۱۲۹- تمثیل
هوش مصنوعی: این متن به بررسی شناخت و فهم حقایق اشیاء و رابطه بین علم و وجود می‌پردازد. شاعر به تشبیه یک گل اشاره می‌کند که ویژگی‌های ظاهری آن، شامل شکل، رنگ، طعم و بو، ناشی از عواملی است که بر کسی معلوم نیست. این شناخت و درک، به شکل کامل برای انسان‌ها ممکن نیست، زیرا انسان‌ها تنها بخش‌هایی از حقیقت را می‌شناسند.
سپس شاعر به مشیت الهی و خواست خداوند اشاره کرده و بیان می‌کند که هر چیزی در وجود به واسطه علم و حکمت خداوند پدید آمده است. این علم، جامع و خاص است و بر اساس آن، اشیاء در کائنات ظهور پیدا می‌کنند.
در ادامه، به تفاوت بین علم خداوند و علم مخلوقات اشاره می‌شود و بیان می‌شود که فقط خداوند بر همه چیز آگاه است و هیچ مخلوقی نمی‌تواند به طور کامل کنه ذات او را درک کند. در نهایت، این شعر به اهمیت حفظ اشیاء و وجود آنها به واسطه اراده و علم خداوند پرداخته و نشان می‌دهد که این حفظ، هیچ‌گاه سنگین و دشوار نیست.
به طور کلی، این متن به بینش عرفانی و فلسفی درباره خداوند، علم، وجود و شناخت اشاره دارد و به انسان‌ها یادآوری می‌کند که شناخت به حقیقت امری محدود و نسبی است.
تا بفهمی با تو گویم یک مثالچون مثل شرط است در فهم مقال
هوش مصنوعی: برای اینکه خوب متوجه بشوی، با تو یک مثال میزنم؛ زیرا مثل شرطی است که فهمیدن موضوع را آسانتر می‌کند.
یک گلی بینی به شکل و هیئتیهم به رنگ و رؤیت و خاصیتی
هوش مصنوعی: یک گل را میبینی که از نظر شکل، رنگ و ویژگیها زیبایی خاصی دارد.
علت آن شکل و رنگ و طعم و بونیست بر کس منکشف بی گفتگو
هوش مصنوعی: دلیل جذابیت و زیبایی چیزی فقط ظواهر آن مانند شکل، رنگ، طعم و بو نیست؛ بلکه حقیقت و عمق آن به گونهای است که بینیاز از سخن گفتن، برای کسی روشن می‌شود.
جز که از صد گونه تأثیر و خواصیک اثر زو یافتی با اختصاص
هوش مصنوعی: غیر از اینکه تأثیرات و ویژگی‌های مختلفی از یک اثر را به وضوح دیدهای، با چیزی خاص آن نیز آشنا شدهای.
بر خواصش نیستی آگه تمامتا کجا دانی وجودش را مقام
هوش مصنوعی: تو از ویژگی‌های او آگاهی نداری، پس چطور میتوانی به درستی وجودش را بشناسی و مقامش را درک کنی؟
لیک این تحقیق در نزد خواصناتمام است و ندارد اختصاص
هوش مصنوعی: اما این بررسی برای افراد خاص هنوز کامل نشده و به هیچ گروه خاصی تعلق ندارد.
این بود «إِلَّا بِما شَآء » بیقصورکه مشیّت کرد بر اشیاء مرور
هوش مصنوعی: این عبارت به معنای این است که همه چیز در عالم بر اساس اراده و خواست الهی رخ می‌دهد و هیچ چیز بدون اجازه و مشیت او اتفاق نمیافتد. هر چیزی که در دنیا وجود دارد نتیجه تصمیم و ارادهای است که بر آن حاکم است.
آنچه را حق خواست در تنظیم تامعین او در علم ثابت شد تمام
هوش مصنوعی: هر چیزی که خداوند اراده کرد، به طور کامل و بدون نقص در علم به ثبت رسیده است.
پس ز عین علم آمد در شهودوآن حقایق یافت در خارج نمود
هوش مصنوعی: از آگاهی واقعی ناشی از چشمدید، حقایق بهصورت ملموس و عینی در واقعیت پدیدار میشوند.
هر چه بود آن مقتضی با مشیّتشگشت موجود از کمون حکمتش
هوش مصنوعی: هر آنچه که بود، بر اساس ارادهاش به وجود آمد و از پنهان داناییاش آشکار شد.
