۳۷- آیات ۷۸ تا ۸۲
هوش مصنوعی: در این آیات به گروهی از مردم اشاره شده که از علم و دانش کتاب خدا (کتاب مقدس) بیخبرند و تنها به آرزوها و گمان‌ها بسنده می‌کنند. این افراد به تحریف مضامین دینی پرداخته و کتاب‌ها را با دست خود نوشته، سپس ادعا می‌کنند که این مطالب از سوی خدا آمده است تا منافع دنیوی (پول و ثروت) به دست آورند. آیات به شدت از این عمل انتقاد می‌کند و عذاب الهی را برای آنها پیش‌بینی می‌کند.
سپس به کسانی که گمان می‌کنند آتش جهنم تنها چند روز آنها را می‌آزارد، هشدار داده می‌شود که خدا به عهدش وفادار است و به هیچ کس بدون دلیل عذاب نمی‌دهد. خداوند می‌فرماید کسانی که اعمال بد انجام داده و در دام خطا غوطه‌ورند، یاران آتش‌اند و در آنجا جاودانه خواهند بود. در مقابل، مؤمنان و نیکوکاران بهشت را خواهند داشت و در آنجا نیز جاودانه خواهند بود.
این متن به طور کلی بر اهمیت علم، صداقت در دین و پرهیز از تحریف حقایق تأکید دارد و عواقب بد اعمال نادرست و گمراهی‌های فکری را یادآوری می‌کند.
وَ مِنْهُمْ أُمِّیُّونَ لاٰ یَعْلَمُونَ اَلْکِتٰابَ إِلاّٰ أَمٰانِیَّ وَ إِنْ هُمْ إِلاّٰ یَظُنُّونَ (۷۸) فَوَیْلٌ لِلَّذِینَ یَکْتُبُونَ اَلْکِتٰابَ بِأَیْدِیهِمْ ثُمَّ یَقُولُونَ هٰذٰا مِنْ عِنْدِ اَللّٰهِ لِیَشْتَرُوا بِهِ ثَمَناً قَلِیلاً فَوَیْلٌ لَهُمْ مِمّٰا کَتَبَتْ أَیْدِیهِمْ وَ وَیْلٌ لَهُمْ مِمّٰا یَکْسِبُونَ (۷۹) وَ قٰالُوا لَنْ تَمَسَّنَا اَلنّٰارُ إِلاّٰ أَیّٰاماً مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اَللّٰهِ عَهْداً فَلَنْ یُخْلِفَ اَللّٰهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَی اَللّٰهِ مٰا لاٰ تَعْلَمُونَ (۸۰) بَلیٰ مَنْ کَسَبَ سَیِّئَةً وَ أَحٰاطَتْ بِهِ خَطِیئَتُهُ فَأُولٰئِکَ أَصْحٰابُ اَلنّٰارِ هُمْ فِیهٰا خٰالِدُونَ (۸۱) وَ اَلَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا اَلصّٰالِحٰاتِ أُولٰئِکَ أَصْحٰابُ اَلْجَنَّةِ هُمْ فِیهٰا خٰالِدُونَ (۸۲)
هوش مصنوعی: در میان آنها، افرادی نادان وجود دارند که فقط به رویاها و یاوهگوییها دل خوش کردهاند و از کتاب هیچ نمی‌دانند. آنها فقط به حدس و گمان خود اکتفا می‌کنند. برای کسانی که با دستان خود کتاب می‌نویسند و سپس می‌گویند این از طرف خداست تا با آن قیمتی ناچیز به دست آورند، عذابی سخت است. عذاب آنها به خاطر آنچه نوشتهاند و آنچه به دست میآورند، خواهد بود. آنها می‌گویند که آتش به آنها نخواهد رسید مگر در چند روز مشخص. بگو: آیا شما نزد خدا مخلوقی دارید که او به شما اجازه داده باشد؟ آیا شما به خدا دروغ میبندید و چیزهایی را که نمیدانید، به او نسبت میدهید؟! قطعاً، کسانی که گناهی کرده و گناهشان آنها را احاطه کرده، در آتش خواهند بود و در آن جاودانه خواهند ماند. و اما کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح انجام دادهاند، اهل بهشت خواهند بود و در آنجا جاودانه خواهند ماند.
