۸۲- آیات ۱۶۸ تا ۱۶۹
هوش مصنوعی: این متن به دعوت مردم به مصرف غذاهای حلال و پاکیزه میپردازد و هشدار میدهد که از پیروی گامهای شیطان که دشمن آشکار انسان است، دوری کنند. شیطان مردم را به سمت بدیها و زشتیها هدایت میکند و آنها را به گفتن نادرست درباره خدا تشویق میکند. متن در ادامه به مفهوم عدالت و اسراف در مصرف اشاره میکند و تاکید میکند که باید در بهرهبرداری از نعمتهای خدا، عدالت را رعایت کرد. فرد باید برای نیازمندان سهمی قائل شود و از اسراف و تبذیر دوری کند. ضمن اینکه فرد باید نسبت به اعتقادات خود هوشیار باشد و از جهل و نادانی پرهیز کند، بهویژه در مورد مسائل دینی. در نهایت، متن به این نکته تأکید میکند که انسان بدون خدا و توفیق او، هیچ چیز نیست و تمام نعمتها از اوست.
یٰا أَیُّهَا اَلنّٰاسُ کُلُوا مِمّٰا فِی اَلْأَرْضِ حَلاٰلاً طَیِّباً وَ لاٰ تَتَّبِعُوا خُطُوٰاتِ اَلشَّیْطٰانِ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ (۱۶۸) إِنَّمٰا یَأْمُرُکُمْ بِالسُّوءِ وَ اَلْفَحْشٰاءِ وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَی اَللّٰهِ مٰا لاٰ تَعْلَمُونَ (۱۶۹)
هوش مصنوعی: ای انسانها، از آنچه در زمین است، حلال و پاکیزه بخورید و از گامهای شیطان پیروی نکنید، زیرا او برای شما دشمن آشکاری است. او فقط شما را به بدیها و زشتیها فرمان میدهد و شما را به گفتن آنچه نمیدانید درباره الله وادار میکند.
ای مردمان بخورید از آنچه در زمین است حلال پاکیزه و پیروی مکنید گامهای شیطان را بدرستی که او مر شما را دشمنی است هویدا (۱۶۸) اینست و جز این نیست که امر میکند شما را ببدی و زشتی و اینکه بگوئید بر خدا آنچه را که نمیدانید (۱۶۹)
هوش مصنوعی: ای مردم، از آنچه در زمین وجود دارد بخورید، چیزهای حلال و پاکیزه، و از گامهای شیطان پیروی نکنید، زیرا او دشمنی آشکار برای شماست. او شما را به کارهای زشت و بدی فرمان میدهد و به شما توصیه میکند که در مورد خداوند بدون علم و آگاهی صحبت کنید.
ایها الناس از حلال اندر زمینخورد باید پاک و طیّب زآن و این
هوش مصنوعی: ای مردم! خوراک شما باید حلال و پاک در روی زمین باشد، نه این و آن.
لیک بر خطوات شیطان عنودپیروی نارید کآن را نیست سود
هوش مصنوعی: اما بر راههای شیطان سرسخت قدم نگذارید، زیرا این راه هیچ فایدهای ندارد.
خطوه است افراط و تفریط ای پناهبر یمین و بر یسار از خط راه
هوش مصنوعی: راه رفتن در زندگی باید با احتیاط باشد و نه از حد افراط بگذرد و نه به سمت تفریط برود. باید به جانب راست و چپ خود توجه کرد و از زیادهروی یا کمکاری دوری کرد.
در لغت، خطوه بود گام و قدمنسبتش تا بر چه است از مدح و ذم
هوش مصنوعی: در زبان فارسی، واژه "خطوه" به معنای گام و قدم است و این واژه وابسته به این است که انسان به چه کیفیتی مدح و ستایش یا نکوهش و سرزنش شود.
گر بود خطوة بلیس از گمرهی استور که خطوة اهل دل، گام بِهی است
هوش مصنوعی: اگر گامهای شیطان ناشی از گمراهی باشد، پس گامهای اهل دل و کسانی که به حقیقت میرسند، گامهایی نیکو و خوشایند است.
