قصیدهٔ شمارهٔ ۲۵ - در مدح ملکان غور شهاب‌الدین و ناصرالدین حسن محمود
هوش مصنوعی: شاعر در این متن به توصیف عظمت و کمال مملکت غور و قدرت حکمرانی سلیمان و داود می‌پردازد. او اشاره می‌کند که در این سرزمین، لشکرها نامحدود هستند و نظم و ترتیب حاکمیت چشم‌گیر است. شاعر به دو شخصیت مهم اشاره دارد که هر یک نمایانگر نمادهای قدرت و نیکی هستند.
شاعر همچنین به فضایل و ویژگی‌های شخصیت‌های این حکومت اشاره می‌کند و آنان را به عنوان نمونه‌ای از مردانگی و انسانیت معرفی می‌کند. بحث بر سر به‌دست آوردن کمال و جود در زندگی نیز در این متن مطرح می‌شود و پیوسته توجه به عظمت خداوند و قدرت به‌هنگام دو هستند.
در نهایت، شاعر به اهمیت ستایش و یادآوری نیکی‌های این دو شخصیت می‌پردازد و از ارزش آنها در جامعه سخن می‌گوید. این متن یک تمجید از دستاوردهای بزرگ و فضایل انسانی در بستر نظم و دوستی است.
عرصهٔ مملکت غور چه نامحدودستکه در آن عرصه چنان لشکر نامعدودست
هوش مصنوعی: سرزمین غور به قدری وسیع است که در آن، ارتشی بسیار کمتعداد حضور دارد.
رونق ملک سلیمان پیمبر داردعرق سلطان چه عجب کز نسب داودست
هوش مصنوعی: رونق و زیبایی این سرزمین متعلق به پیامبر سلیمان است و پیشرفت آن به خاطر ویژگی‌های برجستهٔ پادشاهی است، که چه شگفتانگیز است که این ویژگیها از نسل داوود به ارث رسیده است.
چشم بد دور که بس منتظم است آن دولتآری آن دولت را منتظمی معهودست
هوش مصنوعی: چشم حسد و بدخواهی دور باشد، زیرا آن سعادت و خوشبختی که در انتظارت است، بسیار منظم و مرتب است و این نوع نظم و انضباط برای آن سعادت امر شناختهشدهای است.
ای برادر سخنی راست بخواهم گفتنراستی بهتر تا فاستقم اندر هودست
هوش مصنوعی: ای برادر، میخواهم سخنی راست بگویم، زیرا که راست گفتن بهتر است. پس بهتر است در این موضوع محکم و استوار باشی.
عقل داند که مهیا به وجود دو کسستهرچه از نظم وز ترتیب درو موجودست
هوش مصنوعی: عقل میداند که وجود هر چیزی وابسته به دو نفر است و هر آنچه در نظم و ترتیب وجود دارد، به این دو نفر مربوط می‌شود.
از یکی بازوی اسلام همه ساله قویوز دگر طالع دولت ابدا مسعودست
هوش مصنوعی: در هر سال، یکی از بازوان دین اسلام به شدت قوی می‌شود و دیگری، سرنوشت دولت همیشه خوشیمن و پربرکت است.
گوهر تیغ ظفرپیشهٔ این از فتح استهیات دست گهر گستر آن از جودست
هوش مصنوعی: این بیت بیانگر این است که ارزش و زیبایی پیروزیها و موفقیتها از نوعی خاص ناشی می‌شود، و در عین حال سخاوت و generosity در این زیبایی نقشی کلیدی دارد. به عبارت دیگر، دستاوردهای بزرگ به واسطهی سخاوت و نیکوکاری به وجود میآیند.
مردی و مردمی از هر دو چنان منتشرستکه شعاع از مه و رنگ از گل و بوی از عودست
هوش مصنوعی: شجاعت و انسانیت در وجود انسانها به اندازهای گسترش یافته که همانطور که نور از ماه، رنگ از گل و عطر از عود متصاعد می‌شود، این ویژگیها نیز در زندگی آنها مشهود است.
