غزل شمارهٔ ۷۶۷
هوش مصنوعی: این متن درباره تأمل در زندگی و شناخت خویشتن است. شاعر به فرد تاکید می‌کند که به جای زندگی سطحی و تقلیدی، باید به عمق وجود خود و جایگاه واقعی‌اش توجه کند. او از انسان می‌خواهد که به جای دغدغه‌های مادی مانند مال و ثروت، به درک معنای واقعی زندگی بپردازد و خودش را از بندهای دنیوی رها کند. همچنین، او به افرادی که در مسیر زندگی به خانه و منزلت‌های دنیوی خود مشغولند اشاره می‌کند و یادآوری می‌کند که در مواجهه با مرگ، هیچ‌چیز از مال و مکنت به کمک نخواهد آمد. در نهایت، شاعر بر اهمیت شناخت خدا و توحید تأکید می‌کند و می‌گوید که واقعی‌ترین راه رسیدن به خدا، گریز از خودپرستی و فخر به چیزهای دنیوی است.
بس ازین عمر سرسری که به تقلید زیستینظری کن به خویش تا ز کجایی و کیستی!
هوش مصنوعی: بعد از این عمر بیمقداری که صرف تقلید از دیگران کردی، به خودت نگاه کن و فکر کن که از کجا آمدهای و چه کسی هستی!
همه شب گفتگوی تو ده و باغ است و مال و زرتو نگویی به خویشتن که: گرفتار چیستی؟
هوش مصنوعی: در همه شب سخن از تو و زیباییهای دنیا و داراییها و ثروتت است، اما تو با خود نگو که در چه چیزی گرفتار شدهای؟
تو بگویی خدای را نشناسم به جز یکی؟ز یکی لاف چون زنی؟ چو غلام دویستی!
هوش مصنوعی: آیا میتوانی بگویی که من خدا را فقط به یک شخص میشناسم؟ چطور میتوانی به یک نفر بسنده کنی در حالی که من از دو نفر نیز میتوانم نام ببرم؟ مثل یک غلام که تنها به یک صاحب وفادار است.
برسیدند همرهان تو هر یک به منزلیپی ایشان کجا روی؟ تو که در خفت و خیستی
هوش مصنوعی: همرزمان تو هر کدام به خانهای رسیدند، حالا تو کجا میخواهی بروی؟ تو که در خواب و بیخبر هستی.
تو اگر بیست مرده‌ای بتوان و دل و جگرچو اجل حمله آورد، نگذارد بایستی
هوش مصنوعی: اگر تو به قدرت و شجاعت بیست مرد رسیدهای و وقتی مرگ به تو حملهور میشود، قلب و جوانمردیات نباید اجازه دهد که تسلیم شوی و بایستی.
چو پی او روی بنه ز سر این خواجگی که تونرسی پیش او مگر به فقیری و نیستی
هوش مصنوعی: اگر به دنبال او هستی، باید از غرور و خودخواهی خود دست برداری، زیرا نمیتوانی به او دسترسی پیدا کنی مگر با تواضع و فروتنی.
در توحیدش اوحدی به قفای وجود زدتو به توحید چون رسی؟ که نه چون اوحدیستی
هوش مصنوعی: در وحدت الهی، اوحدی به عمق وجود خود نگاه کرد. تو چگونه به این وحدت خواهی رسید، در حالی که نه مانند اوحدی هستی؟