موقعش تا چیست گر بر جای اکلگشته ذکر ، آن گام اسراف است و عدل
هوش مصنوعی: زمانی که ذکر و یاد خداوند در حین خوردن و نوشیدن فراموش شود، آن فعل زیادهروی و اسراف محسوب میشود و به عدالت نمیپيوندد.
هست اسراف از صفا ت اشقیاوآن عدالت ظل توحید خدا
هوش مصنوعی: خسارت و زیان به دلیل رفتار ناپسند افراد نیکوکار است و تنها عدالت الهی است که میتواند همه چیز را در مسیر درست قرار دهد.
می دهد شیطان فریبت کز حلالهر چه خواهی صرف کن نبود ملال
هوش مصنوعی: شیطان تو را فریب میدهد که از هر چیزی که خواستی به راحتی استفاده کنی بدون اینکه احساس گناه یا عذاب وجدانی داشته باشی.
صرف نعمت گر به عدل و نصفت استنیست آن اسراف، شکر نعمت است
هوش مصنوعی: اگر از نعمتها به صورت عادلانه و با انصاف استفاده شود، این اسراف نیست و در واقع نشانهی شکرگزاری از نعمتهاست.
گر خوری روزی خراج ملکتیبا عدالت نیست یک جو کلفتی
هوش مصنوعی: اگر روزی از دارایی ملکی مالیات بگیری، با عدالت قابل قبول نیست که یک وجب از زمین را به ناحق بگیری.
ور عدالت بر وی و انصاف نیستهیچ جز تبذیر و جز اسراف نیست
هوش مصنوعی: اگر در موضوع عدالت و انصاف حقی وجود نداشته باشد، تنها چیزی که باقی میماند، اسراف و هدر دادن منابع است.
ظلم باشد ضد عدل ای نیک بختهست او را شاخه ها همچون درخت
هوش مصنوعی: ظلم برعکس عدالت است و کسی که خوشبخت است، مانند درخت دارای شاخههای بسیاری است.
شاخه ها هر یک به نامی مشتهرزآن یک اسراف است گر باشی مقر
هوش مصنوعی: هر یک از شاخهها به نامی معروف است و اگر تو در این میان ثابت قدم باشی، این نشاندهندهی بیفایده بودن است.
موقع آن وقت صرف نعمت استهمچنین دان عدل را کز حکمت است
هوش مصنوعی: زمانی که نعمتها را صرف میکنیم، باید بدانیم که این عدالت نیز از حکمت سرچشمه میگیرد.
شرط عدل آن است در اکل ای فقیرکه نگردد زو قوی نفس شریر
هوش مصنوعی: شرط انصاف این است که وقتی تو ای فقیر از دیگران میخوری، باعث نشود که آن شخص قوی و بدخواهی که درونش هست، دچار طغیان شود.
می نگردد هیچ یعنی آن طعامصرف بر عصیان و لذات حرام
هوش مصنوعی: هیچ کس به جوانب منفی و ناپسند نگاه نمیکند، یعنی این خوراکی صرفاً برای نافرمانی و لذتهای ناپاک مصرف میشود.
مستحقان را کنی با وی شریکنی به منّت یا منم کآن نیست نیک
هوش مصنوعی: اگر مستحقان را با او شریک کنی، این کار به خاطر لطف و مهربانی تو نیست بلکه نشاندهندهی نیکی و درستی خود اوست.
گر که خواهی کرد در عدل اهتمامماند اندک بهر تو نان و طعام
هوش مصنوعی: اگر میخواهی در عدالت جدیت کنی، باید بدانی که در این راه ممکن است به مقدار کمی نان و غذا دست پیدا کنی.
زآنکه باید داد از شهد و شعیرنیک قسمت بر یتیم و بر فقیر
هوش مصنوعی: باید از نعمتها و چیزهای خوب برخوردار باشیم و این را بین یتیمان و نیازمندان به خوبی تقسیم کنیم.
