قصیدهٔ شمارهٔ ۴۱ - وله غفرالله ذنوبه
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به اهمیت گوش دادن به حقایق و درک عمیق آن‌ها اشاره می‌کند. او خاطرنشان می‌سازد که هر کس باید به گفته‌های اهل علم و تجربه گوش فرادهند و از تجربیات آنان بهره‌برداری کند. شاعر نسبت به سطح آگاهی و درک هر فرد تاکید دارد و بیان می‌کند که باید هر حدیثی متناسب با فهم و ظرفیت فرد گفته شود.
همچنین، او به تمایز میان حقیقت و ظواهر اشاره می‌کند و یادآوری می‌کند که اگر کسی در پی هدایت باشد، باید از اهل آن سخن بگوید. شاعر در نهایت به این نکته می‌رسد که فهم عمیق و درست از زندگی و جهان نیازمند شنیدن و تأمل در سخنان اهل دانش و حکمت است.
اگر حقایق معنی به گوش جان شنویحدیث بی‌لب و گفتار بی‌زبان شنوی
هوش مصنوعی: اگر با دل و جان به حقایق واقعی گوش فرا دهی، میتوانی مطالب عمیق و معنای ناپیدا را درک کنی، حتی اگر بدون کلام و زبان بیان شوند.
دلت جگر بگرفتست، ورنه راز سپهرز ذره ذرهٔ گیتی زمان زمان شنوی
هوش مصنوعی: دلت پر از غم و اندوه است، وگرنه میتوانی از رازهای آسمان به آرامی و به تدریج از هر گوشه این دنیا اطلاع پیدا کنی.
ز ناقلان زمین پند گوش کن، باریچو آن حضور نداری کز آسمان شنوی
هوش مصنوعی: از افرادی که از تجربیات و حکمتهای زمین سخن میگویند، درس بگیر. زیرا اگر تو در آن مقام و حالت خاص نیستی که از آسمان الهام بگیری، بهتر است به نکات و نصایح این افراد گوش فرا دهی.
چو پای بستهٔ این قبه گشته‌ای، ناچاردرو هر آنچه بگویی سخن، همان شنوی
هوش مصنوعی: وقتی که در این مکان قرار گرفتهای، ناچار هستی هر چه بگویی، همان را خواهی شنید.
به اعتقاد تو بر فعل جز یقینی نیستگرت به فعل بگویم، به صد زبان شنوی
هوش مصنوعی: به نظر تو، در مورد عمل هیچ چیزی جز واقعیت وجود ندارد. اگر درباره عمل با تو صحبت کنم، میتوانی با صد زبان مختلف آن را درک کنی.
حدیث با تو به اندازهٔ تو باید گفتکه گر بلند کنم اندکی، گران شنوی
هوش مصنوعی: برای اینکه با تو صحبت کنم، باید به اندازه ظرفیت و حال تو حرف بزنم، زیرا اگر کمی فراتر از آن بروم، ممکن است برایت سنگین و دشوار باشد.
بو اعظان نکنی گوش، غیر آن ساعتکه نام جنت و حلوای رایگان شنوی
هوش مصنوعی: اگر هشیار نباشی، فقط در آن زمان که نام بهشت و شیرینیهای رایگان را بشنوی، توجّه میکنی.
به بوی سود کنی ترک خانه، ور نی توسفر کجا کنی، ار قصهٔ زیان شنوی؟
هوش مصنوعی: اگر بوی منفعتی به مشامت برسد، خانه را ترک میکنی؛ وگرنه اگر سودی نباشد، سفر به کجا میکنی؟ اگر داستان خسارت و ضرر را بشنوی، چه فایدهای دارد؟
حدیث پیر ریایی ز عارفی بررسکه آنچنانکه فراخور بود چنان شنوی
هوش مصنوعی: حرفهای پیر سرمست را از عارفی بشنو که آنچه میگوید متناسب با حالت و موقعیت تو باشد.
اگر طریق هدایت روی تو، شرط آنستکه هر حدیث که خواهی، ز اهل آن شنوی
هوش مصنوعی: اگر میخواهی در مسیر هدایت قدم برداری، باید از افرادی که در این زمینه تخصص دارند، صحبتهایشان را بشنوی.
و گر نه نان به بهای کلیچه باید خوردچو وصف آن تو هم از صاحب دکان شنوی
هوش مصنوعی: اگر انسان برای دستیابی به چیز مورد نظرش تلاشی نکند و تنها به سخنان دیگران اکتفا کند، باید دنبال چیزی برود که ارزشش را ندارد. در واقع، اگر کسی بخواهد چیز با ارزشی را به دست بیاورد، باید خود به آن برسد و صرف شنیدن از دیگران کافی نیست.
سخن به ریش دراز و به ریش کوته نیستسخن بزرگ بود کان ز خرده‌دان شنوی
هوش مصنوعی: سخن، به ظاهر طولانی یا کوتاه نیست، بلکه اهمیت آن به عمق و بزرگی محتوا و معنا بستگی دارد. اگر تو به دانشهای کوچک و جزئی گوش دهی، در واقع به یک سخن بزرگ و عمیق دست پیدا کردهای.
میان بره و گرگ آنزمان بدانی فرقکه کارنامهٔ این گله از شبان شنوی
هوش مصنوعی: زمانی میتوانی تفاوت بین بره و گرگ را درک کنی که از رفتار و تجربهٔ شبان، اطلاعاتی دربارهٔ این گله به دست بیاوری.
چو غول نام دلیلی برد، روا نبودکه ریش برکنی، ای خواجه و روان شنوی
هوش مصنوعی: وقتی که غول، دلیلی را به نام خود میبرد، اصلاً مناسب نیست که به کسی آسیب برسانی، ای آقا و باعث دردسر شوی.
تو خود به باغ رو و گوش کن که: سرد بوداگر فضیلت بلبل ز باغبان شنوی
هوش مصنوعی: به باغ برو و بر آواز بلبل دقت کن؛ خواه اگر چه سرد باشد، فضیلت و زیبایی صدای او از باغبان شنیدنیتر است.
کسی که فرق نداند میان قالب و جانحدیث قالبی او چرا به جان شنوی؟
هوش مصنوعی: آن کسی که نتواند تمایز قائل شود بین ظواهر و باطن، چطور میتواند به عمق معنا پی ببرد؟
سخن، که از نفس ناتوان شود صادریقین بدان تو که: البته ناتوان شنوی
هوش مصنوعی: اگر سخنی از انسانی ضعیف و ناتوان بیرون بیاید، میدان که از آن شخص نیز ناتوانی را خواهی شنید.
اگر بود خرد پیر با جوانی جفتروا بود سخن پیر کز جوان شنوی
هوش مصنوعی: اگر عقل و تجربهی یک فرد سالخورده با جوانی همراستا باشد، شنیدن سخنان او از سوی جوانان جایز و مناسب است.
به رهروی رو و گر مشکلیت هست بپرسکه حل مشکل خود از چنین کسان شنوی
هوش مصنوعی: اگر به دنبال راهنما هستی و در حل مشکلاتت دچار مشکل شدهای، از افرادی که تجربه و دانش لازم دارند پرسش کن، زیرا راهحلهای تو را از آن‌ها خواهی آموخت.
فتوح میطلبی؟ شعر اوحدی میخوانکه این غرض، که تو داری در آن میان شنوی
هوش مصنوعی: اگر به دنبال پیروزی و فتح هستی، اشعار اوحدی را بخوان؛ چرا که منظور تو نیز در آن شعرها به خوبی بیان شده است.