این همه گفتیم در سیر نظرلیک برجا مانده تحقیقی دگر
هوش مصنوعی: ما در طول صحبتهای خود بسیاری از مسائل را بررسی کردیم، اما هنوز سؤالهای جدیدی باقی مانده که نیاز به تحقیق و بررسی بیشتری دارد.
هست اینها تا تو زو بیگانه ایچون دویی شد محرم آن خانه ای
هوش مصنوعی: اینها تا زمانی وجود دارند که تو هنوز با آنها بیگانهای، ولی زمانی که با آنها آشنا شوی و رابطهات را محکم کنی، به خانهای ملحق میشوی که برایت آشنا و پذیرای تو خواهد بود.
چون دویی برخواست هیچ ار آگهیمظهرِ الله خود علم اللّهی
هوش مصنوعی: وقتی دو نی از زمین بلند می‌شود، اگر آگاهی داشته باشی، خود را نشانهای از علم و قدرت الهی میبینی.
علّم الاسما ست کشف از این مقامکه شد اشیاء کشف بر آدم تمام
هوش مصنوعی: این بیت به این معنی است که علم نامها و شناخت آنها، پردهبرداری از جایگاه بلند آدم است. به واسطه این علم، تمام اشیاء و موجودات برای آدم روشن و معین شدند.
لَا یحیِطُون به اعتبار کثرت استشد چو کثرت رفع ، باقی وحدت است
هوش مصنوعی: حضور و فراوانی چیزها نمی‌تواند به طور کامل وجود حقیقت را درک کند. اما وقتی که این کثرت از بین برود، آنچه باقی میماند، تنها و یگانه است.
بعد از آن «إِلَّا بِما شَآء » است و بسغیر او در علم ذاتش نیست کس
هوش مصنوعی: پس از آن است که تنها آنچه را که او میخواهد، معتبر است و هیچکس در علم و شناخت او شریک نیست.
خواست تا واحد بود او در وجودبعد اشیاء همچنان باشد که بود
هوش مصنوعی: او خواست که در وجود خود به صورت یگانه باقی بماند و مانند قبل در میان موجودات دیگر نیز همینطور باشد.
نفس کلیّه است کُرْسِی کاندر آنمندرج باشد زمین و آسمان
هوش مصنوعی: نفس به عنوان حقیقتی کلی و جامع، مانند کرسیای است که زمین و آسمان در آن جا میگیرد. این به معنای این است که نفس، تمام موجودات و واقعیتها را در خود جای می‌دهد و به نوعی آنها را در برمیگیرد.
کُرْسِی آمد در لغت عرش صغیرهم مکان علم اگر باشی خبیر
هوش مصنوعی: کرسی در لغت به معنای عرش کوچک است و اگر در محلی علمی حضور داشته باشی، باید از آن آگاه باشی.
هر چه آمد در ظهور از مشیّتشگشت محفوظ اندر آن از وسعتش
هوش مصنوعی: هر چیزی که از خاستگاه او به وجود آمد، در گستردگی او محفوظ ماند.
صورت آن گر که جویی از مثالچرخ هشتم باشد آن بی احتمال
هوش مصنوعی: اگر به دنبال زیبایی و کمال میگردی، باید بدانی که این زیبایی مانند چرخ هشتمی است که در هیچ نقطهای نمیتوان آن را دید و در واقع وجود ندارد.
هم محیط او بر سماوات و زمینوآنچه باشد در میان آن و این
هوش مصنوعی: او دارای محیطی گسترده است که شامل آسمانها و زمین و هر چیزی که در میان این دو وجود دارد می‌شود.
روح اول وآنکه ز اشیاء اقدم استصورتش عرش مجید اعظم است
هوش مصنوعی: روح نخستین و از همه چیز قدیمیتر، شکلی دارد که به عرش بزرگ و پرعظمتی شبیه است.
مصطفی(ص)کز عرش و فرش آگاه بودقلب مؤمن را به عرش الله ستود
هوش مصنوعی: پیامبر اسلام، که از او به عنوان مصطفی یاد می‌شود، از تمام دنیای بالا و پایین آگاهی کامل داشت و دل مؤمنان را به ستایش و تمجید از جایگاه الهی ترغیب میکرد.
