۱۳- جذبه
هوش مصنوعی: این متن درباره عشق و فانی شدن عاشق در محبوبش صحبت می‌کند. شاعر بیان می‌کند که وقتی عشق به محضر معشوقش وارد می‌شود، هیچ‌چیز دیگری جز جمال او برایش مهم نیست. اگر معشوق ثروتمند باشد، نعمت‌ها و لذایذ بیشتری به عاشق می‌دهد و در عشق خود عمق و فداکاری را نشان می‌دهد. عشق به مرحله‌ای می‌رسد که عاشق از خود بی‌خود می‌شود و در حضور معشوق به حالتی بین خواب و بیداری می‌رسد، جایی که نمی‌تواند تمایزی بین خود و معشوقش قائل شود. عاشق تا آنجا پیش می‌رود که حتی در کشتن خود در نظر معشوقش نیز خوشحال است و از این عشق رضایت می‌خورد. این عشق عمیق و فانی نه تنها از درد و رنج نمی‌هراسد بلکه آن را بخشی از عشق و ارتباطی عمیق‌تر می‌داند. در نهایت، عشق به مراتبی می‌رسد که عاشق برای معشوق خود بر هر درد و رنجی تن می‌دهد، چرا که حضور محبوبش تنها چیز ارزشمندی است که برای او باقی مانده است.
وعده گیرد گر ز عاشق دلبرشچونکه او وارد شود در محضرش
هوش مصنوعی: عاشق از محبوبش انتظار دارد که وقتی او وارد محفل شود، وعدهای به او بدهد.
چشمش افتد بر جمال یار خویشبین چه خواهد دیگر از دلدار خویش
هوش مصنوعی: وقتی نگاهش به زیبایی محبوبش بیفتد، دیگر چه نیازی به دلبر خود خواهد داشت؟
خاصه گر دلدار او ذی مکنت استبهر مهمانش فراوان نعمت است
هوش مصنوعی: بهخصوص وقتی که معشوق توانگری داشته باشد، برای مهمانش امکانات و نعمتهای فراوانی فراهم می‌کند.
خاصه گر شاهی بود با ملک و گنجخاصه عاشق گر به راهش دیده رنج
هوش مصنوعی: بهویژه اگر پادشاهی با ثروت و قدرت باشد، عشق او سبب می‌شود که حتی با وجود سختیها و رنجها، همچنان به راهش ادامه دهد.
خاصه هست ار مشفق و صاحب کرمقدردان و حق شناس و ذو همم
هوش مصنوعی: افرادی که مهربان، بزرگوار، قدردان و با اراده هستند، واقعاً ویژه و خاص هستند.
عذر از او خواهد که اندر راه منرنج و سختیها کشیدی هر زمن
هوش مصنوعی: او از من عذرخواهی خواهد کرد، زیرا در مسیر من رنج و سختیهای زیادی تحمل کردی.
نک به پاداش آنچه خواهی مر تو راستبین چه از عاشق دگر باقی بجاست
هوش مصنوعی: به آنچه که میخواهی توجه کن و درک کن که ممکن است در عشق، آنچه که از دیگران باقی مانده، برای تو نیز وجود دارد.
کی به خوان و نعمتی دارد نظرجز که خواهد پیش او میرد دگر
هوش مصنوعی: کیست که به سفره و نعمت نگاه کند، مگر اینکه بخواهد در برابر او کس دیگری بمیرد؟
اوفتد از پا، رود از خویش بازبعد آن شاهی شود درویش باز
هوش مصنوعی: انسان ممکن است در زندگی در شرایط سختی قرار بگیرد و به زانو درآید، اما پس از آن میتواند به موفقیت و شکوه دست یابد و از شرایط خود بهبود یابد.
این فنای عاشق از بعد بقاستز اصطلاح ما فنای فی الفناست
هوش مصنوعی: عاشق به خاطر رسیدن به بقا و جاودانگی از خود میگذرد. در زبان ما این نوع گذشت را فنا در فنا مینامند.
بی خبر از فانی و باقی شودمست و محو از طلعت ساقی شود
هوش مصنوعی: در حالتی که از جهان مادی و ناپایدار بیخبر است، شخص به شدت تحت تاثیر زیبایی و جذابیت ساقی قرار میگیرد و سحر شده و غرق در آن جمال می‌شود.
گیرد از خاکش نگار گل عذارکو سری تا گیرد از وی بر کنار
هوش مصنوعی: از خاکش زیبای گلی برمیخیزد که با موهای بلندش، توجه دیگران را جلب می‌کند و میخواهد از او فاصله بگیرد.
هر چه هر دم بیشتر بنوازدشلذت و نعمت فزون تر سازدش
هوش مصنوعی: هر چه بیشتر به او محبت و توجه نشان دهند، لذت و نعمت او نیز بیشتر می‌شود.
گوید این شاهی و این ملک آنِ توستهر چه خواهی گو بکن فرمان توست
هوش مصنوعی: میگوید این پادشاهی و سرزمین متعلق به توست، هر چه بخواهی بگو و انجام بده، اختیار دست توست.
زآن تلطف او شود مدهوش ترپیش لعلش مرده و خاموش تر
هوش مصنوعی: از محبت او، دل انسان بیشتر دچار شگفتی می‌شود و در برابر زیباییاش، دیگران به نوعی خاموش و بیحرکت میگردند.
رفتم از خود هل به هم نظم و کتابرفتنی بیرون ز بیداری و خواب
هوش مصنوعی: از حالت خود بیرون رفتم و به حالتی رسیدم که در آن نظم و کتاب به هم پیوسته بودند، حالتی که فراتر از بیداری و خواب بود.
