بخش ۵۶ - در بیرونقی شعر و کساد آن
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به بررسی کارکرد و جایگاه شاعری در جامعه پرداخته و به نقد شرایط و رفتارهای اجتماعی می‌پردازد. او به توصیف دشواری‌های شاعری و رنج‌هایی که در راه مدح و ستایش دیگران می‌کشد، می‌پردازد. شاعر به تفکر در مورد قدرت و تاثیر شاعران در تاریخ و تلاش آن‌ها برای کسب نام و اعتبار می‌پردازد. در عین حال، او به حس تنهایی و دلتنگی خود اشاره می‌کند و از فقدان دوستی واقعی در زندگی‌اش lament دارد. شاعر همچنین به ناپایداری دنیا و بی‌ثباتی کارهای انسان‌ها اشاره می‌کند و به نوعی از سرخوردگی ناشی از شرایط اجتماعی و سیاسی حاکم بر جامعه خود سخن می‌گوید.
شاعری چیست؟ بر در دونانخانهٔ کرد و حکمت یونان
هوش مصنوعی: شاعر کسی است که در میان افراد بیارزش و ناچیز، درهای دانش و خرد را باز می‌کند و به تفکرات عمیق یونان توجه دارد.
به ثناشان دریغ باشد رنجطبع را دادن عذاب و شکنج
هوش مصنوعی: انتقاد و توصیف آن‌ها باعث دردسر و زحمت برای انسان میشود و بیفایده است.
خفته ممدوح مست با خاتونتو به مدحش ز دیده ریزان خون
هوش مصنوعی: ممدوح در خواب شیرین به سر میبرد و من در حالی که به ستایش او فکر میکنم، از چشمانم اشک میریزد.
شب کنی روز و روز در کارشدر نویسی به درج طومارش
هوش مصنوعی: در شب تلاش کن و در روز به کار خود ادامه بده؛ همه اینها را برای ثبت و ضبط کارهایت انجام بده.
راویی چست را کنی همدستسرش از جام وعده سازی مست
هوش مصنوعی: اگر راوی را از حال و روز خود در کنار دیگران بیاندازی، او متوجه خواهد شد و از زیبایی زندگی لذت خواهد برد.
تا روی پیش او سلام کنیشعر خوانی، سخن تمام کنی
هوش مصنوعی: برای اینکه با او سلام کنی و صحبت را به پایان برسانی، باید شعر بخوانی.
او خطابت کند که: خوش گفتیدر معنی به مدح ما سفتی
هوش مصنوعی: او به تو می‌گوید که: به درستی سخن گفتی، زیرا در تعریف و ستایش ما کلمات خوبی به کار بردی.
نقد را باز گرد و کاری کنبار دیگر بما گذاری کن
هوش مصنوعی: نقد را پس بگیر و دوباره کاری کن تا بار دیگر به ما تقدیم شود.
زو چو آن بشنوی برون اییخود ندانی ز غم که چون آیی؟
هوش مصنوعی: وقتی که صدای او را بشنوی، خودت را فراموش میکنی و نمیدانی چطور به حال و روز غمگینت برگردی.
باز شعریش بر ترنگانیبه تقاضا قلم بلنگانی
هوش مصنوعی: شاعر در اینجا از زیبایی شعر و تاثیر آن بر مخاطب صحبت می‌کند. او خواسته است که با نازکی و ظرافت خاصی، قلم را به نویسندگی وادارد تا احساسات و زیبایی را به تصویر بکشد.
چون بیایی به وعده باز برشبسته یابی بسان سنگ درش
هوش مصنوعی: وقتی که به وعدهات بیایی، متوجه میشوی که در قلب او بسته است، همانند دربی که به روی سنگ محکم بسته شده است.
دل دربان بلا به نرم کنیبر خود او را به آقچه گرم کنی
هوش مصنوعی: دلِ نگهبان درد و رنج را به آرامی به خود جلب کن و او را با محبت و گرما نرمخو کن.
تا ترا پیش او چو راه کنداو به دربان ترش نگاه کند
هوش مصنوعی: هرگاه تو را به پیش او راه دهند، او با چهرهای تند و عبوس به دربان نگاه می‌کند.
کای: خر قلتبان، قرار این بود؟آنچه گفتم هزار بار این بود؟
هوش مصنوعی: ای خر بیفهم، آیا قرار این بود؟ چیزی که من گفتم، بارها همین بود؟
بار دادی، چه روز این بارست؟من بکارم، چه وقت این کارست؟
هوش مصنوعی: از من پرسید که امروز چه روزی است و به من گفت که چه زمانی برای کار کردن مناسب است.
پس نپرسیده: کای پدر چونی؟چیست حالت؟ ز درد سر چونی؟
هوش مصنوعی: پس به او نگفتهای که حالش چطور است، و از ناملایماتی که دارد، از او نپرسیدهای.
