بخش ۷۴ - در بیان آمدن مرید شقیق بلخی به زیارت سلطان العارفین بایزید بسطامی و جرح فرمودن آن مقتدای اهل یقین صفت توکل را که شقیق گرفتار آن حالت شده بود نکته کمال التوحید نفی الصفات را اینجا دریاب
هوش مصنوعی: در این متن، درباره توکل و مراحل سلوک عرفانی صحبت می‌شود. توکل به عنوان صفتی از بنده معرفی می‌شود و اشاره می‌شود که تا سالک صفات خود را نفی نکند، به حقیقت توحید و فنای در ذات نخواهد رسید. داستانی از سفر مریدی به بسطام نقل می‌شود که به دنبال دیدار بایزید و آموزه‌های اوست. بایزید به توکل و نداشتن وابستگی به دنیا اشاره می‌کند و به مرید می‌گوید که معنای حقیقی توکل به این است که حتی در شرایط سخت نیز به خدا اعتماد کرد و نباید خدا را مورد آزمایش قرار داد. در نهایت، مرید بعد از درک صحیح از توکل، به بلخ بازمی‌گردد و داستان را برای دیگران نقل می‌کند، و بایزید به خاطر درک عمیقش از توکل، به مقام والایی دست می‌یابد و در لحظه مرگ، شهادت می‌دهد.
کرد عزم حج مریدی از شقیق
هوش مصنوعی: اگرچه توکل ویژگی بنده است و مقصود از نفی صفات، صفات حسی است، اما سالک باید از صفات خود که عارفان آن را تعینات کونیه مینامند عبور کند تا به فنای فی الصفات برسد. همچنین، تا زمانی که به فنای فی الذات نرسد، نمیتواند به نفی صفات که کمال توحید است، دست یابد و این مرحله را مرشدان طریقت تعینات الهیه نامیدهاند. چرا که وجود عینی او هنوز در مرتبه علم باقی است.
هم زیارت کن شه آگاه راگفت شیخش رو به بسطام از طریق
هوش مصنوعی: شیخ به بسطام گفت: از طریق هم، به دیدن ولیّ آگاه برو.
چون به بسطام آمد از ره آن فقیربایزید آن پیشوای راه را
هوش مصنوعی: بایزید، آن رهبر معنوی، زمانی که به بسطام رسید، از راه آن فقیر عبور کرد.
گفت پیر من شقیق پاک خوگفت شاهش در سلوکت کیست پیر
هوش مصنوعی: ملک گفت: در مسیر سلوک و عرفان، چه کسی وجود دارد؟ پیر پاسخ داد: پیر من، شقیق، انسانی است پاک و باصفا.
بر توکل گفت او بنشسته است‌گفت از توحید می گوید چه او
هوش مصنوعی: می‌گوید که وقتی به وحدت خداوند اشاره می‌کند، در واقع بر تکیه و اعتماد به او تأکید دارد؛ این یعنی که او در این حالت آرام و راضی نشسته است.
گوید ار هم آسمان و هم زمین‌جان و دل را بر توکل بسته است
هوش مصنوعی: جان و دل خود را به توکل سپردهام و میگویم که اگر هم آسمان و هم زمین به هم بیایند، برای من مهم نیست.
نه ببارد ز آسمان بی اشتباهگردد آن فولاد و این یک آهنین
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که چیزی که به شدت و قدرت است، به پیرامون خود اثرگذار است و بروز آن به صورت طبیعی و غیرقابل انکار خواهد بود. به عبارتی دیگر، تأثیرات و نتایج کارها به طور حتم و بدون خطا ظاهر میشوند.
خلق عالم هم عیال من بُوَندنه بروید از زمین هم یک گیاه
هوش مصنوعی: در این دنیا هیچ گیاهی از زمین نمیروید، همه موجودات و مخلوقات نیز تحت سرپرستی من هستند.
گفت شیخ این است اعظم مشرکی‌بر توکل مر مرا نآید گزند
هوش مصنوعی: به توکل بر خدا به من آسیبی نمیرسد. شیخ میفرماید که این بزرگترین نوع شرک است.
گر یکی گردد کلاغی بایزیدصعب بی دینی و کافر مسلکی
هوش مصنوعی: سخت است که کسی بیدین و کافر با بایزید همکیش شود، حتی اگر همچون کلاغ باشد.
