۴- آیات ۱۱ تا ۱۴
هوش مصنوعی: این متن به قوانین مربوط به ارث در اسلام اشاره دارد. به طور خلاصه، هر یک از وارثان بر اساس جنسیت و تعدادشان سهم خاصی از میراث دریافت میکنند:
1. پسران سهم بیشتری نسبت به دختران دارند؛ برای هر پسر، دو برابر سهم یک دختر است.
2. اگر فرد فوت شده فرزندان دختر داشته باشد و تعدادشان بیشتر از دو نفر باشد، آنها دو سوم از ارث را میبرند. اگر یک دختر باشد، سهمش نصف است.
3. والدین هر کدام سهم ششمی از ارث دارند، اگر فرزندی وجود داشته باشد. اگر فرزندی نباشد، مادر سهم بیشتری (یک سوم) خواهد داشت.
4. همسران نیز سهم مشخصی از ارث دارند، بسته به اینکه فرزند داشته باشند یا نه.
5. اگر فردی به هنگام مرگ فرزندی نداشته باشد و فقط خواهر یا برادری داشته باشد، هر کدام از آنها سهم ششمی میبرند. اگر بیشتر از یک خواهر یا برادر باشند، در یک سوم از ارث شریک میشوند.
6. این قوانین برای حفظ عدالت و جلوگیری از ضرر به وراث تعیین شدهاند و بر این اساس، هر کس که از دستورات خدا و پیامبر پیروی کند، به بهشت خواهد رفت و آنکه از حدود خدا تخطی کند، در عذاب خواهد بود.
این متن بر اهمیت رعایت این قوانین تأکید میکند و یادآور میشود که خداوند دانا و حکیم است.
یُوصِیکُمُ اَللّٰهُ فِی أَوْلاٰدِکُمْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ اَلْأُنْثَیَیْنِ فَإِنْ کُنَّ نِسٰاءً فَوْقَ اِثْنَتَیْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثٰا مٰا تَرَکَ وَ إِنْ کٰانَتْ وٰاحِدَةً فَلَهَا اَلنِّصْفُ وَ لِأَبَوَیْهِ لِکُلِّ وٰاحِدٍ مِنْهُمَا اَلسُّدُسُ مِمّٰا تَرَکَ إِنْ کٰانَ لَهُ وَلَدٌ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ وَلَدٌ وَ وَرِثَهُ أَبَوٰاهُ فَلِأُمِّهِ اَلثُّلُثُ فَإِنْ کٰانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ اَلسُّدُسُ مِنْ بَعْدِ وَصِیَّةٍ یُوصِی بِهٰا أَوْ دَیْنٍ آبٰاؤُکُمْ وَ أَبْنٰاؤُکُمْ لاٰ تَدْرُونَ أَیُّهُمْ أَقْرَبُ لَکُمْ نَفْعاً فَرِیضَةً مِنَ اَللّٰهِ إِنَّ اَللّٰهَ کٰانَ عَلِیماً حَکِیماً (۱۱) وَ لَکُمْ نِصْفُ مٰا تَرَکَ أَزْوٰاجُکُمْ إِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ فَإِنْ کٰانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَکُمُ اَلرُّبُعُ مِمّٰا تَرَکْنَ مِنْ بَعْدِ وَصِیَّةٍ یُوصِینَ بِهٰا أَوْ دَیْنٍ وَ لَهُنَّ اَلرُّبُعُ مِمّٰا تَرَکْتُمْ إِنْ لَمْ یَکُنْ لَکُمْ وَلَدٌ فَإِنْ کٰانَ لَکُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ اَلثُّمُنُ مِمّٰا تَرَکْتُمْ مِنْ بَعْدِ وَصِیَّةٍ تُوصُونَ بِهٰا أَوْ دَیْنٍ وَ إِنْ کٰانَ رَجُلٌ یُورَثُ کَلاٰلَةً أَوِ اِمْرَأَةٌ وَ لَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِکُلِّ وٰاحِدٍ مِنْهُمَا اَلسُّدُسُ فَإِنْ کٰانُوا أَکْثَرَ مِنْ ذٰلِکَ فَهُمْ شُرَکٰاءُ فِی اَلثُّلُثِ مِنْ بَعْدِ وَصِیَّةٍ یُوصیٰ بِهٰا أَوْ دَیْنٍ غَیْرَ مُضَارٍّ وَصِیَّةً مِنَ اَللّٰهِ وَ اَللّٰهُ عَلِیمٌ حَلِیمٌ (۱۲) تِلْکَ حُدُودُ اَللّٰهِ وَ مَنْ یُطِعِ اَللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا اَلْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا وَ ذٰلِکَ اَلْفَوْزُ اَلْعَظِیمُ (۱۳) وَ مَنْ یَعْصِ اَللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَتَعَدَّ حُدُودَهُ یُدْخِلْهُ نٰاراً خٰالِداً فِیهٰا وَ لَهُ عَذٰابٌ مُهِینٌ (۱۴)
هوش مصنوعی: خداوند شما را در مورد فرزندانتان سفارش میکند که سهم وراثت مرد معادل دو برابر سهم زن است. اگر فرزندان دختر بیشتر از دو نفر باشند، سهم هر یک از آنها یکسوم دارایی متوفی خواهد بود و اگر تنها یک دختر باشد، سهم او نصف دارایی است. همچنین، هر یک از والدین متوفی یکشش از دارایی او را در صورت داشتن فرزند دریافت میکنند. اگر متوفی فرزندی نداشته باشد، مادرش یکسوم دارایی را دریافت خواهد کرد و اگر او برادر یا خواهر داشته باشد، سهم مادر یکشش خواهد بود. این قوانین، احکام الهی هستند و خداوند به خوبی بر آنها آگاه است.
شما نیمی از دارایی همسرتان را در صورتی که آنها فرزندی نداشته باشند، دریافت میکنید و اگر آنها فرزند داشته باشند، شما یکچهارم دارایی را به ارث میبرید. همسران شما نیز در صورت نداشتن فرزند، یکچهارم داراییتان را میبرند و اگر شما فرزند داشته باشید، آنها یکهشتم از دارایی را دریافت میکنند. در صورتی که فردی بدون فرزند فوت کند و برادر یا خواهر داشته باشد، هر یک سهم یکشش خواهند داشت و اگر بیش از یکی باشند، در یکسوم از دارایی به صورت شریک خواهند بود. این احکام الهی دارای ارزش و اعتبار است و کسی که از خدا و پیامبرش اطاعت کند، وارد بهشت خواهد شد و کسی که نافرمانی کند، به عذاب دردناک دچار خواهد شد.
