بخش ۱۸ - سال از حقیقت کاینات
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر از خواننده می‌خواهد که به جستجوی حقایق زندگی بپردازد و به سوالات اساسی درباره وجود و هستی پاسخ دهد. او از خواننده می‌خواهد که بدون بهانه به سوالات بیاندیشد و حقیقت خود و جهان را کشف کند. شاعر به مضامینی چون ماهیت زندگی، علت وجود، ارتباطات انسانی، و مفهوم بهشت و دوزخ اشاره می‌کند و اهمیت دانش و آگاهی را در درک این مسائل برجسته می‌کند. او بر این باور است که انسان باید به عمق وجود خود و جهان اطرافش پی ببرد و از دانش و تحصیل علم برای تحقق این هدف بهره‌برداری کند. در نهایت، شاعر بر این نکته تأکید دارد که زندگی انسانی باید با آگاهی و علم همراه باشد تا به حقیقت دست یابد.
ای پژوهندهٔ حقایق کننفسی رخ درین دقایق کن
هوش مصنوعی: ای جویندهٔ حقیقت، در این لحظات نفس بکش و توجه کن.
هر چه پرسم ترا بهانه مجویپیش من کج نشین و راست بگوی
هوش مصنوعی: هر بار که از تو سوالی میکنم، بهانهجویی نکن. در کنار من درست بنشین و صادقانه جواب بده.
این جهانی که اندوریی توچیست؟ با خود یکی نگویی تو
هوش مصنوعی: این جهانی که درون توست چیست؟ آیا با خود هیچ گفتگویی نداری؟
اصل او از کجا هویدا شد؟بود یا خود نبود و پیدا شد؟
هوش مصنوعی: آغاز و حقیقت او از کجا آشکار گشت؟ آیا وجود داشته یا اینکه فقط به وجود آمده است؟
چه نخست از عدم پدید آمد؟که مرین گنج را کلید آمد
هوش مصنوعی: چگونه چیزی از نبود و عدم به وجود آمد؟ که این گنجینه ارزشمند، کلید خود را پیدا کرد.
متحرک چراست چرخ بلند؟از چه ساکن شد این زمین نژند؟
هوش مصنوعی: چرا این چرخ بزرگ همچنان میچرخد و حرکت می‌کند؟ چرا این زمین افسرده و ساکن شده است؟
آن یکی گرم و گرد گرد چراست؟وین یکی با سکون و سرد چراست؟
هوش مصنوعی: چرا یکی از آنها پرحرارت و شلوغ است و دیگری آرام و بیتحرک؟
این تف و باد و آب و گرد از چیست؟وین تر و خشک و گرم و سرد از چیست؟
هوش مصنوعی: این هوا و آب و گرد و غبار از کجا آمدهاند؟ و این رطوبت و خشکی و گرما و سرما چه منبعی دارند؟
به چه چیز این زمین قرار گرفت؟وز چه این تخم بیخ و بار گرفت؟
هوش مصنوعی: این زمین به چه چیزی استحکام و استقرار پیدا کرد؟ و این دانه چگونه ریشه دواند و رشد کرد؟
ظلمت این شب سیاه از چیست؟نور این آفتاب و ماه از چیست؟
هوش مصنوعی: این شب تاریک و سیاه به خاطر چیست؟ روشنایی خورشید و ماه به چه دلیلی است؟
از چه این قلعه سربلند آمد؟کدخدا چون و خانه چند آمد؟
هوش مصنوعی: چرا این دژ به این بلندی و زیبایی ساخته شده است؟ آیا فقط به خاطر کدخدا و چند خانه، چنین قلهای به وجود آمده؟
چند از آن مادرند و چند پدر؟چندشان دخترست و چند پسر؟
هوش مصنوعی: چند نفر از آنها مادر هستند و چند نفر پدر؟ چند نفر دختر دارند و چند نفر پسر؟
تو چه چیزی؟ چه جوهری؟ چه کسی؟نرسیدی به خویش، در چه رسی؟
هوش مصنوعی: تو چه هستی و چه ارزش و مکانتی داری؟ چرا هنوز به خودشکوفایی نرسیدهای و به حقیقت وجودیات دست نیافتهای؟
این خرد خود کجا و روح کدام؟دل که و نفس را چه باشد نام؟
هوش مصنوعی: این بیت به ما میگوید که وقتی به عمق وجود و وجود خودمان مینگریم، با سوالاتی دربارهی خرد، روح و نفس مواجه میشویم. در واقع، به دنبال درک بهتر از خود و جایگاههای مختلف وجودیمان هستیم. این شعر به دنبال پاسخ به این سوالات اساسی و فلسفی در مورد ماهیت وجود و هویت انسان است.