زآن نمودند انبیاء و اولیابر هر آنچه کمتر از قوت اکتفا
هوش مصنوعی: انبیاء و اولیای الهی به دلیل قدرت و توانایی بالای خود، به چیزهایی که کمتر از این قدرت است اکتفا نمیکنند.
زآنکه می دیدند هر جا در دیارروز و شب هستند مسکینان هزار
هوش مصنوعی: چون میدیدند در هر گوشه از سرزمین که روز و شب میگذرد، هزاران بیچاره و دلسوخته وجود دارند.
تو خوری خوش وآن اسیران غریبدر بلد بی خانمان و بی نصیب
هوش مصنوعی: تو در خوشی و لذت زندگی میکنی، اما افرادی که در این شهر بیخانمان و بینصیب هستند، در رنج و سختی به سر میبرند.
خاصه گر باشند ز اوتاد و کرامهمچو اولاد علی (ع) در شهر شام
هوش مصنوعی: به ویژه اگر افرادی از دستاندرکاران و افراد محترم مانند فرزندان علی (ع) در شهر شام باشند.
پیرو خطوات شیطانی یقیناز نژاد شامیان و اعدای دین
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف افرادی میپردازد که تحت تأثیر وسوسههای شیطانی قرار دارند و از نسل شامیان و دشمنان دین به شمار میآیند.
دشمنی ز ابلیس می باشد عیانمیکند بر سوء و زشتی امرتان
هوش مصنوعی: دشمنی از طرف ابلیس مشخص میکند که کارهای شما از نظر بدی و زشتی چیست.
چون دهد بر باد کین خاک شماخندد او بر عقل و ادراک شما
هوش مصنوعی: وقتی که این خاک به باد برسد، خاک شما به فهم و عقل شما میخندد.
خاصه گر گویند چیزی بر خداکه نمی دانید از جهل و عمی
هوش مصنوعی: خصوصاً اگر چیزی درباره خدا بگویید که از آن بیخبرید، این ناشی از نادانی و جهل شماست.
بر شما خندد که این گیجان دروغبر خدا گویند بی عقل و فروغ
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که افرادی که به خداوند دروغ میزنند و مسائل را به اشتباه توجیه میکنند، افرادی ناواقف و بیفهم هستند و خنده بر کارهای آنها میزند.
با شیاطین گوید از رسم و نشانبرحذر باشید زین پیدا نشان
هوش مصنوعی: مراقب باشید که نشانهها و ویژگیهای شیاطین شما را فریب ندهد و از آنها دوری کنید.
تا نسوزید از شرار جهلشانوز دم بی رأفت نا اهلشان
هوش مصنوعی: تا زمانی که از آتش جهل آنها نسوزیم و از نفس بیرحمی نادانانشان در امان باشیم.
با تو گویم گر که داری هیچ گوشباش از چیزی که نادانی خموش
هوش مصنوعی: اگر میخواهم با تو صحبت کنم و چیزی بگوییم، باید گوش بدهی و از آنچه نمیدانی ساکت بمانی.
خاصه نسبت بر خدا و اولیاءیا که امر دین و اسرار قضاء
هوش مصنوعی: به ویژه در مورد خداوند و اولیای الهی، یا در ارتباط با مسائل دین و اسرار تقدیر.
یا کلامی گو که پاکان گفته اندراهت از خاشاک بهتان رفته اند
هوش مصنوعی: یا سخنی بگو که نیکان و پاکان بیان کردهاند، زیرا راهت از میان دروغ و خاشاک عبور کرده است.
یا ز روی عقل و برهان گو سخنیا ز کشف قلب دور از وهم و ظن
هوش مصنوعی: یا از روی استدلال و دلیل صحبت کن، یا از تجربهی دل که از خیالات و ظنون دور است.
زین سه چون بگذشت باقی مرتد استگفتنش هم گرچه نیک آید، بد است
هوش مصنوعی: این شعر بیان میکند که اگر کسی از دین خود منحرف شود و به مرز کفر برسد، باقیماندهاش نیز دیگر اعتباری ندارد. حتی اگر صحبت کردن دربارهاش به نظر خوب بیاید، در واقع کار نادرستی است.
