بخش ۴۹ - در تحریص بر کم راندن شهوت و احتیاط در توالد و تناسل
هوش مصنوعی: این متن در مورد اهمیت آب و نقش آن در زندگی و نسل‌پروری است. شاعر تأکید می‌کند که آب نه تنها مایه حیات بلکه عامل اصلی خوب و بد و وراثت است. او به افراد هشدار می‌دهد که از نطفه‌های حرام و بدخواسته دوری کنند، زیرا نسل بد و دردسرساز به بار خواهند آورد. همچنین بر لزوم توجه به انتخاب همسر و پرهیز از افراد ناپارسای می‌پردازد تا از عواقب ناگوار در نسل آینده جلوگیری شود. در نهایت، شاعر به این نکته اشاره می‌کند که زندگی مناسب و خوبی باید در اساسی صحیح بنا شود تا فرزندان خوبی به وجود آورده شوند و فرزند آوری نباید به نتیجه‌ای تلخ منجر شود.
آب کارت مبر، که گردی پیرکار این آب را تو سهل مگیر
هوش مصنوعی: به هیچ وجه به کار آب لطمه نزن، زیرا مسئولیت حفظ این آب بر عهده کسانی است که در این زمینه تجربه دارند و کار آن را آسان نگیر.
بهترین میوه‌ای ز باغ تو اوستراستی روغن چراغ تو اوست
هوش مصنوعی: بهترین ثمره از باغ تو حقیقت و درستی است و آنچه که روشنایی زندگیات را فراهم می‌کند، همین راستگویی است.
او نماند چراغ تیره شودخاطرت کند و چشم خیره شود
هوش مصنوعی: اگر او نرود، نور زندگی خاموش خواهد شد و خاطرهاش تلخ میگردد و نگاهش به دنیا سرد و بیروح خواهد شد.
به فریب دل خیال انگیزهر دمش در فضای فرج مریز
هوش مصنوعی: به محبت و زیبایی هر لحظه، دل خود را فریب نده و از آرامش و آسایش خود دور نکن.
پیش این ناودان خونریزانسیل آشوب بر مینگیزان
هوش مصنوعی: در برابر این ناودان خونی که همواره در حال جاری شدن است، طوفان و بینظمی بر میانگیزد.
آتش شهوتش به یاد مدهو اینچنین آب را به باد مده
هوش مصنوعی: به یاد نیاور حس شهوتش را و تلاش نکن که این احساس را بیهوده از دست بدهی.
در سرت اوست عقل و در رخ رنگدر کمر سیم و در ترازو سنگ
هوش مصنوعی: در وجود تو هوش و عقل وجود دارد و چهرهات زیبایی خاصی دارد. در کمر تو نوار نقرهای هست و در ترازوی شخصیتت نیز وزنی از سنگ وجود دارد.
اصل ازو بود و فرع ازو خیزداوست آبی که زرع ازو خیزد
هوش مصنوعی: اصل و ریشه از اوست و شاخهها نیز از او میرویند. او همان آبی است که گیاهان از آن میرویند.
آب روی تو آب پشتت و بستیغ آبی چنین به مشت تو بس
هوش مصنوعی: آب چهرهات و آب پشتت تنهاست، این تیغ آبی که در دست توست، کافیست.
مهل این نطفه، گر حرام بودپخته کن کار، اگر نه خام بود
هوش مصنوعی: اگر این نطفه حرام است، زمان را تلف نکن و اقدام کن؛ و اگر حلال است، به آن رشد بده تا به کمال برسد.
نطفه از لقمهٔ حرام و حرجندهد فرج را ز نسل فرج
هوش مصنوعی: نطفهای که از لقمه حرام به وجود آمده باشد، نمیتواند نسل پاک و سالمی را به وجود آورد.
گندم بد نمی‌توانی کشتچه طمع میکنی به نطفهٔ زشت؟
هوش مصنوعی: اگر بذر خوب نکاری، انتظار محصول خوب هم نداشته باش. اگر عمل نادرستی انجام دهی، نتیجهاش هم خوشایند نخواهد بود.
فرج گورست و اندرو لحدیصحبت او عذاب هر احدی
هوش مصنوعی: کسی که در گور خود قرار میگیرد و در آنجا به گفتوگو می‌پردازد، عذاب و درد را برای هر انسان دیگری به ارمغان میآورد.
آلتش شهوت تو کور افتادزنده زان بی‌کفن بگور افتاد
هوش مصنوعی: آلت لذت تو به خاطر شهوات از کار افتاد و به دلیل آن، زندگیاش بدون هیچ پوششی به پایان رسید.
چه بزاید خود از چنان کوری؟خاصه در وحشت چنان گوری
هوش مصنوعی: چگونه ممکن است از چنین ناامیدی چیزی زاده شود؟ به ویژه در جایی ترسناک مانند این گور.
زندهٔ خود مکن به گور، ای دلنام خود بد مکن به زور، ای دل
هوش مصنوعی: ای دل، خود را زنده به گور نکن و نام خود را با زور بد نکن.
راست کن ره چون آب میرانیورنه خر در خلاب میرانی
هوش مصنوعی: مسیر خود را به درستی مشخص کن و آن را درست هدایت کن، وگرنه به بیراهه میروی و نتیجهاش بیهوده خواهد بود.
