اگر ابر، ظرف طلایی زرد را پر کند، خوشا به حال پرندهای که از آن ظرف طلا بهتر است.
ساق گیاست شبه زبانی به شکر ابرشکر گیا ز ابر مکدر نکوتر است
هوش مصنوعی: ساقههای گیاهان مانند زبان شیرین هستند و طعم شکر را به یاد میآورند. عطر گلها که از ابرها نشأت میگیرد، از ابرهای تیره و ابری که باعث بارش باران میشوند، خوشبوتر و دلچسبتر است.
خوش طبعم از عطات ولی زرد رخ ز شرمحلوا بخوان خواجه مزعفر نکوتر است
هوش مصنوعی: من به دلیل خوشمزاجی خودم از بخششهای تو لذت میبرم، اما رنگ رخسارم زرد است. از شرم بهگونهای هستم که مانند حلوا نالا میکنم. ای آقای مزعفر، از من بهتر هم وجود دارد.
بیمارم از دل و دم سردم مزور استبیمار را مگو که مزور نکوتر است
هوش مصنوعی: من از بیماری رنج میبرم و دل و جانم سرد و بیهیجان است. به بیمار نگویید که در پنهان، حال او بهتر خواهد بود.
بیمار دل بخورد مزور نمی‌رسدکورا دوا مفرح اکبر نکوتر است
هوش مصنوعی: دل بیمار و رنجور، به درمانی که از دل و روحش دور باشد، پاسخ نمیدهد. بهتر است درمانی را جستجو کنیم که از عمق وجود انسان نشأت بگیرد و حقیقیتر و مؤثرتر باشد.
گفتم به ترک این طرف و قبله ساختمعرضی که از یقین مصور نکوتر است
هوش مصنوعی: گفتم که دیگر به این سمت و سو نروم و در قبلهای دیگر درخواست کردم که تصویری از حقیقتی درست کنم که از یقین، زیباتر و بهتر باشد.
راهب که دست داشت ز صد نور بر جهانشمع شبش ز چوب صنوبر نکوتر است
هوش مصنوعی: راهبی که با هزاران نور به دنیا آمده، شمع شبش از چوب درخت صنوبر بهتر است.
گرچه نکوست رزق فراخ از قضا ولیکقانع شدن به رزق مقدر نکوتر است
هوش مصنوعی: هرچند که روزی فراوان و خوب است، اما راضی بودن به آنچه مقدر شده، بهتر از آن است.
نی‌نی به دولت تو امیر سخن منمعسکر کش من این نی عسگر نکوتر است
هوش مصنوعی: من در اینجا با تو صحبت میکنم و میگویم که من نی نیستم، بلکه با نیِ تو به گفتگو پرداختهام. نی که به دست من است، زیباتر و بهتر از هر چیز دیگری است.
من در سخن عزیز جهانم به شرق و غربکز شرق و غرب نام سخنور نکوتر است
هوش مصنوعی: من در سخن گفتن در تمام جهان دارای ارزش و اهمیت هستم، به طوری که نام من در شرق و غرب بهتر از دیگران شناخته میشود.
جانم به حشمت تو نه غم ناک، خرم استکارم به همت تو نه بدتر نکوتر است
هوش مصنوعی: عزیزم، به خاطر بزرگی تو غم و اندوهی ندارم. با تلاش و کوشش تو، کارهای من خوب و خوشحالکننده است و از این بابت میتوانم بگویم که اوضاع بیشتر از آنچه فکر میکردم، بهتر است.
این شعر بر بدیهه ز من یادگار دارکز نوعروس با زر و زیور نکوتر است
هوش مصنوعی: این شعر را به عنوان یادگاری از من قبول کن، زیرا از نوعروس با جواهرات و زرق و برق بیشتر به دل مینشیند.
در غیبت آن قصیده که گفتم شگرف بوددر حضرت این قصیدهٔ دیگر نکوتر است
هوش مصنوعی: در غیاب آن شعر زیبا که پیشتر سروده بودم، این شعر دیگر که اکنون ارائه می‌دهم، بهتر و زیباتر است.
هستم عطارد این دو قصیده دو پیکر استلاف عطاردت ز دو پیکر نکوتر است
هوش مصنوعی: من عطارد هستم و این دو قصیده وجود من را نشان میدهد. صحبت از عطارد تو از این دو شکل زیباتر است.
جاوید عمر باش که ملک از تو یافت سازمعمار باغ ملک معمر نکوتر است
هوش مصنوعی: عمر را به گونهای سپری کن که همچون حاکمی باشی که ملک و سرزمینش را از تو به ارث میبرد. ساختمانی که معمار برای باغ سلطنتی میسازد، اگر عمر تو جاوید باشد، زیباتر و با ارزشتر خواهد بود.
باقی بمان که تا ابد از بخشش ازلملک زمانه بر تو مقرر نکوتر است
هوش مصنوعی: باقی بمان تا همیشه از نعمتها و بخششهای جاودانی که از طرف خداوند به تو ارزانی میشود، بهرهمند شوی.