۵۱- آیه ۱۰۵
هوش مصنوعی: آیه ۱۰۵ سوره بقره بیان می‌کند که کافران و مشرکان از نازل شدن خیر و رحمت از سوی پروردگار بر مسلمین خوشنود نیستند. خداوند رحمت خود را به هر کس که بخواهد اختصاص می‌دهد و او صاحب فضل بزرگ است.
در ادامه، متن به بررسی مفهوم فضل و رحمت خداوند می‌پردازد و این‌گونه توضیح می‌دهد که فضل الهی به اعمال بندگان وابسته است و از آنجا که هر کسی که در طاعت خدا باشد، مشمول این فضل می‌شود، کسی که به خوبی‌ها و معرفت الهی بیفزاید، بیشتر از فضل خدا بهره‌مند می‌شود.
در نهایت، نکته‌ای از اختصاص فضل به اراده الهی بیان می‌شود و اشاره می‌کند که فهم این موضوع تنها برای اهل توحید و کسانی که درک عمیق‌تری از این مفاهیم دارند، میسر است. این متن به طور کلی بر روی دو نکته تأکید دارد: رحمت خاص و عام خدا و شرایط و زمینه‌هایی که موجب اختصاص فضل الهی به بندگان می‌شود.
مٰا یَوَدُّ اَلَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ اَلْکِتٰابِ وَ لاَ اَلْمُشْرِکِینَ أَنْ یُنَزَّلَ عَلَیْکُمْ مِنْ خَیْرٍ مِنْ رَبِّکُمْ وَ اَللّٰهُ یَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ یَشٰاءُ وَ اَللّٰهُ ذُو اَلْفَضْلِ اَلْعَظِیمِ (۱۰۵)
هوش مصنوعی: کافران از اهل کتاب و مشرکان تمایل دارند که بر شما از سوی پروردگارتان خیری نازل نشود، ولی خداوند رحمت خود را به هر که بخواهد اختصاص می‌دهد و خداوند صاحب فضل بزرگ است.
دوست نمی‌دارند آنان که کافر شدند از اهل کتاب و نه مشرکان آنکه فرو فرستاده شود بر شما از نیکی از پروردگار شما و خداوند مخصوص می‌سازد برحمت خود هر که را می‌خواهد و خدا صاحب فضل بزرگست (۱۰۵)
هوش مصنوعی: کافرها از اهل کتاب و مشرکان از اینکه نیکیهایی از سوی پروردگار شما به شما برسد، خوشحال نمیشوند. ولی خداوند هر کسی را که بخواهد به رحمت خود می‌سازد و او صاحب فضل بزرگ است.
کافران و مشرکان خیری کز اوستبر شما نازل نمی دارند دوست
هوش مصنوعی: کافران و مشرکان به شما هیچ خیری نخواهند رساند و از جانب آنها، چیزی به سود شما نخواهد آمد.
کافران کاهل کتاب و آیتندکی شما را خیرخواه از نیّتند
هوش مصنوعی: کافران کسانی هستند که از مطالعه کتاب و نشانهها غافلند و نمیتوانند نیت خوب و خیرخواهی را برای شما داشته باشند.
دوست کی دارند کآید بر شماهمچو قرآن خیری از خیرالوری
هوش مصنوعی: دوست واقعی کیست که مانند قرآن بر شما نازل شود و خود را به خوبیهای انسانهای نیکو معرفی کند.
همچنین آن مشرکان زشت فنکه پرستند از تبه کاری وثَن
هوش مصنوعی: این بیت به افرادی اشاره دارد که به پرستش بتها و اشیاء بیارزش مشغولند، و نشاندهنده ناپسند بودن رفتار آنها است. آنها از طریق کارهای نادرست و گمراهکننده خود به فریبندگی این پرستشها میپردازند و به همین دلیل زشت و ناپسند به نظر میآیند.
خیر توحید از کجا دارند دوستبر شما کآن بس عزیز و بس نکوست
هوش مصنوعی: خیر و خوبی توحید از کجا بر دوستانتان نازل می‌شود، در حالی که این موضوع بسیار ارزشمند و زیباست.
او پرستد از غلط مصنوع خودحق پرستان را کجا گیرد به ودّ
هوش مصنوعی: او از طریق ساختگی خود، حقپرستان را میپرستد، اما نمیداند که چگونه محبت و دوستیشان را بدست آورد.
با موحّد دوست کی شد مشرکییا به خیرش همدل آید اندکی
هوش مصنوعی: با آدم مؤمن و یکتاپرست، چه کسی میتواند بیدین و مشرک شود؟ یا اینکه حتی در کار خوبی همدل او شود؟
هر که را خواهد خدا بر وجه خاصمیدهد بر رحمت خود اختصاص
هوش مصنوعی: هر کسی را که خدا بخواهد، به طور خاص مورد رحمت و لطف خود قرار می‌دهد.