فضلهٔ مجلس ایشان چو به یغما دادندگفت رضوان بر ما چیست همین موعودست
هوش مصنوعی: وقتی که آنها مجالس خود را غارت کردند، گفتند: «شکوفایی و خوشبختی بر ما چه سودی دارد؟ همین انتظار، موعود ماست.»
هرچه در ملک جهانست چه ظاهر چه خفیهمه در نسبت این هر دو نظر مردودست
هوش مصنوعی: تمامی چیزهایی که در جهان وجود دارند، چه آشکار و چه پنهان، در مقابل این دو دیدگاه رد شدهاند.
تیغشان گر افق صبح شود غوطه خورددر زمین ظل زمین اینک ابدا ممدودست
هوش مصنوعی: اگر تیغها به روشنایی صبح برسند، در زمین فرو میروند و سایه زمین همیشه گسترده است.
خصم دولت را چون عود سیه سوخته‌اندکار دولت چه عجب ساخته گر چون عودست
هوش مصنوعی: دشمنان حکومت مانند چوب عود سوختهاند، بنابراین عجیب نیست که حکمرانی مثل عود عمل کند و بسوزد.
بر تمامی حسد حاسد اگر بیند کسچرخ را این به بقا آن به علو محسودست
هوش مصنوعی: اگر کسی حسد دیگری را ببیند، باید بداند که دوری و سرنوشت همه چیز، بنا به حکمت الهی است. در این دنیا، هر چیزی به جای خود باقی میماند و هیچ چیز بدون دلیل به طرف علو و رفعت نمیرود.
نیست القصه کمالی که نه حاصل دارندجز قدم زانکه قدیمی صفت معبودست
هوش مصنوعی: در نهایت، هیچ کمالی وجود ندارد که بدون تلاش و کوشش به دست آمده باشد، مگر آنکه شخصی به نوعی به خداوند که اصل و بنیاد همه چیز است، نزدیک شود.
با خرد گفتم کای غایت و مقصود جهاننیست چیزی که به نزدیک تو آن مفقودست
هوش مصنوعی: با عقل و اندیشهام به تو گفتم، ای هدف و آرزوی جهان! هیچ چیز در این دنیا وجود ندارد که نزد تو وجود نداشته باشد و در واقع از دست رفته باشد.
کیستند این دو خداوند به تعیین بنمایکه فلان غایت این شعر و فلان مقصودست
هوش مصنوعی: این دو خداوند کی هستند که تعیین کنند و بگویند این شعر به کجا میانجامد و هدف آن چیست؟
گفت از این هر دو یکی جز که شهاب‌الدین نیستگفتم آن دیگر گفتا حسن محمودست
هوش مصنوعی: گفت که از این دو، فقط شهاب‌الدین وجود دارد. من پاسخ دادم که دیگری هم هست و او حسن محمود است.
گفتم اغلوطه مده این چه دویی باشد گفتدویی عقل که هم شاهد و هم مشهودست
هوش مصنوعی: به او گفتم که هیچ دلیلی نمیتونی بیارید، این چه نوع دوگانگیای میتواند باشد؟ او در پاسخ گفت که دوگانگیای وجود ندارد که عقل هم خودش را میبیند و هم حقیقت را.
دیرمان ای به کمالی که در آغاز وجودبر وجود چو تویی راه دویی مسدودست
هوش مصنوعی: در اوایل وجود، تو به کمال و زیبایی خود چنان هستی که راه رسیدن به تو برای دیگران بسته است.
ملکی از حصر برون بادت و عمری از حدگرچه در عالم محصور بقا محدودست
هوش مصنوعی: شما از محدودیتها رها شدهاید و عمرتان هرچند در این دنیا محدود است، اما در عین حال پایداری در آن وجود دارد.
خالی از ورد ثنای تو مبادا سخنیتا قلم را چو زبان ورد سخن مورودست
هوش مصنوعی: هرگز نباید سخنی بدون یاد تو گفته شود، چون قلم باید همچون زبان، فقط به حمد و وصف تو مشغول باشد.