هشت یک از آنچه گذاشتند پس از بعد وصیتی که وصیت کنید بان یا دینی و اگر باشد مردی که میراث برده شود از جهة کلاله یا زنی و مر او را باشد برادری یا خواهری پس برای هر یک از آن دو شش یک پس اگر باشد بیشتر از آن پس ایشان انبازانند در سه یک از بعد وصیتی که میفرماید شما را خدا در اولادتان از برای مذکر مانند بهرۀ دو مؤنث پس اگر باشند زنان فوق دو تا پس برای آنهاست دو ثلث آنچه را گذاشتند و اگر باشد یکی پس از برای اوست نصف و مر والدینش را از برای هر یک از ایشان شش یک از آنچه گذاشتند اگر باشد مر او را فرزندی پس اگر نباشد مر او را فرزندی و میراث برند از او والدینش پس مادر او را باشد سه یک پس اگر باشد مر او را برادران مر مادر او راست شش یک از بعد وصیتی که وصیت میکند بآن یا دینی پدران شما و پسران شما نمیدانید کدامشان نزدیکترند مر شما را از راه نفع فرض کردنیست از خدا بدرستی که خدا باشد دانای درستکار (۱۱) و مر شما راست نیمه آنچه را گذاشتند جفتهای شما اگر نباشد مر ایشان را فرزندی پس اگر باشد مر ایشان را فرزندی پس مر شما را ربعست از آنچه گذاشتند از بعد وصیتی که وصیت میکنند بان یا دینی و از برای آنهاست چهار یک آنچه گذاشتند اگر نباشد مر شما را فرزندی پس اگر باشد مر شما را فرزندی پس از برای آنهاست وصیت کرده میشود به آن یا دینی غیر ضرر رساننده وصیتی از خدا و خدا دانای بردبار است (۱۲) این حدهای خداست و هر که فرمان برد خدا و رسولش را داخل کند او را بهشتهایی که میرود از زیرشان نهرها جاودانیان در آن و آنست کامیابی بزرگ (۱۳) و هر که نافرمانی کند خدا و رسولش را و در گذرد از حدهای او درآورد او را در آتش که جاوید باشد در آن و از برای اوست عذابی خوار کننده (۱۴)
هوش مصنوعی: افرادی که از شخصی ارث میبرند، در صورتی که وصیتی وجود داشته باشد، باید طبق آن وصیت عمل کنند. اگر فردی برادر یا خواهری داشته باشد و از طریق کلاله ارث ببرد، هر کدام از آنها ششیک از ارث را دریافت میکنند. اگر تعداد برادران و خواهران بیشتر باشد، آنها در یکسوم ارث شریک خواهند بود. همچنین، اگر فرزندان یک شخص وجود داشته باشند، سهم پسران دو برابر دختران است. اگر دو یا چند دختر وجود داشته باشد، آنها دوثلث ارث را بهدست میآورند و اگر فقط یک دختر باشد، نصف ارث به او تعلق میگیرد. والدین هر کدام ششیک از ارث را میگیرند، و اگر فرزندی وجود نداشته باشد، مادر سهیک از ارث را دریافت میکند. در مورد وراثت، خداوند میفرماید که هیچکس نمیداند چه کسی به او نزدیکتر است، و این قوانین از جانب خداوند است که عادل و آگاه است. کسانی که به دستورات خدا و پیامبرش عمل کنند، به بهشت وارد خواهند شد، در حالی که نافرمانان عذاب بزرگی را تجربه خواهند کرد.
حق وصیّت مینماید بر شمااندر اولادها از پی میراث ها
هوش مصنوعی: خداوند شما را به وصیت در مورد فرزندان و میراثها سفارش میکند.
بهرة یک مرد باشد چون دو زنور فزون باشند نسوان از دو تن
هوش مصنوعی: اگر مردی تنها یک همسر داشته باشد، سهم او از زندگی همانند است، ولی اگر زنان او بیش از یک نفر باشند، در این صورت ارزش و بهره او نیز بیشتر خواهد بود.
یعنی اولاد ار نباشد جز اِناثوآن بود فوق اثنتین اعنی ثلاث
هوش مصنوعی: اگر فرزندی جز دختران نباشد و این تعداد از دو بیشتر باشد، به معنای این است که سه فرزند وجود دارد.
هست ایشان را دو ثلث از هر چه هستور یک است آید ز نصف او را به دست
هوش مصنوعی: ایشان دو سوم از هر چیزی را دارند و اگر یک چیز به دست آید، نیمی از آن را در اختیار میگیرند.
شش یک از مال است بهر والدینباشد ار فرزند میّت را به عین
هوش مصنوعی: مالی که فرزند به ارث میبرد، ششیک از آن مال متعلق به والدین اوست. اگر فرزند فوت کند، آن سهم به خانوادهاش میرسد.
ور نباشد هیچ بهر او ولدمال یکجا والدینش را رسد
هوش مصنوعی: اگر فرزندی برای او نباشد، مال و ثروت یکجا به والدینش خواهد رسید.
