غزل شمارهٔ ۳۵۵
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به شدت احساس فقدان و دلتنگی خود را نسبت به معشوق ابراز می‌کند. او می‌گوید که هیچ‌چیزی بدون حضور معشوق معنا ندارد و عشق واقعی بدون وصال به دست نمی‌آید. شاعر به تضاد بین زیبایی و بوی خوش معشوق اشاره می‌کند و می‌گوید که یاد او هیچ‌گاه تمام نمی‌شود. همچنین او به ضعف علمی و معنوی خود در مقایسه با عشق به معشوق اشاره دارد و بیان می‌کند که حتی از دست دادن مال نیز در برابر عشق او هیچ اهمیت ندارد. شعر حاکی از عشق عمیق و ناامیدی است که در آن وصال به محبوب غیرممکن به نظر می‌رسد.
کو دیده‌ای که بی‌تو به خون تر نمی‌شود؟یا رخ که از فراق تو چون زر نمی‌شود؟
هوش مصنوعی: آیا دیده‌ای که بدون تو پر از اشک نشود؟ یا صورت که به خاطر دوری تو چون طلا نمیدرخشد؟
زان طره باد نیست که نگرفت بوی مشکزان زلف خاک نیست که عنبر نمی‌شود
هوش مصنوعی: این شعر به این معناست که طره موی معشوق به خاطر بادی که میوزد، نمیتواند بوی خوش مشک را بگیرد و زلف او نیز به خاطر خاکی بودنش، نمیتواند عطر خوش عنبر را منتشر کند. به عبارت دیگر، زیبایی و عطری که از موی معشوق به مشام می‌رسد، ناشی از خود آن موی زیباست و نه از دلایل خارجی.
پیوسته با منی و مرا با تو هیچ وقتوصلی به کام خویش میسر نمی‌شود
هوش مصنوعی: تو همیشه با منی، اما هیچ‌گاه نمیتوانم به وصلی که در خیال دارم برسم.
ذکر تو می‌کنیم و به پایان نمی‌رسدوصف تو می‌کنیم و مکرر نمی‌شود
هوش مصنوعی: ما مدام درباره تو صحبت می‌کنیم و هرگز به پایان نمیرسد، وصف تو را بیان می‌کنیم و هرگز تکراری نمی‌شود.
از خانقاه و مدرسه تحصیل چون کنیم؟ما را که جز حدیث تو از بر نمی‌شود
هوش مصنوعی: ما از خانقاه و مدرسه چه بهرهای میتوانیم ببریم؟ ما را فقط یاد تو در ذهن مان باقی مانده است و غیر از آن چیزی نمیتوانیم حفظ کنیم.
زان سنگ آستانه به دانش فرو تریمکز آستانهٔ تو فراتر نمی‌شود
هوش مصنوعی: از آن سنگ درگاه، به خاطر علم و دانش، متواضعانه پایینتر آمدهایم، زیرا هیچ کس نمیتواند از درگاه تو بالاتر برود.
از مال حیف نیست که اندر سر تو رفتاز جان اوحدیست، که در سر نمی‌شود
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که هیچ نگرانی از دست دادن مال و ثروت وجود ندارد، زیرا چیزی که این ثروت را در اختیار شما قرار داده، همان جان و وجود فردی بزرگ و باارزش است که در درون شما و در قلبتان است. در واقع، اهمیت واقعی درونیات و وجود انسانهاست و نه صرفا داراییهای مادی.