زن ناپارسا مگیر به جفتاگر از بهر نسل خواهی خفت
هوش مصنوعی: زن بیعفت را به عنوان همسر انتخاب نکن، اگر برای داشتن نسل و فرزندان میکوشی و میخواهی آینده خوبی بسازی.
که پسر دزد و نابکار آیدبدنهادست و بد به بار آید
هوش مصنوعی: پسری که از دزدان و نابکاران به دنیا آمده، به طور طبیعی ویژگیهای منفی خواهد داشت و به رفتارهای ناپسند خواهد گرایید.
کند اندیشه با تو روز ستیزآنچه شیرویه کرد با پرویز
هوش مصنوعی: فکر و اندیشهام با تو در حال نبرد است، مثل کاری که شیرویه با پرویز انجام داد.
شیر شیرویه چون حرام افتادخنجرش را پدر نیام افتاد
هوش مصنوعی: شیر شیرویه زمانی که به خطر افتاده، خنجرش که از پدرش به ارث برده بود، هم در موقعیت ناگوار قرار گرفت.
هر ستم کز چنین پسر باشدهمه در گردن پدر باشد
هوش مصنوعی: هر ظلم و ستمی که این پسر مرتکب شود، مسئولیت آن بر گردن پدر خواهد بود.
او ز خود در عذاب و خلق از ویپدرش را دعای بد در پی
هوش مصنوعی: او از درون خود در رنج و عذاب است و مردم به خاطر رفتار ناپسندش، به پدرش بد دعا میکنند.
زو چه رنجی که دسترنج تو خوردگرگ پرورده‌ای چه خواهد کرد؟
هوش مصنوعی: چرا نگران زحماتت باشی وقتی که نتیجه آن را کسی میخورد که خودش را در همنشینی با گرگها بزرگ کرده است؟
به خطا از پسر برنجیدیزانکه آب خطا تو سنجیدی
هوش مصنوعی: به اشتباه از رفتار پسر ناراحت شدی، زیرا تو اشتباهات او را با دقت ارزیابی نکردی.
قند تلخی فزود، دادهٔ تستبره گرگی نمود، زادهٔ تست
هوش مصنوعی: شیرینی قند زیادتر شد و این به خاطر توست. رفتار مانند گرگ نشان می‌دهد که تو همان زاده و فرزند این ویژگیها هستی.
پنبه کشتی، طمع به ماش مدارجو بکاری، عدس نیارد بار
هوش مصنوعی: اگر پنبه بکارید، نباید به برداشت ماش دلخوش باشید. اگر در زمین جو بکارید، عدس نخواهید برداشت.
آنکه او را تو زشت کاشته‌ایخوبی از وی چه چشم داشته‌ای؟
هوش مصنوعی: اگر کسی را که خودت بدکار و بدخلق پرورش دادهای، چگونه میتوانی انتظار خوبی و نیکی از او داشته باشی؟
تخم بد در زمین شوره چه سود؟در سپیدی سیاهی آرد دود
هوش مصنوعی: کشت بذر ناپاک در خاک شور نتیجه‌ای نخواهد داشت. در سایه سنگینی سیاهی، حتی در روشنایی هم دود و غبار خواهد بود.
جو و گندم چو بر خطا ندهدآدمی هم جزین عطا ندهد
هوش مصنوعی: اگر انسان در کاشت جو و گندم اشتباه کند، چیزی جز پاداش نادرست دریافت نخواهد کرد.
باید اندیشه هم به دادن شیرکه ز خامیست آن گشادن شیر
هوش مصنوعی: باید فکر کرد که برای به ثمر رساندن هر چیزی، ابتدا باید از مرحله خامی عبور کرد و به شکوفایی دست یافت.
شیر بد خلق تخم شر باشدشیر بدکاره خود بتر باشد
هوش مصنوعی: شیر خشمگین، نطفهی بدی را تولید می‌کند و شیر بیاصلاح هم از او بدتر است.
تو که گر خانه‌ای نهی بنیادمزد مزدور جویی و استاد
هوش مصنوعی: اگر تو بر پایهای استوار بنایی برپا کنی، باید در جستجوی پاداش و مزد آن کارگر و استاد باشی.
پس به دست آوری زمینی سختآجر و سنگ و خشت و خاک و درخت
هوش مصنوعی: بنابراین، زمین را به دست میآوری که پر از آجر، سنگ، خشت، خاک و درخت است.
ساعتی خوبتر برانگیزیوانگهی خشت و گل فرو ریزی
هوش مصنوعی: ساعتی خوشتر و دلپذیرتر بیدار میکنی و سپس اقدامات اصلی و بنیادین را انجام میدهی.
چو به کاخی که میکنی از گلبار این جمله می‌نهی بر دل
هوش مصنوعی: وقتی که با دقت و ملاحظه برای ساختن کاخی از گل تلاش میکنی، این کار را با تمام وجود و احساسات قلبیات انجام میدهی.
در اساس نتیجه و فرزندآلت و اختیار بد مپسند
هوش مصنوعی: در حقیقت، نتیجه و حاصل کار و فرزند آنچه که انجام میدهی را بر اساس اختیار خودت ارزیابی کن و از چیزهای ناپسند دوری کن.
ورنه فرزند خانه کن باشدرنج جان و بلای تن باشد
هوش مصنوعی: اگر فرزند خانواده به درستی تربیت نشود، زندگی او با درد و رنج مواجه خواهد بود و سرنوشتش دچار مشکلات و سختیها خواهد شد.