گو چه کردی باز او را برد و ناننآیدش کز شهر این مشرک پرید
هوش مصنوعی: او از این شهر که پر از کفر و شرک است، دور نمیشود و نمیفهمد که چهکار کرده که دوباره به سراغش آمده و نانش را برده است.
هل توکل را و بهر سد جوعتو مکن زین پس خدا را امتحان
هوش مصنوعی: دیگر خدا را امتحان نکن و به او اعتماد کن، چرا که برای رفع گرسنگی و مشکلات به او توکل کنید.
ورنه از شومی تو بی گفتگونانی از همجنس خود جو با خضوع
هوش مصنوعی: نانی که خود شبیه خودش است را با humility و احترام طلب کن، وگرنه از بدی خودت بیهیچ تردیدی دچار مشکل خواهی شد.
آن جوان برگشت زین گفتار تلخ‌بر زمین آن شهر خواهد شد فرو
هوش مصنوعی: در آن سرزمین، جوانی که از این سخنان تلخ ناراضی است، به زودی با رویدادهای ناگوار مواجه خواهد شد.
گفت جمله با شقیق از بایزیدیکسر از بسطام سوی شهر بلخ
هوش مصنوعی: همهی افرادی که از بسطام به سمت شهر بلخ میرفتند، با شقیق همراه بایزید صحبت میکردند.
گفت شیخش باز در بسطام روآنچه در بسطام او دید و شنید
هوش مصنوعی: او در بسطام چیزهایی را دید و شنید که او را به یاد شیخش انداخت و به او گفت که دوباره به بسطام برگردد.
گو به وی چونی تو، این است ار شقیق‌سوی آن سلطان شیرین نام رو
هوش مصنوعی: برو به سمت آن پادشاه خوشنام و از حال خود به او بگو، اگرچه این کار سختی دارد.
باز رفت از بلخ در بسطام مردتا شود حال تو سرمشق فریق
هوش مصنوعی: تا زمانی که حالت مانند سرمشق دیگران شود، مردی از بلخ به بسطام رفت.
گفت می‌گوید شقیق نیک نامبر سراغ حال آن سلطان فرد
هوش مصنوعی: به سراغ حال آن پادشاه رفتند و گفتند که شقیق، فرد نیکو نام، سخن می‌گوید.
گفت شیخ این صعب‌تر نادانی‌ایگر من اینسانم تو چونی در مقام
هوش مصنوعی: اگر من اینگونهام، تو در چه جایگاهی هستی؟ در این مورد که سخن می‌گوید، نادانی تو سختتر است.
بایزید این است یعنی هیچ نیست‌در صفت هرگز نیاید فانی‌ای
هوش مصنوعی: در وصف هر چیزی که فانی و ناپایدار است، بایزید می‌گوید که این در واقع نشانی از عدم وجود است و هیچگونه حقیقتی ندارد.
قطره چون افتاد در دریا گم است‌نیست چون موصوف، وصفش گو تو چیست؟
هوش مصنوعی: هیچکس مانند وصفی که گفتم نیست. وقتی یک قطره در دریا بیفتد، دیگر جذب آن می‌شود و گم می‌شود.
این سخن را مرد آنجا نامه کردوصف او خود عین وصف قلزم است
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که توصیف او به اندازهای عظیم و عمیق است که خود توصیف، همانند عمق دریا (قلزم) میباشد. در اینجا یک شخص در آن مکان متوجه این نکته شده و یادداشتی را آماده کرده است.
گفت چون شد آگه از معنی شقیق‌شد به بلخ و شرح بر علامه کرد
هوش مصنوعی: در بلخ، شخصی به علامه می‌گوید که زمانی که از معنی شقیق مطلع شد، چه حالتی داشت.
بُد توکل شرک و از من گشت فوت‌راست فرموده است آن بحر عمیق
هوش مصنوعی: آن دریا (معرفت) درستی دارد، و آن این است که توکل در حقیقت شرک است و من از آن دور شدهام.
بایزیدم نقش شرک از دل سترددر زمان گفتا شهادت وقت موت
هوش مصنوعی: بایزید در زمان مرگش به شهادت رسید و در آن لحظه، همه آثار شرک را از دل خود زدود.
پس شهادت گفت و در دم جان سپرد