بخش ۶۳ - در حال پیشه کاران راست کردار
هوش مصنوعی: این شعر درباره اهمیت کار و تلاش در زندگی و رضایت از روزی خویش صحبت میکند. شاعر به ویژگی‌های مثبت یک فرد خنک و قانع می‌پردازد که به رزق خود راضی است و تلاش میکند تا از طریق کار و هنر به موفقیت برسد. او همچنین به تقوای این شخص اشاره میکند که به یاد خداوند است و با خضوع و نیاز به پروردگار، نماز را در وقت خود به جا می‌آورد.
شاعر تأکید میکند که رستگاری در زندگی نتیجه تلاش و کار است و بی‌کاری و آزار دیگران ناپسند است. او به این نکته اشاره میکند که انسان‌های خوب و با علم به دیگران کمک می‌کنند و همه به نوعی برزگر زندگی هستند که با تلاش خود، نیازهای جامعه را برطرف می‌نمایند. در نهایت، شاعر به ارزش علم در زندگی اشاره میکند و می‌گوید که بدون علم، انسان به بی‌راهه می‌رود.
خنک آن پیشه کار حاجتمندبه کم و بیش ازین جهان خرسند
هوش مصنوعی: شغف و هنر کسی که در پی رفع نیازهایش است، همیشه او را در زندگی راضی و خشنود میکند، چه کم باشد و چه زیاد.
گشته قانع به رزق و روزی خویشدست در کار کرده، سر در پیش
هوش مصنوعی: کسی که به روزی و رزق خود راضی شده، برای تأمین معیشت تلاش میکند و با تواضع به کار مشغول است.
کرده بر عجز خویشتن اقراربر قصور گذشته استغفار
هوش مصنوعی: آدمی به ناتوانی خود اعتراف میکند و به خاطر اشتباهات گذشتهاش عذرخواهی میکند.
به دل از یاد حق نباشد دورحاضرش داند از هدایت و نور
هوش مصنوعی: در دل کسی که به یاد خداست، هیچ چیز نمیتواند دور باشد، زیرا او همیشه از روشنایی و راهنمایی او آگاه است.
چند سال از برای کار و هنرخورده سیلی ز اوستاد و پدر
هوش مصنوعی: چه سالها به خاطر کار و هنر، از استاد و پدر نیش و سیلی خوردهام.
رنج خود بر گرفته از مردمکرده از دست رنج خود پی گم
هوش مصنوعی: رنج و زحمت خود را از دست دیگران بگیر و به خاطر زحمات خود به دنبال مسیر خودت برو.
دیده دیدار فتح حالت خودکرده بر لطف حق حوالت خود
هوش مصنوعی: چشم من به لطف خدا، پیروزی و خوشی را مشاهده کرده و به این نعمت دست یافته است.
دل او دارد از امانت نوردست او باشد از خیانت دور
هوش مصنوعی: دل او پر از صداقت و امانت داری است و دست او از خیانت و نیرنگ دور مانده است.
بگزارد به وقت پنج نمازسر نگرداند از خضوع و نیاز
هوش مصنوعی: در زمان نمازهای پنجگانه، به طور کامل و با حالتی پر از خضوع و نیاز، توجه خود را به خدا معطوف کند و سرش را پایین نیاورد.
عجب در روی خود رها نکندطاعت خویش پر بها نکند
هوش مصنوعی: عجب این است که کسی به خاطر پرچمدار بودن خود را رها نکند و به انجام کارهای شایسته و ارزشمند اهمیت ندهد.
شب شود، سر به سوی خانه نهدهر چه حق داد در میانه نهد
هوش مصنوعی: وقتی شب فرا میرسد، هر چیزی را که در طول روز به دست آورده است، به خانهاش میبرد و آنچه را که حقش بوده است، در وسط قرار میدهد.
چون ز خورد و خورش بپردازدشکر رزاق ورد خود سازد
هوش مصنوعی: زمانی که انسان از خوردن و آشامیدن دست بکشد، شکرگزاری و ستایش خداوند را آغاز میکند.
خردهٔ نان به عاجز و درویشبرساند هم از نصیبهٔ خویش
هوش مصنوعی: هرکس باید به کسانی که در شرایط سخت و نیازمندی به سر میبرند، حتی اگر چیز کمی در اختیار دارد، کمک کند.