ای خدای ذوالجلال ذوالمننکه به خاک آموختی نطق و سخن
هوش مصنوعی: ای خداوند بزرگ و بخشنده، تو به زمین آموختی که چگونه صحبت کند و از خود سخن بگوید.
همچنان که خاک بودم من ز پیشبیخبر از عقل و نطق و جان خویش
هوش مصنوعی: من مثل خاک بودم و از عقل و گفتار و جان خود بیخبر بودم.
پس تو ز ایجادم چراغ افروختیخلق کردی نطق و فهم آموختی
هوش مصنوعی: بنابراین تو باعث شدی که من روشن شوم و به وجود بیایم، همچنین به من یاد دادی تا سخن بگویم و بفهمم.
نعمت افزودی نمودی لایقمبر معارف هم به حکمت ناطقم
هوش مصنوعی: نعمت را بر من افزودهای و بر من بزرگی کردهای، به طوری که حتی در بیان معارف و حقایق نیز به حکمتی دست یافتهام.
تا به این اندازه دادی علم و عزمکآورم تفسیر قرآن را به نظم
هوش مصنوعی: به خاطر زحمات و دانش تو، اکنون میتوانم تفسیر قرآن را به نظم و شعر بیان کنم.
نی به تحصیلی است این فضل خداستخلق کی دانند کاین داد از کجاست
هوش مصنوعی: تحصیل و دانش به خاطر فضل خداوند است و مردم معمولاً نمیدانند که این نعمت از کجا آمده است.
این تو می دانی که دادی از کرمآنچه دادی بر فقیر از بیش و کم
هوش مصنوعی: تو میدانی که با بزرگواریات چه چیزهایی به فقیر بخشیدی، هر چه که بوده، کم یا زیاد، همه از لطف توست.
نایی مطلق تویی ما چون نی ایمبلکه نی هم خود تو یی ما لاشیء ایم
هوش مصنوعی: تو موجودی بینظیری و ما چون نی هستیم، یعنی بیهدف و بدون وجود واقعی. در حقیقت، نیبودن ما به وجود تو بستگی دارد.
خاک بر فرق من و نطق و دهنکه توانم گفت حق داد این به من
هوش مصنوعی: خاک بر سر من و گفتار و دهانم که نمیتوانم بیان کنم حق را که این به من داده شده است.
من کجا بودم وجود من چه بودلاشیء بودم، نمود من چه بود
هوش مصنوعی: من کجا بودم و وجودم چه بود؟ در حقیقت هیچ چیز نبودم، و ظاهر من چه بود؟
ما و من گفتن در این درگه خطاستما و من جز بهر ذوالمن ناسزاست
هوش مصنوعی: در این محل، صحبت از خود و دیگران نادرست است، زیرا بحث ما و من فقط برای خداوند بینظیر مطرح میشود.
محض مفهوم است گر گویم که منآن هم از اعطای توست ای ذوالمنن
هوش مصنوعی: اگر بگویم که من نیز به خاطر لطف و بخشش توست، تنها به خاطر مفهوم این حرف است.
من، کسی گو ید که در غیب و شهودباشد استقلال ی او را در وجود
هوش مصنوعی: من، کسی را میگویم که در دنیای ناپیدا و قابل مشاهده، استقلال و خودمختاری او در وجودش نمایان باشد.
نه کسی کش داده هستی دیگرینیستش بر کف ز باغ خود بری
هوش مصنوعی: هیچکس بهجز خودت نمیتواند هستی دیگری را کشف کند؛ پس از باغ وجود خود، میوهچینی کن.
گر غلط گوییم حرفی یا قبیحچو از تو بود آن هم تو کن بازش صحیح
هوش مصنوعی: اگر ما به اشتباه حرفی بزنیم یا نکتهای ناپسند بیان کنیم، تو که سرچشمهی این حرفی، میتوانی آن را درست کنی.