چون فتادی به شهر بیگانه؟به چه کار آمدی درین خانه؟
هوش مصنوعی: چرا به شهری بیگانه آمدی؟ برای چه هدفی در این خانه حضور داری؟
این فرستادن پیمبر چیست؟با تو گر نیست این سخن با کیست؟
هوش مصنوعی: اینکه پیامبری فرستاده شده، به چه دلیل و به خاطر چیست؟ اگر این سخن و پیام برای تو نیست، پس با چه کسی است؟
از چه پرهیز واجبست اینجا؟چه حجاب و که حاجبست اینجا؟
هوش مصنوعی: در اینجا سوال میشود که چرا باید از چیزی دوری کرد؟ چه چیزهایی مانع و مشکلساز هستند؟
سازگاری و مردمی چه بود؟آدم از چیست و آدمی چه بود؟
هوش مصنوعی: سازگاری و ارتباط با دیگران چه اهمیتی دارد؟ انسان از چه چیزی شکل میگیرد و ماهیت انسانیت چیست؟
زندگانی چگونه باید کرد؟چه کسان را نمونه باید کرد؟
هوش مصنوعی: زندگی را چطور باید سپری کرد؟ باید به کدام افراد به عنوان الگو نگاه کرد؟
خلق هر منزلی کدام بود؟منزل اصل را چه نام بود؟
هوش مصنوعی: آیا میدانی که هر محلی چه جایگاهی دارد؟ و اصل و اساس آن را چه مینامند؟
آنچه دیدی ز سر گدشت بگویبه چه خیزست باز گشت؟ بگوی
هوش مصنوعی: هر چیزی که تجربه کردی یا مشاهده کردی، بگو که به چه دلیل دوباره برمیگردد یا تکرار میشود؟ بگو.
چیست این دوزخ و بهشت کجاست؟پرسش حال خوب و زشت کجاست؟
هوش مصنوعی: بهشتی و دوزخی در کجایند؟ پرسش حال خوب و بد کجاست؟
تن و جان را عذاب چون باشد؟هول یوم‌الحساب چون باشد؟
هوش مصنوعی: چه عذابی بر تن و جان میآید؟ وحشت روز حسابرسی چگونه خواهد بود؟
اصل اینها چو نیست جز یک حرفز چه پیدا شد این تفاوت ژرف؟
هوش مصنوعی: اصل اینها اگر فقط یک کلمه باشد، پس چرا این تفاوت عمیق به وجود آمده است؟
کار این سلطنت مجازی نیستباز دان این، که کار بازی نیست
هوش مصنوعی: این سلطنت و قدرت، واقعی نیست و باید بدانید که این یک بازی و سرگرمی نمیباشد.
همه دانستنیست این به درستگر ندانسته‌ای گناه از تست
هوش مصنوعی: همه چیز واضح و روشن است. اگر هنوز این حقیقت را نمیدانی، تقصیر خودت است.
به در آور اصول آن زین جامتا به کیخسروی براری نام
هوش مصنوعی: از این جام، اصول و قواعد را بیرون بیاور تا نام تو به کیخسرو، پادشاهی بزرگ و معروف، برسد.
اگر این نکتها ندانی تواندرین خاکدان بمانی تو
هوش مصنوعی: اگر به این نکتهها آگاهی نداشته باشی، در این دنیای مادی و گذرا باقی خواهی ماند.
آخر این آمدن بکاری بودوز برای چنین شماری بود
هوش مصنوعی: در نهایت، این حضور به دلیلی خاص و به خاطر چنین تعدادی از افراد بوده است.
ورنه این دردسر چه میبایست؟همه خود بود هر چه میبایست
هوش مصنوعی: اگر چنین مشکلی وجود نداشت، همه چیز همانطور که باید، بود.
تو بدان آمدی که کار کنیزین جهان دانش اختیار کنی
هوش مصنوعی: تو به این دنیا آمدهای تا کارهای خود را انجام دهی و از این جهان علم و دانش کسب کنی و به انتخاب خود برسی.
همه را بنگری و دریابیرنج بینی و دردسر یابی
هوش مصنوعی: اگر به همه چیز نگاه کنی و درک کنی، متوجه دردها و مشکلات خواهی شد.
چیست ناموس؟ دل بر او بندیکیست سالوس؟ خوش بروخندی
هوش مصنوعی: ناموس چیست؟ آیا به کسی دل میبندی که فریبکار است؟ بهتر است با دلخوشی و لبخند به زندگی ادامه دهی.
دانش این حوالتست به تووز خدا این رسالتست به تو
هوش مصنوعی: این علم و دانشی که داری به خاطر خداوند به تو داده شده و مسئولیتی که بر عهدهات است نیز از طرف اوست.
تا حدوث از قدم پدید شودنسبت بیش و کم پدید شود
هوش مصنوعی: وقتی که جدیدی پیش میآید، نسبتهای بیشتری و کمتری نیز به وجود میآید.
ترک این عالم فنا گوییملک جاوید را ثنا گویی
هوش مصنوعی: اگر از این دنیای گذرا فاصله بگیری، انگار که به ستایش ملک ابدی و جاودان مشغول شدهای.
جز به علم این کجا توان دانست؟نفس بی‌علم هیچ نتوانست
هوش مصنوعی: فقط از طریق دانش میتوان به حقیقت پی برد. نفس انسان بدون دانش هیچ کاری نمیتواند انجام دهد.