حفظ آنها بهر خلاّق جلیلهیچ نبود شاق یا سخت و ثقیل
هوش مصنوعی: حفظ کردن آنها برای خالق بزرگ هیچ سخت و دشوار نبود.
همچنان که شاق بر مهر منیرنیست حمل ضوء و این باشد نظیر
هوش مصنوعی: همانطور که برای خورشید زیبا و درخشان جابجایی نور سخت و دشوار است، این وضعیت برای من نیز مشابه است.
این نظایر بهر فهم عامه استتا چه نسبت روح را با جامه است
هوش مصنوعی: این نمونهها برای درک عموم است، تا رابطه روح را با جسم بهتر متوجه شوند.
ضوء را هم حق دهد بر آفتابهم نماید حفظ در وی ضوء و تاب
هوش مصنوعی: نور را خداوند نیز به آفتاب داده است و او همچنین از این نور و درخشش، محافظت می‌کند.
ماسوی را اوست حافظ دم به دمهم نماید حفظ یم هم حفظ نم
هوش مصنوعی: هر لحظه و در هر جا، او (خدا) حافظ و نگهدار از همه چیز است و همواره مراقب و حامی ماست.
گر به حفظ قطره دریا شد سببباز قطره حفظ خود خواهد ز رب
هوش مصنوعی: اگر حفظ یک قطره از دریا باعث شود که آن قطره دوباره از خود محافظت کند، پس این دلیل خواهد بود که قطره توانایی نگهداری از خود را پیدا کرده است.
هم رطوبت راست او حافظ در آببس دقیق است این بیان نیکو بیاب
هوش مصنوعی: این شخصیت حافظ به قدری در بهرهگیری از رطوبت و لطافت آب مهارت دارد که میتوان به روشنی گفت این سخن زیبا را بیابید.
ذرّه را خور شد سبب این ظاهر استنی که خور بر حفظ ذرّه قادر است
هوش مصنوعی: جزئی از آنچه به نظر میرسد در واقع تحت تأثیر و وجود خورشید است، نه اینکه خورشید توانایی نگهداری آن ذره را دارد.
اوست حافظ بر تمام ممکناتکه بود ذاتش مقوّم بر ذوات
هوش مصنوعی: او حافظ و نگهدارنده همه موجودات است، زیرا ذات او اساس و پایه وجود همه چیزهاست.
هر چه او را هست نامی از وجودباشد اندر تحت حفظ حق به بود
هوش مصنوعی: هر چیزی که وجود دارد و نامی دارد، تحت حمایت و نگهداری خداوند به زندگی ادامه می‌دهد.
حفظ اشیاء نیست هم بر وی گرانهمچو حفظ ضوء حس بر شمس جان
هوش مصنوعی: نگهداری از اشیاء برای او سخت و دشوار نیست، همانطور که نگهداری از نور حس بر روی خورشید جان مشکل نیست.
کی بود حفظ تری سنگین بر آبیا که حفظ ضوء بهر آفتاب
هوش مصنوعی: کی توانسته است که سنگین را در آب نگه دارد یا نور را برای تابش آفتاب حفظ کند؟
همچنین هر عالی ای نسبت به دونتا چه جای هستی بی چند و چون
هوش مصنوعی: هر فرد یا موجودی که در مقامی بلندتر و والاتر قرار دارد، نسبت به کسانی که در مرتبه پایینتر هستند، چه جایگاهی دارد و این موضوع کاملاً روشن و بدون شک و تردید است.
کوست بر اشیاء به ذات خود علیعلت ایجاد و بر کل معتلی
هوش مصنوعی: او بر همه چیز به ذات خویش، علت پدید آمدن و بر کل جهان، دلیل وجودی دارد.
هم عظیم اعنی که کنه ذات اوناید اندر فهم مخلوقات او
هوش مصنوعی: این معنا میگوید که خداوند آنچنان بزرگ و عظیم است که ذات و حقیقت او فراتر از فهم و درک مخلوقاتش است.
فهم علت درخور معلول نیستعقل خود داند که این معقول نیست
هوش مصنوعی: عقل نمی‌تواند بهطور کامل دلیل چیزی را که نتیجهاش است درک کند و خود میداند که این موضوع منطقی نیست.
اندر این دریا عقول ممکناتهست همچون پرّ کاهی محو و مات
هوش مصنوعی: در این دریا، اندیشههای موجودات به شکلی ناپدید و بیاثر هستند، همچون پر کاهی که در آب گم می‌شود.