شمارهٔ ۲۸ - حسب حال خویش گوید
هوش مصنوعی: شاعر در این متن به ناپایداری زندگی و رنجهایی که از زمانه میکشد اشاره میکند. او از آسیبها و کمبودهای خود میگوید و تأکید میکند که دانایی و علم کافی نیستند. در عین حال، زندگی را به صبر و آرامش دعوت میکند و هشدار میدهد که دنیا فریبنده است و در آن طمع دانهای وجود دارد که میتواند دام بلا باشد.
شاعر به ارزش انسانها اشاره میکند و میگوید که همگی از یک جنس هستیم، اما کسانی که دانا هستند، ارزش بیشتری دارند. او به جنبههای مختلف زندگی پرداخته و بیان میکند که هیچ چیز در این دنیا دائمی نیست. در نهایت، بر اهمیت مکرمت و لطف در زندگی تأکید میکند و معتقد است که این ارزشها چون درختی سایهدار، ملجأ و مأوای اهل علم هستند و پایدارتر از دیگر چیزها خواهند بود.
این چنین رنج کز زمانه مراستهیچ دانی که در زمانه کراست
هوش مصنوعی: در این دنیا من رنج و سختیهایی را متحمل میشوم، آیا میدانی که این مشکلات به خاطر چه کسی یا چه چیزی است؟
هر چه در علم و فضل من بفزودهمچنانم ز جاه و مال بکاست
هوش مصنوعی: هر چه به دانش و فضیلت من افزوده میشود، به همان اندازه از مقام و داراییام کاسته میشود.
نیستم عاشق از چه رخ زردمنیستم آهو از چه پشت دوتاست
هوش مصنوعی: من عاشق نیستم، اما نمیدانم چرا رنگ رخسارم زرد است. همچنین من آهو نیستم، ولی نمیفهمم چرا پشت من دو خط دارد.
ای تن آرام گیر و صبر گزینکه هر امروز را ز پس فرداست
هوش مصنوعی: ای بدن، آرام باش و صبر پیشه کن، زیرا هر روزی که میگذرد، به دنبال روز آینده میآید.
مشو آنجا که دانه طمع استزیر دانه نگر که دام بلاست
هوش مصنوعی: به جایی نرو که تنها به خاطر طمع و امیدی که داری به آنجا رفتهای، بلکه به خطراتی که در آنجا وجود دارد، توجه کن.
خویشتن را خلق مکن بر خلقبرد نو بهتر از کهن دیباست
هوش مصنوعی: خودت را به شکلی مانند دیگران در نیاور، زیرا نوآوریهایی که داری از اجناس قدیمی بهتر است.
زان عزیز است آفتاب که اوگاه پیدا و گاه ناپیداست
هوش مصنوعی: آفتاب به خاطر محبوبیتش ارزشمند است، چون گاهی جلوهگر و گاهی پنهان میشود.
همه از آدمیم ما لیکناو گرامی ترست کو داناست
هوش مصنوعی: همه ما از نسل آدم هستیم، اما او ارزشمندتر است زیرا دانایی و فهم بیشتری دارد.
همه آهن ز جنس یکدگر استکه همه از میانه خار است
هوش مصنوعی: همه فلزات از نوع مشابهی ساخته شدهاند و همه آنها در دل خود دارای تلخی و درد هستند.
نعل اسبان شد آنچه نرم آهنتیغ شاهان شد آنچه روهیناست
هوش مصنوعی: نعل اسبها تبدیل به چیزی میشود که نرم و قابل انعطاف است، در حالی که تیغ شاهان به چیزی تیز و برنده تبدیل میشود که نشاندهنده قدرت و استحکام است.
نه غلط کردم آنکه داناییستبرسیده به هر مراد و هواست
هوش مصنوعی: من به اشتباه فکر نکردم که دانایی به هر آرزو و خواستهای میرسد.
هنر از تیغ تیز پیدا شدکه بدو شاه قبضه را آراست
هوش مصنوعی: هنر از برش و دقت تیغی نمایان شد که شاه به آن زیبایی و جلوهای خاص بخشید.
باژگونه است کار این گیتیزین همه هر چه گفتم از سوداست
هوش مصنوعی: کار این دنیا برعکس است؛ به همین خاطر هر چیزی که گفتم به نفع است.
هر که او راست باشد و بی عیببر وی از روزگار بیش عناست
هوش مصنوعی: هر کس که راست و بیعیب باشد، از جانب روزگار بیشتر مورد توجه و عنایت قرار میگیرد.
