شمارهٔ ۱۱
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف بهار و تحولاتی که در طبیعت و روح انسان‌ها در این فصل رخ می‌دهد، می‌پردازد. در آغاز، باغ به زیبایی و شکوه مسند سلیمان توصیف می‌شود و سبزه‌ها جان تازه‌ای می‌گیرند. نسیم بهار به شجرها زندگی می‌بخشد و چشمه‌ها پر آب می‌شوند. تصویر قیامت و روز بعثت در این فصل نمایان است و مستانی که در زمستان دچار مشکلاتی بودند، اکنون آرامش یافته‌اند.
شاعر به تضاد میان زاهدان و رندها اشاره می‌کند که در آن گفتگوهایی درباره دین و جهان در جریان است. زاهدان نگران عذاب و عقاب‌اند و رندان از رحمت و محبت خداوند سخن می‌گویند. این رموز با شکوه فصل گل و نمودهای طبیعی نظیر سرو و گلشن در هم می‌آمیزد.
در میخانه، تنش‌ها و جنگ‌هایی بین شیخ و زاهدان روی می‌دهد، نمادی از تضاد میان تقوا و لذت‌جویی. در نهایت، با مصلحت‌اندیشی، صلحی به وجود می‌آید اما هر گروه از خود می‌خواهد در جهتی پیش برود، که این موضوع باعث می‌شود هر شخصی بر اساس منافع خود عمل کند. شاعر در انتها از سردرگمی خود در میان این دو گروه سخن می‌گوید و به‌نوعی حس نسیان و دورافتادگی خود را بیان می‌کند.
باغ چون مسند سلیمان شدسبزه چون خط سبز جانان شد
هوش مصنوعی: باغ مانند تخت سلیمان زیبا و باشکوه شده است و سبزه مانند خط سبز محبوبانه و دلنشین گشته است.
بَردِ اطراف بود درد شجراز نسیم بهار درمان شد
هوش مصنوعی: در فصل بهار، با وزش نسیم، درد و رنج درختان کاهش پیدا کرد و درمان شدند.
نفحهٔ باد روح حیوانیچشمهٔ آب، آب حیوان شد
هوش مصنوعی: نسیم باد به روح حیوان زندگی بخشید و چشمه آب به زندگی و حیات حیوانات تبدیل شد.
جسم گلشن یحشر کافر بودروز بعث آمد و مسلمان شد
هوش مصنوعی: در روز قیامت، بدن کافر به مانند گلی زیبا خواهد بود و در آن روز به حالت مسلمان درخواهد آمد.
کار مستان که در زمستان سختمشکل افتاده بود آسان شد
هوش مصنوعی: کار افرادی که در روزهای سرد زمستان با مشکلات زیادی روبرو بودند، اکنون راحتتر شده است.
دشت از سبزه باز نو پوشیدکوه از برف باز عریان شد
هوش مصنوعی: دشت دوباره به رنگ سبز درآمده و کوهها از برف عریان و نمایان شدهاند.
قامت سرو چون قد طوبیصحن گلشن چو باغ رضوان شد
هوش مصنوعی: قد سرو به زیبایی قد درخت طوبی است و باغ گلشن به وسعت باغ رضوان تبدیل شده است.
گلشن از سبزه و صبا چون خلدبا طراوت ز روح و ریحان شد
هوش مصنوعی: باغی که با سبزه و نسیم پر از زندگی و شادابی شده، همچون بهشت سرشار از طراوت و بوی خوش گلهاست.
چشم بگشود نرگس شهلاصنع یزدان بدید و حیران شد
هوش مصنوعی: نرگسی زیبا و دلربا چشمش را گشود و وقتی زیبایی آفرینش خدا را دید، حیرتزده شد.
دفتر زاهدان پریشان گشتکار ساغرکشان به سامان شد
هوش مصنوعی: کار زاهدان به هم ریخت و بینظمی پیدا کرد، اما حال ساغرکشها به راه افتاد و منظم شد.
فصل گل باز با مه روزهروز و شب دست در گریبان شد
هوش مصنوعی: فصل بهار دوباره فرا رسیده و ماه روزه در روز و شب، به طور مداوم در حال درگیری و چالش است.
هم به میخانه جام بادهٔ نابهم به مسجد ریا فراوان شد
هوش مصنوعی: در میخانه، نوشیدنی دلپذیر و خالص وجود دارد و در مسجد نیز نمایش و ریاکاری زیاد شده است.
