بخش ۷ - پیدا کردن گناه صغایر و کبایر - غزالی

بدان که توبه از گناه بود و گناه هرچند صغیره تر باشد سهلتر بود. چون اصرار نکند. و اندر خبر است که نمازهای فریضه کفارت همه گناه است مگر کبائر و نماز جمعه کفارت است همه گناهان را تا به جمعه مگر کبائر. و حق تعالی گفته است، «ان تجتنبوا کبائر ما تنهون عنه تکفر عنکم سیاتکم» «اگر از کبایر دست بدارید صغایر عفو کنم». پس فریضه است بدانستن که کبائر کدام است و صحابه را در این خلاف است. بعضی گفته اند که هفت است و بعضی گفته اند که بیشتر است. و بعضی گفته اند که کمتر.

و ابن عباس بشنید که ابن عمر رضی الله عنه همی گوید که کبایر هفت است. گفت به هفتاد نزدیکتر است از آن که به هفت. و بوطالب که قوت القلوب کرده است همی گوید، «از جمله اخبار و اقوال صحابه جمع کرده ام هفده کبیره است، چهار اندر دل: کفر و عزم و اصرار کردن بر معصیت اگرچه صغیره بود، چنان که کسی کار بد همی کند و اندر دل ندارد که هرگز توبه کند و دیگر نومیدی از رحمت که آن را قنوط گویند و دیگر ایمنی از مکر خدای تعالی چنان که ساکن شود که من خود ایمن شده ام. و چهار اندر زبان: یکی گواهی زور که حقی اندر آن باطل شود، دیگر قدف صریح چنان که حد اندر آن واجب آید، سوم سوگند به دروغ که بدان مالی یا حقی از کسی ببرد، چهارم جادویی که آن نیز به کلماتی باشد که بر زبان برود. و سه اندر شکم: یکی خوردن هرچه مستی آورد و دیگر مال یتیم خوردن، سوم ربا خوردن و دادن. و دو اندر فرج: زنا و لواطه. و دو اندر دست: کشتن و دزدی کردن بر وجهی که حد واجب آید. و یکی اندر پا و آن گریختن است از صف کافران، چنان که یکی از دو بگریزد و ده از بیست، اما چون زیادت شوند گریختن روا بود. و یکی اندر جمله تن و آن حقوق مادر و پدر است.

هوش مصنوعی: ابن عباس نقل می‌کند که ابن عمر می‌گوید تعداد گناهان بزرگ هفت تاست، اما او معتقد است که تعداد واقعی آنها به هفتاد نزدیک‌تر است. بوطالب، که به نیکی و قوت دل معروف است، می‌گوید من از اقوال و اخبار صحابه جمع‌آوری کرده‌ام و به هفده گناه بزرگ ارتباط پیدا کرده‌ام. این گناهان به چهار دسته تقسیم می‌شوند: چهار گناه در دل؛ اول کفر و همچنین عزم و اصرار بر گناهان حتی اگر کوچک باشند، به‌طوری که فرد بدی را مرتکب می‌شود و در دل امیدی به توبه ندارد. دوم، ناامیدی از رحمت خدا که به قنوط معروف است. سوم، احساس ایمنی از مکر خداوند، به این معنا که فرد احساس کند که در امان است. سپس چهار گناه مرتبط با زبان وجود دارد: اول گواهی دروغ که باعث می‌شود حقی نادیده گرفته شود. دوم غیبت صریح که ممکن است به جریمه‌ای منجر شود. سوم سوگند دروغ که به وسیله آن مالی از کسی گرفته می‌شود. چهارم جادو که با کلماتی بر زبان جاری می‌شود. در دسته بعدی، سه گناه مرتبط با شکم مطرح می‌شود: اول خوردن هر چیزی که مستی ایجاد کند، دوم خوردن مال یتیم و سوم ربا. دو گناه در ارتباط با فرج به این معناست که زنا و لواطه از گناهان بزرگ به شمار می‌آیند. در دست‌ها دو گناه وجود دارد: یکی کشتن و دیگری دزدی به شکلی که باید جریمه‌ای برای آن در نظر گرفته شود. یک گناه در پا وجود دارد و آن فرار کردن از صف کفار است، به‌طوری که اگر فردی از میان دو نفر فرار کند، فرار او مجاز است، اما اگر تعداد فراری‌ها زیاد شود، این عمل قابل قبول است. و در نهایت، تمام بدن یک گناه وجود دارد که آن حقوق والدین، به‌خصوص مادر و پدر است.

و بدان که این بدان بدانسته اند که بعضی اندر وی حد واجب است و بعضی به آن که اندر قرآن اندر وی تهدید عظیم است، و اندر تفصیل آن تصرفی هست که اندر کتاب احیا بگفته ایم و این کتاب آن را احتمال نکند. و مقصود از بدانستن این آن است تا اندر کتاب احتیاط بیشتر رود. و بباید دانستن که اصرار بر صغیره، کبیره بود و اگرچه گوییم که فرایض کفارت بود صغایر را، خلاف نیست که اگر دانگی مظلمه اندر گردن دارد کفارت نکند تا از عهده بیرون نیاید و بازندهد.

و بر جمله هر معصیت که به حق تعالی دارد به عفو نزدیکتر است از آن که به مظالم خلق تعلق دارد. و در خبر است که دیوان گناهان سه است: دیوانی که نیامرزند و آن شرک است و دیوانی که بیامرزند و آن گناهی بود که میان بنده و حق تعالی بود و دیوانی که فرو نگذارند و آن دیوان مظالم بندگان است و بدان که هرچه بدان رنج مسلمانی حاصل آید اندر این جمله باشد. اگر در نفس بود و اگر اندر مال بود و اگر اندر مروت بود و اگر اندر حشمت بود و اگر اندر دین، چنان که کسی خلق را دعوت کند به بدعت تا دین ایشان ببرد و یا کسی که مجلس کند و سخنها گوید که خلق بر معصیت دلیر شود.