غزل شمارهٔ ۳۱۱
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف حال و احوال نی و احساسات ناشی از عشق می‌پردازد. شاعر به سوز و گداز نی اشاره می‌کند که مانند عاشقی ناله و فغان می‌کند. او از بی‌صدایی و دلتنگی نی می‌گوید؛ نی به وسیله دل‌انگیز خود جهانی را دعا می‌کند و با زخم‌هایش نشان‌های عشق را بر چهره‌ها می‌زند. این نی، در عین بی‌زبانی، از دل‌تنگی‌های عاشقان حکایت می‌کند و با هر نفسی، داستانی را بازگو می‌کند. همچنین، به تلاطم‌های درونی و نوسانات عشق پرداخته و بیان می‌کند که نی همچون دفی می‌نوازد، و در نهایت به پیری و یادآوری گذشته‌هایی که عاشقی را در دل دارد، اشاره می‌کند.
نی بین که چون به درد فغانی همی کند؟هر دم ز عشق ناله بسانی همی کند
هوش مصنوعی: ببین که چگونه از درد فریادی میکشد؟ هر لحظه به عشق نالهای مانند جوانی سر میدهد.
او را همی زنند به صد دست در جهانوز زیر لب دعای جهانی همی کند
هوش مصنوعی: او را در دنیا از همه سو مورد آزار و آسیب قرار می‌دهند، ولی او در دل، برای جهان دعا و آرزوی خیر دارد.
سر بسته سر سینهٔ عشق بی‌نوااز نی شنو، که راست بیانی همی کند
هوش مصنوعی: با دل ساده و بیپناه خود به صدای نی گوش بسپار، زیرا این صدا حقیقت عاشقانهای را بازگو می‌کند.
بادیش در سرست و هوایی همی پزددستیش بر دلست و فغانی همی کند
هوش مصنوعی: نسیمی در سرش میوزد و حال خاصی را تجربه می‌کند. دستش بر دلش است و با احساساتش فریاد می‌زند.
راهی همی زند دل عشاق را وزانبر چهره‌شان ز اشک نشانی همی کند
هوش مصنوعی: دل عاشقان را به سمتی میکشاند و از آن، بر چهره‌شان نشان‌های از اشک به جا میگذارد.
گاه از گرفت و گیر بلایی همی کشدگه با گشاد و بست قرانی همی کند
هوش مصنوعی: گاهی انسان از مشکلات و سختیها رنج میبرد، و گاهی هم با تغییر وضعیت و کم و زیاد شدن امکانات، کارها را بهتر می‌کند.
هر ساعتیش راه روان می‌دهند و اودم در کشیده جذب روانی همی کند
هوش مصنوعی: هر ساعت به او راه می‌دهند که برود، اما او در دم در ایستاده و به زیبایی و شادی دلبستگی نشان میدهد.
آن بی‌زبان پردهن ساده بین که چونهر دم حکایتی به زبانی همی کند؟
هوش مصنوعی: شخصی که بی‌زبان و ساکت است، چگونه میتواند داستانی را هر لحظه به شکلی متفاوت روایت کند؟
دف هر زمان چو نی سرانگشت می‌گزدزان فتنها که نی به زمانی همی کند
هوش مصنوعی: هر وقت که دست به دف میزنند، صدای آن به گونهای است که مانند نی می‌نوازد. این صدا به دلیل حالت خاصی است که نی در زمان مناسب ایجاد می‌کند.
در جان نشست هر چه ز دل گفت دم بدمصید دلی و غارت جانی همی کند
هوش مصنوعی: هر آنچه که از دل به زبان میآید، در جان تاثیر میگذارد و دل را شکار می‌کند و جان را تسخیر مینماید.
چون اوحدی ز زخم پراگنده پیر شدو آن پیر بین که کار جوانی همی کند
هوش مصنوعی: وقتی اوحدی از زخمهای زیاد آسیب دید و کهنسال شد، پیرمردی را میبیند که مانند جوانان فعالیت می‌کند.