قصیدهٔ شمارهٔ ۳ - وله فی‌الموعظه
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به اهمیت توجه به دنیا و آخرت اشاره می‌کند. او از انسان‌ها می‌خواهد که در زندگی خود کارهای ارزشمندی انجام دهند و از غفلت بپرهیزند. زمان به سرعت می‌گذرد و باید از فرصت‌های زندگی استفاده کرد. شاعر همچنین تأکید می‌کند که سن پیر شدن نباید باعث دلسردی جوانان شود، بلکه باید از جوانی خود بهره ببرند و برای آینده آماده شوند. او می‌گوید که زندگی فرصتی است برای کسب نعمت‌های جاودان، و باید همواره به یاد سختی‌های گذشته و دروس آموخته شده باشد تا به کمال برسد. در نهایت، شاعر اهمیت تواضع و دستیابی به احساس رضایت به رغم شرایط سخت را یادآور می‌شود.
گر آن جهان طلبی، کار این جهان دریاببه هرزه می‌گذرد عمر، وارهان، دریاب
هوش مصنوعی: اگر به فکر دنیای آخرت هستی، تلاش کن تا دنیای اینجا را از دست ندهی. عمر انسان به سرعت می‌گذرد، پس بیمفت نگذار و از آن بهرهبرداری کن.
تو غافلی و رفیقان به کار سازی راهچه خفته‌ای؟ که برون رفت کاروان، دریاب
هوش مصنوعی: تو غافلی و دوستانت مشغول کار هستند. چه مدت خوابیدهای؟ زیرا که کاروان در حال حرکت است، پس به هوش باش.
هزار بار ترا بیش گفته‌ام هر روزکه : هین! شبی دوسه بیدار باش، هان! دریاب
هوش مصنوعی: من بارها به تو گفته‌ام که هر روز کمی بیدارتر باش و هوشیارتر. الان وقت آن است که بیشتر توجه کنی و از روزهای خود بهرهبرداری کنی.
جوان چو پیر شود، کار کرده می‌بایدز پیر کار نیاید، تو، ای جوان، دریاب
هوش مصنوعی: وقتی جوانی به سن پیری میرسد، باید از تجربیات و کارهایی که کرده بهره بگیرد. از پیران نیز کار زیادی برنمیآید، بنابراین ای جوان، باید به این نکته توجه کنی.
زمانه می‌گذرد، چون زمین مباش، زمنقبول کن، ز من ای خواجه، این زمان دریاب
هوش مصنوعی: زمان به سرعت در حال عبور است، همچون زمین ثابت نمان؛ زمان را بپذیر و از من ای آقای عزیز، این لحظه را دریاب.
ترا شکار دلی، گر ز دست برخیزدسوار شو، منشین، سعی کن، روان دریاب
هوش مصنوعی: اگر دل تو به عشق کسی افتاد، وقتی فرصت از دست رفت، نشین و انتظار نکش، بلکه تلاش کن و احساساتت را دریاب.
گرت به جان خطری میرسد تفاوت نیستقبول خاطر صاحب دلان بجان دریاب
هوش مصنوعی: اگر خطری برای جانت پیش بیاید، مهم نیست. باید این خطر را با دل و جان بپذیری، همانطور که انسانهای با احساس و دلسوز میپذیرند.
ورت نگه کند از گوشه‌ای شکسته دلیغلط مشو، که فتوحیست رایگان، دریاب
هوش مصنوعی: اگر با گوشه‌ای از چشم به کسی نگریستی و دلش شکسته باشد، دچار اشتباه نشو، زیرا این یک پیروزی بدون زحمت است. آن را درک کن.
به هیچ کار نیایی چو ناتوان گردیکنون که کار به دستست، می‌توان، دریاب
هوش مصنوعی: زمانی که قدرت و توانایی داشته باشی، میتوانی کارهای بسیاری انجام دهی. اما وقتی ناتوان یا بیفایده شوی، دیگر به هیچ درد نمیخوری. بنابراین اهمیت استفاده از تواناییها و فرصتها را درک کن و به عمل بپرداز.
اقامت تو بدنیا ز بهر آخرتستچو این گذشت به غفلت مکوش و آن دریاب
هوش مصنوعی: اقامت و زندگی تو در این دنیا به خاطر آخرت است. بنابراین، وقتی که این دنیا سپری شد، با غفلت به آن نپرداز و به آخرت توجه کن.
شنیده‌ای که چها یافتند پیش از تو؟تو نیز آدمیی، جهد کن، همان دریاب
هوش مصنوعی: شنیده‌ای که دیگران قبل از تو چه چیزهایی به دست آوردند؟ تو هم یک انسان هستی، تلاش کن و همان را درک کن.
به پیشگاه بزرگان گرت رها نکنندفقیر باش و زمین بوس و آستان دریاب
هوش مصنوعی: اگر در مقابل بزرگان به تو اهمیت ندهند، به ناچار فقیر و نیازمند باش و humility را فراموش نکن؛ در برابر آنها تواضع کن و جایگاهشان را ارج بگذار.
ز عمر عاریتی، اوحدی، بمیر امروزپس آنگهی برو و عمر جاودان دریاب
هوش مصنوعی: از عمر موقتی و گذرای خود بمیری، اوحدی، و بعد از آن به دنبال عمر ابدی و جاودان باش.
مکن ز یاد فراموش روز دشواریکه با تو چند بگفتم که: ای فلان، دریاب
هوش مصنوعی: روزهای سختی که با تو داشتم را فراموش نکن و به یاد داشته باش که در آن زمان به تو گفته بودم که مراقب خودت باش.