و از ایشان بیسوادانند که نمی‌دانند کتاب را مگر آرزوها و نیستند ایشان مگر اینکه گمان می‌برند (۷۸)، پس وای مر آنان که می‌نویسند کتاب را بدستهایشان، پس می‌گویند این از نزد خداست تا بخرند بآن بهای اندک را پس وای مر ایشان را از آنچه نوشته دستهایشان و وای ایشان را از آنچه کسب می‌کنند (۷۹) و گفتند هرگز نمی‌رسد ما را آتش مگر روزهایی شمرده شده، بگو آیا فرا گرفتید نزد خدا پیمان خود را پس هرگز خلاف نکند خدا پیمان خود را آیا می‌گویند بر خدا آنچه را که نمی‌دانند (۸۰)، آری هر کس کسب کند بدی را و احاطه کند بآن گناهش پس آنها یاران آتشند ایشان در آن جاویدان (۸۱) و آنان که گرویدند و کردند کارهای شایسته ایشانند یاران بهشت، ایشانند در آن جاویدان (۸۲)
هوش مصنوعی: برخی از افراد نادان هستند که نمی‌دانند کتاب به جز آرزوها چیز دیگری نیست. آنها فکر می‌کنند که دانش دارند، اما در واقع چیزی نمی‌دانند. باید به آنهایی که دست به نوشتن میزنند و ادعا می‌کنند که این نوشتهها از جانب خداست، افسوس خورد. آنها به بهای اندک، این کلمات را میفروشند و باید از آنچه با دستانشان نوشتهاند و از آنچه به دست میآورند، بترسند. همچنین آنها معتقدند که هرگز به آتش دچار نخواهند شد، مگر در روزهای معدودی. باید از آنها پرسید آیا پیمانی که با خدا دارند را میدانند و آیا خدا هرگز پیمان خود را میشکند؟ آیا به خدا چیزهایی می‌گویند که نمی‌دانند؟ حقیقت این است که هر کسی که بدی را کسب کند و در آن غرق شود، از یاران آتش خواهد بود و در آنجا جاویدان خواهد ماند. اما کسانی که ایمان آورده و اعمال شایسته انجام دادهاند، یاران بهشت هستند و آنها نیز جاودان در آن خواهند ماند.
بود امیّون از ایشان فرقه ایدر بحار آرزوها غرقه ای
هوش مصنوعی: گروهی از ناآگاهان در میان آنها وجود دارند که در دریاهای آرزوها غرق شدهاند.
بیخبر بودند از علم کتابجز امانی نی که از وجه صواب
هوش مصنوعی: آنها از علم واقعی کتاب بیخبر بودند، تنها چیزی که از درست بودن آن اطمینان داشتند، وعدهها و انتظاراتی بود که به آنها داده شده بود.
این نبود الاّ ظنون و جز قیاسطفل پندارد فلک را پشت طاس
هوش مصنوعی: این تنها یک خیال است و فقط یک کودک میتواند با قیاس، آنچه در بالا هست را مانند یک پشت خالی تصور کند.
طاس با گردون کجا باشد شبیهداند اینسان یا صبی ای یا سفیه
هوش مصنوعی: در این دنیا، آیا میتوان گردونهی چرخ را با یک ظرف ساده مقایسه کرد؟ تنها کسی که به حقیقت آگاه است، میفهمد که این دو چقدر با هم تفاوت دارند.
که ندارد او تمیز علم و جهلعلم را چون جهل خود گیرد به سهل
هوش مصنوعی: کسی که فرق بین علم و نادانی را نمیداند، وقتی نادانی او آسانتر می‌شود، به راحتی آن را میپذیرد.
تو چه دانی ای جهول بسته فَمکه نداند عقل کل از بیش و کم
هوش مصنوعی: تو چه میدانی، ای نادان، در حالی که عقل کامل هم نمیتواند از زیاد و کم چیزی آگاه باشد.
میکنی از جامه دار پادشاهموزه پنهان، تا ندزدد او به راه
هوش مصنوعی: از لباس خدمتکار پادشاه استفاده میکنی تا او در مسیر نتواند دزدی کند و مخفی بماند.
کی بُد از علم کتاب آگاه اوآن قدر هم بود بهر رنگ و بو
هوش مصنوعی: هیچکس بهخوبی از علم کتاب و دانش آگاه نیست؛ او نیز بهاندازهای که به رنگ و بو میرسد، آگاهی دارد.
یعنی از بهر هوای نفس دونتافتند از وی خلایق در ظنون
هوش مصنوعی: به دلیل تمایلات نفسانی و پایینرتبه، مردم در گمان‌ها و تصورات خود از او دوری کردند.
کاین بود در علم دین علاّمه ایدارد اندر بحث دینی نامه ای
هوش مصنوعی: در علم دین، شخصی برجسته و شناخته شده وجود دارد که در مباحث دینی نوشتهای را به رشته تحریر درآورده است.