به همه حال بیشتر ببرندهر درختی که شاخ دارد راست
هوش مصنوعی: در هر شرایطی، درختانی که شاخههای راست دارند، بیشتر مورد استفاده و بهرهبرداری قرار میگیرند.
تو چنان برگمان که من دونمسخن من نگر که چون والاست
هوش مصنوعی: تو همچون برگ درختی هستی که من نمیتوانم به راحتی سخن بگویم، به صحبتهای من توجه کن که چقدر با ارزش و بلندمرتبهای.
اصل زر عیار از خاک استاصل عود قمار نه ز گیاست
هوش مصنوعی: زر و طلا از خاک به دست میآید و عود، که در قمار به کار میرود، از گیاهان نمیروید. این بیانگر آن است که منشاء واقعی و ارزشمند چیزها همیشه از زمین و خاک سرچشمه میگیرد و نه از گیاهان.
این شگفتی نگر کجا سخنمنکته زاید همی و آید راست
هوش مصنوعی: به این شگفتی دقت کن که کجا سخنان من به نکتهای میرسند و کاملاً درست هستند.
گرچه پیوسته شعر گویم منعادت من نه عادت شعر است
هوش مصنوعی: هرچند که من همیشه شعر میگویم، اما این کار به عادت من تبدیل نشده است.
نه طمع کرده ام ز کیسه کسنه تقاضاست شعر من نه هجاست
هوش مصنوعی: من نه به امید دریافت مالی از کسی شعر میگویم و نه از کسی چیزی میخواهم، بلکه شعر من فقط یک بیان احساسات و افکار است.
همچو ما روزگار مخلوق استگله کردن ز روزگار چراست
هوش مصنوعی: زمانه نیز مثل ما ساخته شده است، پس چرا باید از آن گله کنیم؟
گله از هیچ کس نباید کردکز تن ماست آنچه بر تن ماست
هوش مصنوعی: نباید از هیچ کس شکایت کنیم، زیرا آنچه بر ما میگذرد و ما را آزار میدهد، از خود ما ناشی میشود.
کرم پیله همی به خود بتندکه همی بند گرددش چپ و راست
هوش مصنوعی: کرم پیله در حال پیچیدن به دور خود است و در این حالت احساس میکند که به سمت چپ و راست محصور شده و در حال محدود شدن است.
ار خسی افتدت به دیده منالسوی آن کس نگر که نابیناست
هوش مصنوعی: اگر ذرهای غم در دلت ایجاد شد، به آن کسی فکر کن که هیچ چیز نمیبیند.
حذر از تو چه سود چو برسدلابد آنچ از خدای بر تو قضاست
هوش مصنوعی: احتیاط کردن از تو چه فایدهای دارد، وقتی که آنچه مقدر شده از سوی خداوند به تو خواهد رسید.
شادمانی به عمر کی زیبدچون حقیقت بود همی که فناست
هوش مصنوعی: خوشی و شادی به عمر کدام جا جا میشود، وقتی حقیقت این است که همه چیز زوالپذیر است؟
صعب باشد پس هر آسانینشنیدی که خار با خرماست
هوش مصنوعی: هر چیزی که آسان به نظر میرسد، ممکن است در واقع چالشهایی داشته باشد. همچنان که خار و خرما در کنار هم قرار دارند، این نشاندهنده این است که در زندگی، چیزهای زیبا و دشوار در کنار هم وجود دارند.
مکرمت را یکی درخت شناسکه برو برگ وی ز شکر و ثناست
هوش مصنوعی: برای شناختن بزرگی و نیکی کسی، باید مانند درختی به او نگاه کرد که برگهایش مملو از شکر و ستایش است.
آفتابش ز نور نورانی استآب او از مروت است و سخاست
هوش مصنوعی: خورشیدش روشنایی دارد و آبش از بزرگواری و دوستی سرچشمه میگیرد.
سایه دارست و اهل دانش رازیر آن سایه ملجاء و مأواست
هوش مصنوعی: سایهای وجود دارد که به اهل علم و دانش پناه میدهد و آنها میتوانند در زیر آن آرامش و امنیت بیابند.
مکرمت کن که بگذرد همه چیزمکرمت پایدار در دنیاست
هوش مصنوعی: مهربانی کن، زیرا با مهربانیات، تمام مسائل زندگی به خوبی حل میشود و تنها محبت است که در دنیا باقی میماند.