بنویسد برات بر جاییکز سه خروار ادا کند تایی
هوش مصنوعی: بنویسد بر تو آنچه لازم است و میتواند به گونهای که از سه خروار، یک تای آن را ادا کند.
خود ز این خواجگان مدخل کیست؟که فزون باشدش عطا از بیست
هوش مصنوعی: کسی که در این دنیا به مقام و ثروت رسیده، چقدر میتواند به دیگران کمک کند؟ او باید بیشتر از بیست، بخشنده باشد.
بیست را چون غریم ده ببردپنج راوی ز نیمه ره ببرد
هوش مصنوعی: بیست را مثل غریبی که درد را در دل دارد، در حالی که پنج نفر هم از نیمه راه برگشتهاند.
تو بمانی و برده ماهی رنجبیستت ده شده، دهت شده پنج
هوش مصنوعی: وقتی تو در زندگی باقی بمانی، با وجود این که در گذشته مشکلات و سختیهایی را تجربه کردهای، در حال حاضر وضعیتی بهتر از آنچه بودی خواهی داشت. به نوعی، به نظر میرسد که با گذشت زمان، اوضاع به نفع تو تغییر کرده است و میتوانی به روشنی و به آرامی در زندگی ادامه دهی.
سر بواب را بنتوان بستز جراحت چو میر گردد مست
هوش مصنوعی: سر دروازه را نمیتوان به خاطر جراحت بست، چون زمانی که میرد در مستی، بیتابی و آشفتگی در او زیاد میشود.
مده، ای فاضل، آب رخ بر بادکه خدا این جهان بر آب نهاد
هوش مصنوعی: ای دانشمند، چهرهات را بر باد نگذار، زیرا خداوند این جهان را بر آب بنیاد گذارده است.
ز آسمان رسته شد سخن را بیخبه زمینش فرو مبر، چون میخ
هوش مصنوعی: سخن از آسمان به زمین آمده است، پس آن را محکم و ریشهدار کن، مانند میخی که به زمین فرو میرود.
به خرمند خرده دانش دهز دل آمد برون، به جانش ده
هوش مصنوعی: به فردی که دارای دانش اندکی است، از دل او صحبت کن و او را آگاه کن. به روح و جان او نیز خسارتی نرسان.
زین نهاد انوری چه کرد قیاس؟رتبت شاعران پس از کناس
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که با توجه به مقام و جایگاهی که انوری در شعر دارد، چگونه میتوان شاعران دیگر را با او مقایسه کرد؟ به عبارتی، انوری به عنوان یک شاعر بزرگ و برجسته، معیاری برای سنجش دیگر شاعران است و رتبه و جایگاه آن‌ها پس از او مشخص میشود.
سرورانی که پیش ازین ایامسعی کردند در بلندی نام
هوش مصنوعی: مردانی که در زمانهای گذشته تلاش کردند تا نام خود را بلند و مشهور کنند.
گر چه در فضل بودشان پیشیشعرا را به همت از بیشی
هوش مصنوعی: اگرچه شاعران از نظر فضیلت برتر بودند، اما تلاش و همت آن‌ها باعث شد که از دیگران جلو بیفتند.
گنجها در کنار میکردندتا ستایش گزان می‌کردند
هوش مصنوعی: گنجها را در کنار هم میچیدند تا کسانی که ستایش می‌کردند، از آن‌ها استفاده کنند.
منکه خلوت نشین این گنجمدر جهانی چنین کجا گنجم؟
هوش مصنوعی: من که در این گنجینه پنهان نشستهام، در جهانی به این بزرگیو بیکران، کجا میتوانم پنهان شوم؟
تا بکی زین گروه ننگ خورم؟نان اینان بهل، که سنگ خورم
هوش مصنوعی: تا کی باید شرمندگی این گروه را تحمل کنم؟ بهتر است که نان اینها را فراموش کنم، حتی اگر به خاطر آن دچار سختی شوم.
چون ز حرصم حکایتی بنماندز سپهرم شکایتی بنماند
هوش مصنوعی: به خاطر حرص و طمعی که در دل دارم، داستانی از من باقی نخواهد ماند و هیچ شکایتی از زندگی یا آسمان نخواهم داشت.
در رخ او چو پسته خندانمگر چه از پست میدهد نانم
هوش مصنوعی: در چهره او مانند پسته خندان هستم، هرچند که از پایینترین جاها روزی من تامین میشود.
زین میان کاش دوستی بودی!که برو نیمه پوستی بودی
هوش مصنوعی: کاش دوستی در میان ما بود، تا تو هر نیمهای از وجودت را با من در میان میگذاشتی!
در جهان دوستی به دست نشدکه ازو در دلم شکست نشد
هوش مصنوعی: در این دنیا نتوانستم دوستی را پیدا کنم که دل مرا نشکند.