میفروشد در حقیقت دین به نانمعرفت گوید به میل این و آن
هوش مصنوعی: در واقع، برخی افراد دین را به خاطر منفعتهای مادی و نیازهای دنیوی خود به فروش میگذارند و برای جلب رضایت دیگران، با تعابیر و دیدگاههای مختلف از آن صحبت می‌کنند.
مینویسد در شرایع دفتریمیفروشد خالق زر بر زری
هوش مصنوعی: او در کتب آسمانی قوانینی را نوشته و خالق طلا، طلا را بر روی زمین میفروشد.
وای آن کوشد نویسندة کتاباز هوای نفس و کسب نان و آب
هوش مصنوعی: آه بر آن کس که تلاش می‌کند تا کتابی بنویسد اما تحت تاثیر خواستههای نفسانی و نیاز به تأمین زندگی قرار دارد.
بهر این معنی بر ارباب فنونگفت، ویلٌ لِّلَّذِینَ یکْتُبون
هوش مصنوعی: به خاطر این موضوع، به صاحبنظران و متخصصان باید گفت: وای بر آنان که می‌نویسند.
آنچه خود تحریف کردند از عناداین بود، گویند از رب العباد
هوش مصنوعی: آنچه آنها از روی دشمنی و کینه تحریف کردند، این است که می‌گویند اینها از طرف پروردگار عالم است.
پس دهند آن بر بهای اندکیهمچو گوهر بر مویزی کودکی
هوش مصنوعی: پس چیزی را به قیمت کم و ناچیز به کسی میدهند، مانند اینکه یک گوهر گرانبها را به یک بچهای بدهند که ارزش آن را درک نمیکند.
وای آنانکه نویسد دستشانتا کند بر دوزخی پیوستشان
هوش مصنوعی: آه بر حال کسانی که دستشان قلم به دست است، تا به واسطه آن به آتش دوزخ مرتبط شوند.
حرفی از تحریف شد ز اقلامشاناز کتاب، آتش بود فرجامشان
هوش مصنوعی: کتابهای آنها به علت تحریف و تغییر در مضمون دچار مشکل شدند و سرانجام این کار به نابودی و عواقب بدی منجر شد.
ویل زآن خویی که کردند اکتسابهیچ چون آگه نبودند از کتاب
هوش مصنوعی: آنها به سبب خوی و طرز برخوردی که داشتند، هیچ چیز به دست نیاوردند، زیرا از دانش و مطالب کتاب آگاهی نداشتند.
کیست اُمی، وهم دور از راه توعقل تورات و کلام الله تو
هوش مصنوعی: کیست که توانایی فهم عمیق تو را دارد؟ تو به دور از عقل و دانش خود، کتاب مقدس و کلام خدا را فراموش کردهای.
وهم خواند این کتاب از عاریتنی ز وجه علم و اخلاص نیت
هوش مصنوعی: این شخص این کتاب را تنها از روی خیال و به امانت خوانده و نه به خاطر علم و نیت خالص.
نیست حرفی از کتاب آگاه اوکی شناسد راه را از چاه او
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره شده که هیچ سخنی در مورد دانش او وجود ندارد و تنها اوست که میتواند تفاوت راه درست و نادرست را بشناسد.
لیک پندارد که داند راه رایا چو پیغمبر (ص) کلام الله را
هوش مصنوعی: ولی او فکر می‌کند که راه را میداند، یا مانند پیامبر (ص) کلام خدا را.
ای خدای بینظیر اشراق عقلکن تو بر ما چون تویی خلاّق عقل
هوش مصنوعی: ای خدای بینظیر، به ما نوری از عقل و دانش عطا کن، زیرا تنها تو هستی که توانایی خلق و ابداع فکر و اندیشه را داری.
بر تو می جویم ز هر جهلی پناهخاصه از جهلی که کفر است و گناه
هوش مصنوعی: من از هر نوع نادانی و جهل، به ویژه نادانیهایی که منجر به کفر و گناه می‌شود، به سمت تو پناه میبرم.
گر تو خواهی جهل، آگاهی شودور نخواهی عقلها واهی شود
هوش مصنوعی: اگر بخواهی، جهلت به دانایی تبدیل می‌شود و اگر نخواهی، عقلها به بیفایدگی میرسند.
دانشی کز تو بوَد جز نور نیستور ز ما جز قالب مغمور نیست
هوش مصنوعی: دانشی که از تو به دست میآید فقط نور و روشنایی است، و اگر از ما باشد، فقط مانند یک قالب بیروح و بیمحتوا خواهد بود.
