غزل شمارهٔ ۷۶۹
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به عشق و درد ناشی از آن اشاره می‌کند. او به معشوقه‌اش می‌گوید که خواسته او را بوسه‌ای بر دستش بپذیرد، اما او مانع شده است. شاعر حس می‌کند که دلش پر از اندوه و زخم‌های عمیق است، و بوی درد و خون از وجود معشوقه‌اش به مشام می‌رسد. او از عدم توجه و بی‌احساسی معشوق شکایت می‌کند و به این نکته می‌رسد که در بین عشق و جنگ آشتی وجود ندارد. شاعر در دلش نقش معشوق را حک کرده و از طرفی خود را فدای او کرده است. در پایان، او به این نتیجه می‌رسد که دوستی با کسانی که در سمت مخالف او هستند، تنها زخم‌های جدیدی را بر دلش می‌زند.
خواستم بوسی ز لعلت دست پیشم داشتیقصد کردم کت ببوسم دست و هم نگذاشتی
هوش مصنوعی: خواستم لبت را ببوسم، ولی تو دستت را جلو آوردی و مانع شدی. در نتیجه تصمیم گرفتم دستت را ببوسم، اما باز هم اجازه ندادنی.
بوی خون می‌آید از چاه زنخدانت، بلیبوی خون آید که چندین دل درو انباشتی
هوش مصنوعی: بوی خون از چاه زلف تو به مشام می‌رسد، بله، بوی خون به وضوح حس میشود زیرا که قلبهای زیادی را در اینجا جمع کردهای.
هر زمانم شاخ اندوهی ز دل سر بر زندخود نمیدانم چه بیخست این که در دل کاشتی
هوش مصنوعی: هر زمانی که غم و اندوهی از اعماق قلبم بروز می‌کند، نمیدانم ریشهی این غم از کجاست و چه چیزی را در دل خود کاشتهام که چنین احساساتی را به وجود میآورد.
ریش گردانی دلم را وانگهی گویی: منالدرد دل با ناله باشد، پس چه می‌پنداشتی؟
هوش مصنوعی: دل من را چون ریشی میکشند و در عوض میگویی که نباید از دلایل و احساساتم شکوه کنم؛ پس فکر میکردی چه باید بکنم؟
گر پس از جنگ آشتی جویی، نگیری در کنارتا هم آن دم نیز بی‌جنگی نباشد آشتی
هوش مصنوعی: اگر بعد از جنگی به دنبال صلح هستی، نباید بدون این صلح که در کنار هم به دست آمده، به دنبال آشتی باشی؛ چرا که آن آشتی هم در واقع بدون جنگ به دست نمیآید.
نزد من آبیست، گفتی: خون مجروحان عشقزان چنین در خاک میریزی که آب انگاشتی
هوش مصنوعی: در نزد من آبی وجود دارد، اما تو این را با خون مجروحان عشق اشتباه گرفتی و تصور کردی که این آب است که بر خاک میریزد.
دی طلب کردی که در پای تو ریزم جان خویشزان طلب کردن سرم بر آسمان افراشتی
هوش مصنوعی: تو خواستی که من جانم را در پای تو فدای کنم و به خاطر این خواسته، سرم را به آسمان بلند کردم و به این افتخار میکنم.
دفتر خاطر ز نقش دیگران شستم تمامتا تو نقش خویش بر لوح دلم بنگاشتی
هوش مصنوعی: تمام یادها و تأثیرات دیگران را از ذهنم پاک کردم تا بتوانی خودت را در دل من به تصویر بکشی.
اوحدی در دوستی با آنکه جانب‌دار تستجانب او را به قول دشمنان بگذاشتی
هوش مصنوعی: اوحدی در اینجا به این معنا اشاره می‌کند که در دوستی با کسی که حامی توست، توجه به حرفهای دشمنان را کنار گذاشتهای. در واقع، دوستی و حمایت او را بر هر گونه قضاوت یا انتقاد دیگران ارجح میدانی.