آنکه خاکی را کند درّ یتیمهست بیشک صاحب فضل عظیم
هوش مصنوعی: کسی که بتواند خاکی را به جواهر تبدیل کند، بدون شک دارای استعداد و فضل بسیار زیادی است.
« در بیان فضل عام بر خاص »
هوش مصنوعی: در توضیح فضیلت عمومی در مقابل فضیلت خاص، میتوان گفت که فضیلت عمومی به ویژگیها و حسنهایی اشاره دارد که شامل تمام افراد یا موارد می‌شود، در حالی که فضیلت خاص به ویژگیهایی مربوط می‌شود که تنها شامل گروه یا مورد خاصی است. به عبارت دیگر، فضیلت عمومی حکایت از یک فضیلت فراگیر و همگانی دارد، در حالی که فضیلت خاص محدود به شرایط یا ویژگیهای خاص یک فرد یا گروه است.
بس شکال آید در اینجا کز چه بودفضل او مخصوص در بذل وجود
هوش مصنوعی: در اینجا به وضوح مشخص است که چرا این شخص از دیگران متمایز است و به طور خاص در بخشش و generosity خود ویژگیهای ویژهای دارد.
چون همه بودند رهن خلقتشاز چه شد مخصوص فضل و رحمتش
هوش مصنوعی: برخی افراد به دلیل ویژگیهای خاصی که دارند، از نعمتها و رحمتها بهره‌مند میشوند، حتی اگر دیگران نیز در خلق شدن شریک باشند.
دارد این معنی وجوه بیشمارزآن دو وجهش را نگارم ز اختصار
هوش مصنوعی: این مفهوم دارای معانی بیشماری است و من برای اختصار فقط دو وجه آن را بیان میکنم.
هست یک وجه آنکه فضل خاص خویشکرده حق موقوف طاعت ها ز پیش
هوش مصنوعی: یک دلیل وجود دارد که خداوند بر اساس لطف خاص خود، پاداشهایی را به بندگانش عطا می‌کند، و این پاداشها به رعایت نکات و دستورات او بستگی دارد.
بر نداری تا حجاب طاعتشنیستی مختص به فضل و رحمتش
هوش مصنوعی: اگر به بندگی و اطاعت او نپردازی، هیچ چیز از کرم و رحمتش نصیب تو نخواهد شد.
فضل او و طاعت ما در سبللازم و ملزوم شد چون طیب و گل
هوش مصنوعی: نعمت و رحمت او و اطاعت ما به هم وابسته شدهاند، مانند رابطهای که میان عطر و گل وجود دارد.
فضل، افزونی بود اندر لغتوآن فزاید ز ازدیاد معرفت
هوش مصنوعی: فضل به معنای برتری و نیکی است و این برتری از افزایش شناخت و درک ناشی می‌شود.
فضل او اول تو را موجود کرددر ازل نابود بودی، بود کرد
هوش مصنوعی: نعمت و بخشش او تو را در آغاز وجود بخشید. در گذشته تو هیچ بودی و او تو را به وجود آورد.
در جهان پیش از تقاضای طلبکرد هستت، وینت اول فضل رب
هوش مصنوعی: قبل از آن که چیزی از خداوند درخواست کنی، او به تو بخشش و نعمتهایی را عطا کرده است. این نشاندهندهی لطف و کرم اولیهی پروردگار است.
فضل دیگر آنکه دارد اختصاصهست موقوف آن به اخلاص خواص
هوش مصنوعی: یکی از نعمتهای دیگر این است که فضیلتها و خیری که وجود دارد، به کسانی که خالص و خاص هستند، تعلق دارد و به دیگران وابسته نیست.
تا نیفزایی تو بر اکمال خویشاو نیفزاید بر آن افضال بیش
هوش مصنوعی: اگر تو بر کمال خود نیفزایی، او (خدا) هم بر نعمتهایش افزوده نخواهد کرد.
نکته ای دیگر نهان در « من یشَآء » استکاختصاص آن را دهد کو خویش خواست
هوش مصنوعی: موضوع دیگری در عبارت «هرکه بخواهد» نهفته است که به شخصی اختصاص دارد که اراده او را می‌سازد.
چون ارادة خود نهی و آن سو شویواقف از سرّ ارادة او شوی
هوش مصنوعی: وقتی که ارادهی خود را کنار بگذاری و به سمت او رو کنی، از رمز و راز ارادهی او باخبر خواهی شد.