سخن زاهد از عذاب و عقاببحث رند از رحیم و رحمن شد
هوش مصنوعی: زاهد درباره عذاب و مجازات سخن می‌گوید، در حالی که رند به رحمت و بزرگواری خدا اشاره می‌کند.
در میان، صد هزار بحث و جدالاز مقامات کفر و ایمان شد
هوش مصنوعی: در میان تعداد زیادی از گفتگوها و نزاعها در مورد مسایل اعتقادی و مذهبی، در نهایت به موضوعهای مربوط به کفر و ایمان پرداخته شد.
گفتگوهای مبهم مشکلاز مقام صراط و میزان شد
هوش مصنوعی: گفتوگوهای نامشخص و پیچیده باعث شد که فهم درست از راه راست و تراز و اندازهگیری دشوار شود.
نیز از واردات خوف و رجابحث بی‌منتها و پایان شد
هوش مصنوعی: بحث درباره واردات و جنبههای امیدوارکننده و ترسناک آن به پایان رسید و به نتیجهگیری رسیدیم.
حرف تکفیر در میان آمدداوری‌ها به شرع و دیوان شد
هوش مصنوعی: موضوع بحث دربارهی تکفیر، یعنی نداشتن ایمان یا کافر دانستن کسی، در میان انسان‌ها به وقوع پیوسته و قضاوتها بر اساس قوانین شرعی و دادگاهها انجام شده است.
کار از گفتگو به حرب کشیدوز نزاع و جدال طوفان شد
هوش مصنوعی: کار به جایی رسید که بحث و گفتگو فایدهای نداشت و بر اثر مشاجره و درگیری، اوضاع به طوفانی تبدیل شد.
نهی منکر کشید تا همه جاشیخ مانند شیر غژمان شد
هوش مصنوعی: نهی از منکر به راه افتاد و به همین دلیل، همه جا روحانیون مانند شیر در عرصه قدرت و نفوذ ظاهر شدند.
شیخ با زاهدان به میخانهحمله‌ور همچو پور دستان شد
هوش مصنوعی: شیخ با زاهدان به میخانه حملهور شد و همچون پسر دستان، چالاک و با شور و حال وارد شد.
شیخ از پیش و زاهدان از پیجمله را سنگ‌ها به دامان شد
هوش مصنوعی: شیخ و زاهدان به دنبال هم به راه میافتند و در مسیرشان سنگهای زیادی بر دامنشان میافتد.
کار مستان و تار طرهٔ چنگهمچو زلف بتان پریشان شد
هوش مصنوعی: کار نوازندگان و نواختن چنگ به قدری زیبا و دلنشین شده که مانند زلفهای پریشان و گیسوان معشوقان به نظر میرسد.
مشت زهاد همچو پتک گرانسر رندان چو سطح سندان شد
هوش مصنوعی: دست زاهدان مانند پتکی سنگین است و باعث شده که سر رندان به سطح سندان چسبیده شود. در واقع، فشار و سختگیری زاهدان بر رندان باعث تحت فشار قرار گرفتن آنها شده است.
جنگ بگذشت هم ز سیلی و مشتگه به ناخن گهی به دندان شد
هوش مصنوعی: جنگ به پایان رسید و در خلال آن، آسیبها و ضربات متعددی از سیلی، مشت، ناخن و دندان به یکدیگر وارد شد.
خم می در درون میخانهناگهان سخت سنگ باران شد
هوش مصنوعی: در میخانه، ناگهان باران سنگینی شروع به باریدن کرد.
پیر میخانه نیز بهر دفاعبا حریفان به جنگ ایشان شد
هوش مصنوعی: پیر میخانه به خاطر دفاع از خود، به جنگ با رقیبانش پرداخت.
چوب انگورکوب در دستشچون عصا بود همچو ثعبان شد
هوش مصنوعی: چوب انگور که در دستش بود مانند عصا به نظر میرسید و به شکل ماری در آمده بود.
خشت‌های سر خم بادهبر سر شیخ شهر پاشان شد
هوش مصنوعی: همه با هم به شیخ شهر نوشیدنی میپاشند و او را در این حال غافلگیر میکنند.
از دو سو ریختند بر سر همخم می در میانه قربان شد
هوش مصنوعی: از دو طرف، به سمت هم، خم می، در میانه، آسیب دید و قربانی شد.
از شکسته خم شراب‌آلودصحن میخانه نقش ایوان شد
هوش مصنوعی: از ظرف شکستهای که پر از شراب است، نقشی در ایوان میخانه به وجود آمده است.