در کف آمد طرّة جانانه اماین منم یا من ز خود بیگانه ام
هوش مصنوعی: من در دستانم زیبایی محبوبم را دارم، آیا این من هستم یا اینکه از خود بیگانه شدهام؟
محضری بینم نه روز است این نه شبراز گویم با کسی بی نطق و لب
هوش مصنوعی: در اینجا فضا به گونهای توصیف شده که نه روز است و نه شب. در این حالت خاص، چیزی مانند یک راز وجود دارد که میخواهم با کسی در میان بگذارم، اما آن شخص از نظر کلامی خاموش است و لب ندارد تا صحبت کند.
نه زبان در کام و نه جان در تن استیا منم همراز او یا او من است
هوش مصنوعی: نه زبانی برای صحبت دارم و نه روحی در بدنم؛ یا من همصحبت او هستم یا او همصحبت من است.
این نه من گویم، من از خود لا شدملب ببستم موج آن دریا شدم
هوش مصنوعی: من این حرفها را نمیزنم، بلکه به خاطر شرایطی که بر من حاکم است، از صحبت کردن بازماندهام و به نوعی به دریا مانند شدهام.
می کشد گاهی به خود بحرم فروگه بر آرد، گوید اسرارم بگو
هوش مصنوعی: گاهی خود را در دریا غرق می‌کند و وقتی به ساحل برمیگردد، از من میخواهد که رازهایم را بگویم.
یعنی او خود گوید از لبهای منلب چه باشد با لبِ الاّی من
هوش مصنوعی: او خود میگوید که لبهای من چه خاصیتی دارد، وقتی که لبهای کسی دیگر را میبیند.
من نماندم در من این گوینده کیستبحر می گوید سخن این نی صفی است
هوش مصنوعی: شخصی که صحبت می‌کند دیگر من نیستم، این صدا از کجاست؟ دریا در حال گفتگوست و این نی، مظهری از حقیقتی عمیق است.
گشته لا یا رفته است از هوش اودر حضورش خسته و خاموش او
هوش مصنوعی: او در مقابلش خسته و بیحوصله است و در عین حال از آنچه میبیند، بیخبر و گیج به نظر می‌رسد.
من نماندم تو بمان ای ماه منشاهد من، شهره من، شاه من
هوش مصنوعی: من دیگر نتوانستم بمانم، اما تو بمان. ای ماه من، تو شهادت منی، تو معروف منی و تو پادشاه منی.
تو نوازی کشتۀ خود را به عونکشتۀ تو چون کند ملک دو کون
هوش مصنوعی: تو با محبت و نرمی با کسی که به او آسیب رساندهای رفتار میکنی. این وضعیت مانند آن است که دو نفر که در زندگی با یکدیگر درگیر شدهاند، در نهایت به یکدیگر کمک میکنند و به نوعی حمایت میکنند.
آریم باز ار به هوش از بی هُشیزآن نوازشها دگر بارم کُشی
هوش مصنوعی: اگر دوباره از بیخودی و نادانی به هوش بیایم، با آن نوازشها، مرا بار دیگر از پا درمیآوری.
من خوشم با کُشتنت در هر نظرخون بهایم را بکش بار دگر
هوش مصنوعی: من از کشتن تو خوشحالم، هر بار که به تو نگاه میکنم، بهای خونم را دوباره بپرداز.
بر بهای خون خویش و جان خویشکُشتنی خواهم هم از جانان خویش
هوش مصنوعی: من حاضر هستم برای عشق و علاقهای که به معشوق دارم، حتی بهای جان و خون خود را پرداخت کنم و به خاطر او به مرگ رضایت دهم.
گویی از سرّ خود آگاهت کنمبر تمام ماسوی شاهت کنم
هوش مصنوعی: به نظر می‌رسد بخواهم تو را از اسرار درونم آگاه کنم و تمام موجودات دیگر را به خاطر تو فراموش کنم.
شاید این آن را که بر وی لایق استنی کسی را که به رویت عاشق است
هوش مصنوعی: شاید آنچه که سزاوار اوست، به کسی تعلق ندارد که به عشقش به تو شناخته شده است.
عاشق از آگاهی و شاهی گذشتکی کند جز بر فنائی بازگشت
هوش مصنوعی: عاشق کسی است که از شناخت و وابستگی به قدرت و مقام فراتر رفته است، پس او چگونه میتواند به عقب برگردد و به زندگی قبل از عشق بازگردد؟
عاشق از تو راضی است از نیّتشگر که بر دوزخ بری یا جنّتش
هوش مصنوعی: عاشق به خاطر نیت تو از تو راضی است، حتی اگر سرنوشتی سخت و دشوار برایش رقم بخورد.
بل نداند کاین کجا و آن کجاستهم نداند کز چه از یارش رضاست
هوش مصنوعی: او نمیداند که اینجا کجاست و آنجا کجاست و هم نمیداند که چرا از محبوبش راضی است.
گر ببارد بر سر او را تیغ تیزنیست هیچ از قهر یارش رو گریز
هوش مصنوعی: اگر بر سر او شمشیر تیز ببارد، از خشم محبوبش هیچ نمیگریزد.
سر بننهد جز به خاک کوی دوستبرکِشند از تن گرش هر لحظه پوست
هوش مصنوعی: سر را جز بر خاک کوی دوست نمینهد و اگر هر لحظه پوست از تنش هم بردارند، باز هم تسلیم نخواهد شد.
لیک از محض عنایت دلبرشسازد اندر مقعد صدق اندرش
هوش مصنوعی: اما از لطف خاص محبوبش، او را در مقام راست قرار می‌دهد.