یعنی از نفی ارادة خویشتنخود شوی عین ارادة ذوالمنن
هوش مصنوعی: یعنی وقتی خواستههای خود را کنار بگذاری و از آنها دست بکشی، در واقع به خواستههای بزرگتر و الهی نزدیک میشوی.
خواهد او آن را که آن خاص وی استغرقِ بحر عشق و اخلاص وی است
هوش مصنوعی: او خواهان چیزی است که فقط برای اوست، و آن چیزی جز عشق و وفاداری عمیقش نیست.
از ارادة خود هر آن کو فانی استفضل را بالاختصاص ارزانی است
هوش مصنوعی: هر کس که خود را از اراده و خواستههایش خالی کند و فانی شود، فضیلتی خاص و ویژه به او عطا می‌شود.
وجه دیگر کآن بسی باشد ادقعین ذات شیء باشد فضل حق
هوش مصنوعی: چهرهای دیگر از وجود، که بسیار لطیفتر است، در حقیقت همان ذات چیزی است که از فیض الهی ناشی می‌شود.
آفتاب اندر کمال ذات خویشهست مختص بر همه ذرّات خویش
هوش مصنوعی: خورشید در بالاترین مرحله وجود خود، تنها به خود اختصاص دارد و بر همه ذرات جهان تأثیر میگذارد.
اختصاصی که به شمس آن ذات داشتهم بِذّاته بر همه ذرّات داشت
هوش مصنوعی: شمسالحق، که وجودش به شکل خاصی منحصر به فرد و ویژه بود، این ویژگیهای منحصر به فرد را به تمام ذرات هستی نیز بخشید.
جز که ذرّه بی ز وجه انتسابدر نمود اندک تر است از آفتاب
هوش مصنوعی: جز این که ذرهای بدون نسبت و ارتباط، در ظاهر از خورشید کمتر است.
لاجرم نوری کز او خورشید یافتذرّه ای زآن کی توان بر ذرّه تافت
هوش مصنوعی: در نتیجه، نوری که از او سرچشمه میگیرد، حتی اگر یک ذره از آن به خورشید برسد، چگونه میتواند بر یک ذره کمنور تابیده شود.
همچنین آبی کز او دریا گرفتکی به ظرف قطره هرگز جا گرفت
هوش مصنوعی: چطور ممکن است آبی که دریا را تشکیل می‌دهد در ظرفی کوچک جا بگیرد؟ این بیانگر این است که نمیتوان ماهیت بزرگ و بیانتهای چیزها را در محدودیتهای کوچک جای داد.
جز که راه او به دریا وا شودقطرگی بگذارد و دریا شود
هوش مصنوعی: تنها در صورتی که مسیر او به دریا باز شود، میتوان انتظار داشت که یک قطره بگذارد و تبدیل به دریا شود.
وجه اول بر مذاق عام و خاصهست الیق گرچه دارد اختصاص
هوش مصنوعی: این جمله بر این نکته تأکید دارد که جنبه اول از نظر عام و خاص، بیشتر نزدیک و مناسب است، هرچند که ممکن است برخی ویژگیهای خاص نیز در آن وجود داشته باشد.
وجه ثانی خاص اهل وحدت استفهم آن نی هر کسی را قسمت است
هوش مصنوعی: معنای این بیت این است که درک و فهم برخی حقایق عمیق تنها برای افرادی خاص ممکن است و همه نمیتوانند به این درک دست پیدا کنند. این حقایق در زمینه وحدت وجود و معانی عمیق روحانی مطرح شدهاند که فقط برای گروهی خاص قابل فهم هستند و به همین دلیل، درک آنها به راحتی برای هر کس ممکن نیست.
آن کسی فهمد که در توحید تامگشته مطلق فهمش از ادراک عام
هوش مصنوعی: کسی میتواند به درک عمیق توحید برسد که فهم و درکش محدود به موارد عمومی نباشد و به مقام بالا و مطلقی دست یابد.
چیست عقل پشّه و فهم ذبابپیش عقل و فهم شاهین و عقاب
هوش مصنوعی: عقل و درک پشه و مگس در مقایسه با عقل و درک شاهین و عقاب چه ارزشی دارد؟
فهم شاهین پیش عنقا هم علیلاین چنین دان عقلها تا جبرئیل
هوش مصنوعی: فهم و درک شاهین در برابر عنقا نیز بیمار و ناتوان است. پس بدان که عقلها تا کجا میتوانند برای درک مسائل بزرگ و عمیق تلاش کنند، چرا که حتی جبرئیل هم در این زمینه ممکن است نقصی داشته باشد.