ثلث مادر میبرد باقی پدرور برادر باشد او را در نظر
هوش مصنوعی: در اینجا به این موضوع اشاره شده است که در تقسیم ارث، سهم مادر یکسوم است و باقیمانده میان پدر و برادر تقسیم میشود، اگر برادری در نظر باشد. این بیان به قوانین ارث و نحوه تقسیم آن در خانوادهها اشاره دارد.
حق مادر در وصیّت شش یک استگر که مال افزون بود یا اندک است
هوش مصنوعی: اگر مال و دارایی زیاد باشد یا کم، حق مادر در وصیت برابر با یک ششم است.
وین بود بعد از وصیّت عین فرضیا اداء دین اگر او راست فرض
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که پس از انجام وصیت، پرداخت دین یا تحقق آن بهصورت درست و کامل ضروری است، اگر که حقیقتاً واجب باشد.
نیستند آباء و ابنای شماآگه از قرب خود اندر اقتضا
هوش مصنوعی: پدران و فرزندان شما از نزدیکی و رابطهای که با خود دارند، بیخبرند.
یعنی اقرب از شما از روی نفعکیست ز ایشان در مقام جلب و دفع
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که نزدیکترین و آشناترین کسان به شما معمولاً به خاطر منافع خود به شما نزدیک میشوند، و در موقعیتهای مختلف سعی در جذب یا دور کردن شما دارند.
تا بدانند آنچه فرض است از خدابر شما ز ایشان و ز ایشان بر شما
هوش مصنوعی: تا بفهمند آنچه که از جانب خدا بر شما واجب است و نیز آنچه که شما بر آنان دارید.
از حقوق جمله او باشد علیمهم به میراث از ره قسمت حکیم
هوش مصنوعی: از حقوق تمام افراد، دانش یکی از آن هاست و نیز به ارث رسیدن از طریق علم و حکمت، از راهی که تعیین شده است.
نصف مال زوجه بهر شوهر استگر که بی فرزند و نخلی بی بر است
هوش مصنوعی: اگر زنی فرزندی نداشته باشد و درختی هم نداشته باشد، نصف مال او حق شوهرش است.
ور که فرزند است او را بی ز شکمیبرد شوهر ز مالش چار یک
هوش مصنوعی: اگر کسی پسری داشته باشد، بدون شک شوهر او به خاطر مال و ثروتش چهار برابر او را میبرد.
این بود بعد از وصیّت فرض عینیا که از بعد از اداء، ار هست دِین
هوش مصنوعی: این بیت به بیان این موضوع میپردازد که بعد از انجام وصیت و در صورتی که بدهی وجود داشته باشد، چگونه باید حقوق و اموال دیگران را در نظر گرفت. به عبارت دیگر، نخست باید به وصیت عمل شود و سپس در صورت وجود بدهی، آن را پرداخت کرد.
هم ز متروکات شوهر میرسدچار یک بر زوجه گر نبود ولد
هوش مصنوعی: اگر شوهر از دنیا برود و زنی فرزندی نداشته باشد، باید از اموال او به متروکات (مال و دارایی که پس از مرگ فرد باقی میماند) دسترسی داشته باشد.
ور ولد باشد برد ثُمن او تمامبعد از آنکه باز بگذارند وام
هوش مصنوعی: اگر فرزندی باشد، تمام بهای او پس از اینکه قرض را رد کنند، به او تعلق میگیرد.
ور کسی بی والدین است و ولدبر کُلاله شش یک از مالش رسد
هوش مصنوعی: اگر کسی پدر و مادری نداشته باشد و فرزند او، بخشی از اموالش به ارث برسد، این ارث حق اوست.
خواه آن کس مرد باشد خواه زندان اخ و اُخت آن کُلاله بی سخن
هوش مصنوعی: فرقی نمیکند که آن شخص مرد باشد یا زن، برادر یا خواهر، زیرا این رابطه تنها به احساسات و بیکلامی آنها برمیگردد.