گر چه اهل هنر بسی باشدرستگار اینچنین کسی باشد
هوش مصنوعی: اگرچه افراد هنرمند و توانایی وجود دارند، اما تنها کسی که واقعاً موفق میشود کسی است که شرایط و ویژگی‌های خاصی داشته باشد.
مظهر صنع رای اینانستجنت عدن جای اینانست
هوش مصنوعی: آثاری از هنر و خلاقیت در اینجا نمایان است و بهشت برین نیز محلی برای آنان به شمار میآید.
زانکه نظم جهان ز پیشه ورستهر نظامی که هست در هنرست
هوش مصنوعی: زیرا که ساختار جهان از کار هنرمندانه به وجود آمده و هر نظامی که وجود دارد، در هنر ریشه دارد.
مرد را کار به ز بیکاریستکاربد خبث و مردم آزاریست
هوش مصنوعی: مرد باید مشغول کار باشد، زیرا بی‌کاری او را به کارهای ناپسند و آزار مردم وادار میکند.
خلق را از همست حاجت و خواستآنکه محتاج خلق نیست خداست
هوش مصنوعی: مخلوقات به یکدیگر نیاز دارند و خواستههایشان به هم وابسته است، اما خداوند نیازی به هیچکس ندارد و از همه مستقل است.
گر چه سرهنگ آلت قهرستخسته را نوش و جسته را زهرست
هوش مصنوعی: هرچند فرمانده یا مقام بالا ممکن است خسته باشد، اما آنهایی که کمتجربه و تازهکار هستند، دچار خطرات جدی خواهند شد.
ورچه کناس را نجس خوانیآنچه او میکند تو نتوانی
هوش مصنوعی: اگرچه او را آلوده میدانی، کارهایی که او انجام میدهد، تو نمیتوانی انجام دهی.
حرفت خوب داشتست آن مردکه ازو خاطری نخفت به درد
هوش مصنوعی: آن مردی که حرفش خوب و منطقی است، هیچگاه به خاطر درد و رنجی که کشیده، آرامش ندارد.
آنچه آزار نیست عصیان نیستمردم آزار مرد ایمان نیست
هوش مصنوعی: اگر چیزی موجب رنجش و آزار نشود، به عنوان نافرمانی تلقی نخواهد شد. کسی که دیگران را آزار میدهد، به واقع یک فرد مومن نیست.
دانش آموز و تخم نیکی کارتا دهد میوه‌های خوبت بار
هوش مصنوعی: کسی که به یادگیری و انجام کارهای خوب بپردازد، در آینده نتایج مثبت و خوبی از تلاشهایش خواهد دید.
خوب گفت این سخن چو در نگری:کار علمست و پیشه برزگری
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که وقتی به صحبتهای خوب کسی توجه میکنی، میفهمی که علم و دانش مانند یک هنر و حرفه است که نیاز به تلاش و مهارت دارد.
پادشاه و وزیر و لشکر و میرزاهد و عامی و امام و دبیر
هوش مصنوعی: در این مجموعه، افرادی از اقشار مختلف جامعه همچون پادشاه، وزیر، فرماندهان نظامی، زاهدان، مردم عادی، پیشوای دینی و دبیران در کنار هم قرار دارند.
آنکه از بهر دانه میپویندوانکه آب و علف همی جویند
هوش مصنوعی: کسی که برای به دست آوردن دانه میگردد و کسی که دنبال آب و علف است، هر دو در تلاش و جستجو هستند.
همه را برزگر جواب دهدو آن او ابر و آفتاب دهد
هوش مصنوعی: همه چیز در زندگی نیاز به توجه و مراقبت دارد و تنها منبع تسلط بر این امور، نیرویی بزرگ مانند بارش باران و تابش آفتاب است که به زندگی جان میبخشد.
آفتابی ز علم روشن‌ترنیست، بی‌علم روزگار مبر
هوش مصنوعی: هیچ چیزی به اندازه دانش روشن و روشنگر نیست؛ پس به دور از علم و دانش زندگی نکن.
گر نخواهی تو نور علم افروختدر تنور اثیر خواهی سوخت
هوش مصنوعی: اگر نخواهی که نور علم را در دل خود روشن کنی، پس در آتش جهل و نادانی میسوزی.