شمارهٔ ۴۰
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به ستایش و احترام به شخصیتی بلندمرتبه می‌پردازد که او را با تاجوری سرفراز می‌سازد. او بیان می‌کند که دل و جانش به خدمت این شخصیت متمایل است و همه تلاشش را در این راستا می‌کند. شاعر از احساس شرم خود در مواجهه با هدایا مانند سیم و شکر صحبت می‌کند و این را نشانه کوچکی در مقایسه با عظمت شخصیت مورد نظر می‌داند. او همچنین اشاره می‌کند که خلاقیت و استعداد شاعرانه‌اش به اندازه‌ای است که احساس می‌کند شعرهایش به پای هدایا نمی‌رسند. در نهایت، شاعر به جاودانگی نام این شخصیت و تأثیر او بر عقل و ادبیات اشاره می‌کند.
زین اشارت که کرد خاقانیسرفراز است بلکه تاجوَر است
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که با توجه به اشارهای که شده، خاقانی نه تنها در مقام و جایگاه خود بالا و سرفراز است، بلکه فراتر از آن، در شخصیت خود نیز به نوعی ناز و فخر میورزد.
پشت خم راست دل به خدمت توهمچو نون و القلم همه کمر است
هوش مصنوعی: دل من به خاطر خدمت به تو مانند نان و قلم همیشه آماده و کوشاست و هر تلاشی که میکنم، پشت این محبت و ارادت است.
بختم از سرنگونیِ قلمشچون سخن‌های او بلند‌سر است
هوش مصنوعی: بخت و اقبال من به خاطر نوشتههای او در حال سقوط است، چرا که سخنانش همیشه بلندمرتبه و ارزشمند هستند.
سیم و شکّر فرستم و خجلمکه چرا دسترس همین قَدَر است
هوش مصنوعی: من مقداری طلا و شکر برایت میفرستم، اما شرمندهام که چرا فقط به همین مقدار دسترسی دارم.
شعر گفتم به قدرِ سیم و شکرمختصر عذرخواهِ مختصر است
هوش مصنوعی: شعر من به اندازهی ارزش سیم و شکر کوتاه و مختصر است، پس عذرخواهی من هم باید همینقدر مختصر باشد.
شکر و سیم پیش همّتِ اواز من و شعر شرمسارتر است
هوش مصنوعی: شکر و نقره در برابر اراده و تلاش او از من و شعر من بیشتر خجالتزدهاند.
خود دل و طبع او ز سیم و شکرکانِ طَمغاج و باغِ شوشتر است
هوش مصنوعی: دل و طبع او از جنس زیبایی و نرمی است که مانند سیم و شکر میباشد، گویی از باغی با طراوت و دلانگیز ساخته شده است.
سیم و سنگ است پیشِ دیدهٔ آنکهر تراشش ز کلکِ او گهر است
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که در نظر او، طلا و سنگ هیچ تفاوتی ندارند، زیرا هر برش و طراحی که او انجام دهد، به نوعی جواهر و ارزش دارد.
اتّصالِ نجومِ خاطر اوفیضِ طبعِ مرا نویدگر است
هوش مصنوعی: ارتباط افکار و احساسات او خبر از نعمت و استعداد من میدهد.
زین سپس ابروار پاشم جاناین قَدَر فتحِ بابِ ماحضر است
هوش مصنوعی: از این پس با ابروهایم به عشق تو جان میدهم، همین اندازه برای گشودن درهای محفل معشوقهام کافی است.
تا ابد نامِ او بر افسرِ عقلمهر بر سیم و نقش بر حجر است
هوش مصنوعی: نام او همیشه بر سر عقل حک شده و مانند نقشی زیبا بر روی نقره و سنگ است.