بر برادر خواهر ار شد منحصرهر دو را شش یک رسد از حکم سر
هوش مصنوعی: اگر برادر تنها به خواهر خود محدود باشد، هر کدام از آنها از یک قاعده منحصر به فرد بهرهمند میشوند.
ور که هم باشند افزون از دو تندر سه یک انباز باشد مرد و زن
هوش مصنوعی: اگر بیش از دو نفر با هم باشند، در یک جمع میتوانند مرد و زن باشند.
یعنی اندر ثلث میباشند نیکبی تفاوت مرد و زن با هم شریک
هوش مصنوعی: در اینجا گفته شده که مردان و زنان به صورت یکسان و بدون تفاوت در یک سوم زندگی مشترک خود سهم دارند و در این زمینه با هم شریک هستند.
بعد اِنفاذ وصیّت یا که دینبی مضاری بهر آن وارث به عین
هوش مصنوعی: پس از اینکه وصیت اجرا شد یا دین بدون زیان، برای آن وارث به صورت عینی در نظر گرفته میشود.
در وصیّت یعنی از میّت ضررناید از اجحاف بر میراث بر
هوش مصنوعی: در وصیت، یعنی از فرد درگذشته نباید به دیگران آسیبی برسد و نباید به حق و ارث آنها ظلم شود.
حق وصیت مینماید آشکارکوست دانا بر عباد و بردبار
هوش مصنوعی: حق به وضوح دستورات و توصیههایی را به کسانی که عالم و بردبار هستند، میدهد.
این حدود حق بود بر بندگانکه نماید در کتاب خود بیان
هوش مصنوعی: این جمله اشاره به این دارد که خداوند قانونی و چارچوبهایی برای بندگانش مشخص کرده است و این اصول را در کتاب آسمانی خود به وضوح بیان کرده است.
در مهمّات یتیمان و نکاحدر وصایا و مواریث از صلاح
هوش مصنوعی: در امور مرتبط با یتیمان، ازدواج، وصیتها و ارث، باید بر اساس شایستگی و درستی عمل کرد.
مر تجاوز نیست زآنها حد کسگر به حق باشند مؤمن خلق و بس
هوش مصنوعی: هیچکس نمیتواند به مرزهایی که برای حق و ایمان وجود دارد، تجاوز کند. اگر انسانها به حقیقت و ایمان پایبند باشند، هیچ محدودیتی بر آنها حاکم نخواهد بود.
ور که دارند از خدا و از رسولمر اطاعت در فروع و در اصول
هوش مصنوعی: هرکس که در پیروی از خدا و پیامبرش، چه در اصول و چه در جزئیات، جدی باشد و از آنها اطاعت کند، شایسته احترام و محبت است.
از جهان چون بگذرند اندر جنانداخلند از رحمت حق جاودان
هوش مصنوعی: آنگاه که از این دنیا بگذرند، به بهشت وارد میشوند و در رحمت دائمی خداوند ساکن خواهند بود.
وین مطیعان را بود فوزی عظیمکاین چنین در جنّتند از حق مقیم
هوش مصنوعی: این بند به این معناست که افرادی که مطیع و پیرو فرمان الهی هستند، به دستاورد بزرگی دست یافتهاند؛ زیرا این افراد در بهشت حضور دارند و نزد خداوند مقام و منزلتی دارند.
وآنکه عاصی بر خدا و بر رسولگشت و کرد از حق تجاوز در قبول
هوش مصنوعی: کسی که بر خدا و پیامبر نافرمانی کرد و از حق و حقیقت دور شد، به طغیان و سرپیچی از دستورات الهی پرداخته است.
حق در آتش سازدش داخل یقینجاودان یابد عذابی بس مهین
هوش مصنوعی: حق در آتش او را میاندازد و او به یقین، عذابی بسیار شدید و ذلتآور را برای همیشه تجربه خواهد کرد.