گرچه آن هم از تو باشد ، ما که ایم ؟گر که نادان ، ور که دانا ، لاشیءایم
هوش مصنوعی: هر چند ممکن است آنچه داریم از تو باشد، ما چه کسی هستیم؟ چه نادان باشیم و چه دانا، در نهایت هیچ چیز نیستیم.
آفریدی خاک را آنگه به فنمر ورا آموختی علم و سخن
هوش مصنوعی: خداوند انسان را از خاک خلق کرد و سپس به او دانش و هنر سخن گفتن را یاد داد.
خاک را دانا و گویا چون کنیگفتِ ما هم شاید ار موزون کنی
هوش مصنوعی: اگر خاک را به دانایی و سخن گویی برسانی، ممکن است سخنان ما نیز درست و موزون از آب درآید.
تا نویسم آنچه حق است از کتابباشدم تفسیر و تأویل از صواب
هوش مصنوعی: میخواهم آنچه را که حقیقت است بنویسم، بنابراین از کتاب به تفسیر و تأویل درست میپردازم.
آتش ار گفتند ما را در فروزمَس نخواهد کرد غیر از چند روز
هوش مصنوعی: اگر گفتهاند که آتش ما را نمیسوزاند و تنها برای چند روزی شعلهور خواهد بود، نباید بر این باور باشیم.
گو بر ایشان هیچ عهدی از خدااین چنین بگرفته اید آیا شما
هوش مصنوعی: آیا شما از طرف خدا هیچ عهد و پیمانی با این افراد گرفتهاید؟
پس نخواهد عهد خود کرد او خلافاین شما گویید از کذب و گزاف
هوش مصنوعی: او هرگز عهد خود را نقض نخواهد کرد؛ به شما میگوید که این حرفها دروغ و بیاساس است.
بر خدا گویید آیا آنچه نیستمر شما را علم بر وی تا که چیست
هوش مصنوعی: این جمله بیان می‌کند که آیا شما میتوانید آنچه را که وجود ندارد، بشناسید یا علم و آگاهی درباره آن داشتن امکانپذیر است؟ در واقع، به محدودیتهای شناخت انسان اشاره می‌کند و از تأمل بر روی ناشناختهها میگوید.
آری آن کو سیئاتی اکتسابمیکند، گردد محیطش در عذاب
هوش مصنوعی: هر کس که کارهای بدی را انجام دهد، در عذاب و سختی قرار میگیرد.
خالدونند آن گروه و جزء نارچون درخت اکتساب آید به بار
هوش مصنوعی: آن گروه خاص مانند درختی هستند که وقتی به بار میآیند، مانند آتش میسوزند.
هم بدینسان مؤمنان و صالحانهست جنّت بهر ایشان جاودان
هوش مصنوعی: مؤمنان و نیکوکاران نیز به همین صورت، برایشان بهشت وجود دارد که همیشگی و پایدار است.
بر گمانشان وقت پاداش از نشانشد مساوی با زمان ذنبشان
هوش مصنوعی: آنها بر این باورند که زمان پاداش و جزای آنها برابر است و با توجه به نشانههایی که دارند، به این نتیجه رسیدهاند.
غافل از آنکه عمل در ذات نفسگر که از وجهی شود ملکات نفس
هوش مصنوعی: غافل از این که هر عملی که انجام میدهیم در ذات وجود ما تأثیر میگذارد و حتی اگر به ظاهر از یک زاویه خاص به آن نگاه کنیم، در واقعیت به صفات و ویژگیهای درونی ما تبدیل می‌شود.
نیست آن را در مکافات انتهاباقی است او را ثواب و هم خطا
هوش مصنوعی: در دنیا هیچ کس از پاداش و کیفر خالی نیست؛ هر کس به اندازه اعمالش، چه خوب و چه بد، نتیجه میگیرد.
وینکه می گوید محقق در کتابگر مخلّد نیستند اهل عذاب
هوش مصنوعی: این شخص بیان می‌کند که در کتابهای علمی ذکر شده است که اگر افراد جاودان نباشند، دچار عذاب خواهند شد.
نه که او کرده است انکار خلودگفته شرّ نبود اصیل اندر وجود
هوش مصنوعی: این تشکیک به معنای انکار جاودانگی است و بهنوعی بیان می‌کند که در ذات وجود، شر و بدی واقعی وجود ندارد.
تا تو از قولش چه فهمی ای همامگر نفهمی بگذر از وی والسلام
هوش مصنوعی: تا تو از سخن او چه درکی داشته باشی، ای همام، اگر نمیفهمی، بهتر است که از او بگذری و بیخبر باشی.