بس که گل گل شراب گلگون ریختغیرت ساحت گلستان شد
هوش مصنوعی: به خاطر زیادی گل و شراب قرمز که در باغ ریخته می‌شود، حس غیرت و حساسیت به زیباییهای گلستان بیشتر شده است.
شد در میفروش کانِ یمنبس عقیق اندر او درخشان شد
هوش مصنوعی: در میفروشی که در یمن قرار دارد، به خاطر انبوهی از عقیقها، نور و درخشندگی زیادی به وجود آمده است.
خم جزع کرد و حمل شش‌ماههخون دگر باره‌اش به زهدان شد
هوش مصنوعی: خم، به حالت ناآرامی و ناراحتی درآمد و دوباره بر اثر فشار و تلاش، شش ماهه را به رحم خود بازگرداند.
شیخ با پیر و دیگران هر یکبا هماورد خود به میدان شد
هوش مصنوعی: راهدار با همگنان خود در میدان مبارزه حاضر شد و هرکسی با حریف و رقیب خود به میدان رفت.
هر قرین با قرین خود در رزمچون اجل دست در گریبان شد
هوش مصنوعی: هر همرا های در نبرد مثل سرنوشت، زمانی که دست به گریبان می‌شود.
ازدحام از دو سو پی یاریشد فزون نیز تا دو چندان شد
هوش مصنوعی: ازدحام جمعیتی از دو طرف به وجود آمد که به یاری هم شتافتند و این باعث شد که وضعیت حتی از قبل هم بیشتر شود.
زین جزع پس صراحی میناباخت دل تا فتاد و بی‌جان شد
هوش مصنوعی: از این ناکامی، شراب مینا را باخته و دل را به خواب برده تا وقتی که بی‌جان و بیحالت شد.
فتنه بالا گرفت تا گردونهر طرف شعله‌ای فروزان شد
هوش مصنوعی: آشوبی به وجود آمد که در نتیجه آن، آسمان از هر سو در حال شعلهور شدن بود.
آخر از مصلحان خیراندیشاتفاقاً به صلح فرمان شد
هوش مصنوعی: در نهایت، افرادی که به خیر و اصلاح جامعه فکر میکنند، به طور ناخواسته به صلح و آرامش دست مییابند.
قسمتی در میان پدید آمدکار مشکل به قرعه آسان شد
هوش مصنوعی: در میانهی کارهای دشوار، گاهی اوقات با کمی شانس و سرنوشت، شرایط به نحو عجیبی آسان می‌شود.
شب نصیب قدح‌کشان افتادروز در قسم روزه‌داران شد
هوش مصنوعی: شب به نوشندگان میرسد، ولی روز به روزه‌داران تعلق دارد.
فرقه‌ای رو به راه مسجد کردفرقه‌ای سوی باغ و بستان شد
هوش مصنوعی: گروهی به راهی میروند که به مسجد میرسد و گروهی دیگر به سمت باغ و فضای سبز حرکت میکنند.
آن به دنبال نسیه زاهددر کمال یقین شتابان شد
هوش مصنوعی: او با اطمینان کامل و با سرعت، به دنبال چیزی رفت که زاهد به آن بهصورت نسیه و غیرقطعی نگاه کرده بود.
وان دگر گفت نقد را عشق استکه به دنبال نسیه نتوان شد
هوش مصنوعی: عشق واقعی را نمیتوان با چیزهای غیرقابل لمس و ناپایدار مقایسه کرد، چرا که عشق، همانند نقد، ارزش و اهمیت خاصی دارد و نمیتوان آن را با امید به آینده و وعدههای نسیه به دست آورد.
نیز دیگر گروه ذات‌البّینگه پی این و گه پی آن شد
هوش مصنوعی: گروهی دیگر از کسانی که در بین دو طرف در حال رفت و آمد هستند، گاهی به این سمت و گاهی به آن سمت میروند.
هر کسی برد سودی از سوداقسم من در میانه حرمان شد
هوش مصنوعی: هر کسی از معاملهای بهرهای برد، اما من در میان این معاملات تنها نصیبم ناکامی و حسرت بود.
من فرومانده از دوره خوشاککه به یک ره از این دو پویان شد
هوش مصنوعی: من از دوران خوشی که گذشت، به شدت ناامید هستم و نمیدانم که چگونه از این دو مسیر که در پیش دارم، حرکت کنم.